Роберт Делфорд Браун: Авангардист және көркем әлемінің көшбасшысы

Кіріспе

Роберт Делфорд Браун (25 қазан 1930 жыл – шамамен 22 наурыз 2009 жыл) – американдық перформанс суретшісі. "Нью-Йорк Таймс" газеті оны "суретші, мүсінші, перформанс суретшісі және авангардтық философ, оның қуатты, ояу туындылары өнер әлемінің де, жалпы әлемнің де қалыпты көзқарастарына күшті қарсылық көрсеткен, көбінесе ирониямен ұсынылған" деп сипаттады. Вильмингтондағы Камерон өнер мұражайының Дебора Велдерс оны "көрнекі ойлаушы" және "біздің заманымыздың Уильям Блейкі" деп атады. 1960 жылдардың басында Хэппининг қозғалысын құрған Аллан Капроу Роберт Делфорд Браун туралы былай деді: 1960 жылдан бері Браунның өнерін сипаттайтын құштарлық күші сол кездегі авангардтық өнерге үлкен бөгет қойды. Ол – елеусіз қалмайтын, ұмытылмайтын көреген адам. Браунның жұмысы маңызды. Ол біздің мінез-құлқымызды ғана емес, сонымен қатар өнеріміздің шектерін анықтайтын әлеуметтік нормалардың түбіне тиеді. Роберт Делфорд Браунның трансценденттік көрісі зор маңызға ие.

Ерте өмір

Роберт Делфорд Браун Ұлы депрессия кезінде Колорадо штатының Портленд қаласында, Роки тауларының етегінде дүниеге келді. "Бұл өте ауылдық жер еді", - деді ол өзінің өмірбаянын жазған суретші және жазушы Марк Блохпен сұхбаттасқанда. Оның әкесі химиялық техник ретінде цементті сынаумен айналысты. "Мен 1930 жылы Колорадоның орталық бөлігінде дүниеге келдім. Менен артық американдық жоқ", - деді ол 2006 жылы Блохқа. Оның әкесінің де, анасының да туыстары АҚШ-та төңкерілген заманнан бері тұрған. Оның әкесі, Роберт Делфорд Браун, ирланд, неміс және голланд тегінен шыққан, бастапқыда Иллинойстағы фермада өскен. Оның анасының отбасы Канзас штатындағы шаруалар еді. Ол бірде анасына: "Егер сен Американдық революцияның қыздары қатарына қосылсаң, мен сені ұлым деп танымаймын" деді. Браун кішкентай ретінде дүниеге келді, бірақ, DAR тегі сияқты, ол да одан бас тартты: "Маған ол керек емес". Олар менің пайдама", - деп қосты ол. 12 жасқа келгенде отбасы Лонг-Бич қаласына көшті. Көп ұзамай Браун джазды ашты, ол өмір бойы сүйіп жүрген музыка болды. "Мен оны қалай тапқанымды білмеймін. Менің ойымша, осы кітаптарды орта мектеп кітапханасынан таптым. Кітапханада ақ музыканттар туралы екі кітап болды, ақ музыканттардың өмірбаяндары, Фрэнк Тешмахер, Маггси Спаньер және Пи Уи Рассел". Досы Билл Хаглеймермен бірге Браун Лос-Анджелес қаласының орталығындағы джаз концерттеріне, сондай-ақ Лос-Анджелес филармониясы сияқты беделді орындарға қатысты. "Жылтырау бөлмесі" деп аталатын бір орын болды, онда үш метрге бір метрдей кішкентай сахна бар еді, сонда стриптизер би билейтін. Сонымен қатар, соқыр барабаншы саксофонда ойнайтын. Ол әрі жалғастырды: "Джаз концертіне 50-ге жуық музыкант жиналатын, Коулман Хокинс, Диззи Гиллеспи, Лестер Янг, барлығы келетін. Мен 15 жаста едім. Анам мені апарып, сыртта күтіп отыратын, ал мен кішкентай ақ бала болып, қара нәсілділердің арасында болатынмын. Ал қара жігіттер бірнеше литрлік арақ бөлісіп ішетін". Ол 15 жасында сыра ішуге таныс болғанымен, өзі ішкен жоқ. Ол музыка үшін келген.

Robert Delford Brown was born in the foothills of the Rocky Mountains during the Great Depression in Portland, Colorado. “It was very rural,” he said in a series of interviews he did with his biographer, the artist and writer Mark Bloch. His father was employed testing cement as a chemical technician. "I was born in Central Colorado in 1930. No one is more American than I am,” he told Bloch in 2006. Both sides of his family had been in the USA since Revolutionary times. His father, whose name was also Robert Delford Brown, was of Irish, German, and Dutch stock, originally hailing from a farm in Illinois. His mother's family were farmers from Kansas. He said that he once told his mother, “If you join the Daughters of the American Revolution, you've lost a son.” Brown was born a Junior but, like the DAR pedigree, dropped it, “I don’t need it.” The family moved to Long Beach when he was 12. “For my benefit,” he added. Soon after, Brown discovered jazz, a passion he held throughout his life. “I don’t know how I stumbled on it. I think I found these books in the Junior High School library. There were two books about white musicians in the library, biographies of white musicians, Frank Teschmacher, Muggsy Spanier and Pee Wee Russell.” With a friend, Bill Hagleheimer, Brown would attend jazz gigs in downtown Los Angeles, and at more respectable places like the Los Angeles Philharmonic. “There was this place called The Lightning Room, and the Lightning Room had a little stage about 3 feet by 3 feet and then strip, the strip teaser would do this dance on this little platform. And then there was a blind drummer who played the saxophone.” He continued, “You’d have 50 musicians up at a jazz concert, Coleman Hawkins, Dizzy Gillespie, Lester Young, they all showed up. And I was like 15 years old. My mother would drive me and sit outside while I was in there a little white boy with all these black people. And the black guys they’d be passing quarts of vodka around.” He didn't partake despite being introduced to beer at 15. He was there for the music.

Оқу және алғашқы мансап

Лонг-Бич мемлекеттік колледжінің студенті болған кезде Браун әскери қызметтен жаңа ғана шыққан суретші Эд Мозеспен танысты. Кейін Мозес оны Лос-Анджелестегі галерея иесі Вирджиния Дуанмен таныстырды, ол оған Санта-Моникадағы ойын-сауық алаңындағы екінші қабаттағы пәтерді жалға берді. Ол таңғы сағат 2-ге дейін ояу қалып, “төрт жапырақты қонжырды қайта-қайта қарап отырдым”. Санта-Моника теңіз жағасында 2 немесе 3 жыл тұрдым. Браун 1948–1952 жылдары Лонг-Бич колледжінде және UCLA-да сурет өнерін оқыды, UCLA-дан бакалавр, ал 1956 жылы магистр дәрежесін алды. Ол суреалист Хауард Варшоудан (1920–1977) сурет салуды оқыды, алғашқы жеке көрмесін 1945 жылы аңызға айналған галерея иесі Джулиен Леви ұйымдастырған еді. Браун 1955 жылдан бастап, Варшоудың Пасадена өнер мұражайындағы ретроспективасынан кейін 1958 жылға дейін оныңмен жұмыс істеді. Сурет салудың ерекше тілі мен философиясын дамытқан Варшоу сол кездегі ғылыми білімді өнеріне енгізді, бұл кейін Бакминстер Фуллердің жақтаушысы болған жас Браунға да ұнады. Варшоудың сызықтарында, Браунның ерте туындылары сияқты, суретшінің және тақырыптың эмоционалдық күйін оқуға болады. Браун сияқты, Нью-Йоркте туған органикалық кубист Варшоу да Калифорнияға көшіп келді. 1942 жылы батысқа қоныс аударып, Дисней және Уорнер Бразерс студияларында жұмыс істеді. 1951 жылдан бастап Варшоу Калифорния университетінде сабақ берді, ол 20 жылдан астам уақыт бойы бірнеше UC кампустары үшін монументальді қабырғалық суреттер жасады. Браун жас кезінде тағы бір болашақ өнер әлемінің өкілімен танысты – Уолтер Хоппс, ол Пасадена өнер мұражайының және Хьюстондағы Менил коллекциясының кураторы болды, сондай-ақ көптеген басқа да лауазымдарды иеленді. Екеуі Хоппс әскери билетімен UCLA-да оқығанда танысты. “Армияда болған балалардың бәрін біледі деп ойладым. Мен 17-18 жаста едім, ал олар 20-да. Олардың не болып жатқанын білетіндерін ойладым”, – деді Браун. UCLA-мен байланысты психиатриялық клиника арқылы Браун, Мозес және Хоппс Анахаймдағы Диснейлендке алып кетуді ұнататын шизофрениялық жас әйелге күтім жасады. Браун келесі бірнеше жыл бойы психикалық денсаулық саласында жұмыс істеді. 1952 жылы Браун Эд Келлидің Лос-Анджелестегі Frame Shop-ында өзінің алғашқы көрмесін өткізді. Уолтер Хоппс 2004 жылғы сұхбатында: “Ешкім ештеңе сатып алмағанына көңілім қалды. Көрме аяқталғаннан кейін ол бәрін үйдің артқы ауласына шығарып, өртеп жіберді”.

As a student at Long Beach State College, Brown met the painter Ed Moses (artist) who had just gotten out of the service. Moses later introduced him to the L. A. gallery owner Virginia Dwan, who rented him a second floor apartment over the merry go round in Santa Monica. It kept him awake, “until 2 in the morning ’I’m looking over a four leaf clover’ over and over again I lived at the Santa Monica Pier for 2 or 3 years.”

Brown studied art at Long Beach College and at UCLA from 1948–1952, receiving his B. A. from UCLA and his M. A. there in 1956. He studied drawing with the Surrealist Howard Warshaw (1920–1977), who had been given his first solo exhibition by the legendary gallerist Julien Levy in 1945. Brown worked with Warshaw from 1955, when the teacher had a retrospective at the Pasadena Museum of Art, until 1958. Warshaw, known for developing a unique language and philosophy of drawing, infused the scientific knowledge of the day in the work that must also have appealed to the young Brown who later became a vociferous disciple of Buckminster Fuller. In Warshaw’s lines, like Brown’s early work, one can read the emotional tenor of the artist and subject. Also like Brown, the New York born Organic Cubist Warshaw was a transplant to California. He had moved west in 1942 and found work in the studios of Disney and Warner Brothers. Beginning in 1951, Warshaw taught at the University of California, which he continued for more than 20 years completing monumental murals for several UC campuses. Another future art world fixture that Brown met as a young man was Walter Hopps who would go on to become the curator at the Pasadena Museum of Art and then the Menil Collection in Houston as well as many other positions. The two met at UCLA when Hopps was on the GI Bill. “I thought these kids who had been in the Army, I thought they knew everything. I was 17 18 years old, they were in their 20s. I thought they really knew what the hell was going on,” Brown said. Via a psychiatric clinic associated with UCLA, Brown, Moses and Hopps all became male attendants to a schizophrenic young woman who Hopps recalled liked to be taken to Disneyland in Anaheim. Brown continued working in the mental health area for the next few years. In 1952 Brown had his first show in Ed Kelly's Frame Shop in LA. Walter Hopps said in a 2004 interview, “I was disappointed that nobody bought anything. After the show was over, he took it all out to the back yard of the place and burned it.”

In 1959, Brown moved to Manhattan. “If you aspired toward becoming an artist you had to go to New York.” Brown spent the next few months “walking up and down the streets of the city, visiting every gallery” and “devouring” every art magazine or text about art he could find.

1959 жылы Браун Манхэттенге көшіп барды. “Суретші болуға талпынсаң, Нью-Йоркке бару керек еді”. Браун келесі бірнеше айды қала көшелерінде серуендеп, барлық галереяларды аралап, өнер туралы барлық журналдар мен мәтіндерді “ұтымды жеп” оқыды.

Неке және серіктестік

“Менің өмірімдегі ең керемет кездесу – Ретт Коунмен танысуым болды”, – деді Браун 1990 жылы. “Ол Екінші авеню мен Оныншы көшеде «Крикет театрын» құрды, онда жаңа туындыларын көрсетті, «Қуанышты мимдер» балалар театрын ұсынды, сондай-ақ Эдвард Альби мен Сэмюэл Беккет сияқты жазушылардың пьесаларын қойып, режиссерлік жасады. Соңғы 27 жыл бойы Ретт – менің ең ынталы жанкүйерім болды. Соңғы 25 жыл бойы ол менің әйелім және сергегім, сонымен қатар жақын серіктесім болды.” 1988 жылы өкпе рагынан қайтыс болған оның әйелі және өнердегі серігі бір сұхбатта: “Мен Бобпен танысқанда ол 29 жаста еді және психиатриялық бөлімде жұмыс істеді. Оның көптеген туындылары осы тәжірибеден туындады”, – деді. Браун бірде: “1963 жылы Реттпен таныстым, содан кейін өмірім жақсарды. Мен кофеханада отырғанда ол кірді, ол өте тартымды еді. Ол жақында ғана ажырасқан еді”, – деді. Браун кейін Ретт пен оның екі қызы Пегги мен Кэрол туралы: “Біз шағын отбасы сияқты болдық”, – деді. Браун өзіне қажетті қолдауды тапты және оның өнер мансабы бірінші дәрежелі иконокласт ретінде көп ұзамай дамыды. “1950 жылы оқуды бітіргенімде, мен дайындалып жатқан өнер әлемі жоқ еді”, – деді Браун. Бірақ Нью-Йоркте ол 50-ші жылдардың соңы мен 60-шы жылдардың басында қалыптасып келе жатқан жаңа көркемдік сезімге толыққанды енді. Хэппенингтер, Флюксус, Рей Джонсонның Нью-Йорк корреспонденция мектебі және тіпті Поп-арт әлі атау алмаған еді, бірақ ауада өзгеріс сезіліп тұрды және Браун сол күндері Нью-Йорк сахнасына келген көптеген суретшілердің бірі болды, олар бірдеңе маңызды болып жатқанын сезінді. “Кері көзқараспен қарағанда, кубизм – Поп-арт еді. Қазіргі заманғы өнердің бүкіл тарихы – Поп-арт”, – деді Браун бірде. Бірақ Абстрактілі экспрессионизмнің ықпалы азайғанда, галереялар мен суретшілер сол кездегі «Нео-Дада» көрмелеріне орын жасады, сонымен қатар сол кезде пайда болған уақытқа негізделген, іс-қимылға бағытталған өнер туындылары өнер мен өмірді Джексон Поллоктың тамшылап сурет салған туындыларынан да жақын қылды. “Мен Аллан Капроумен Парижге бал айына барғанда таныстым”, – деді Браун. “Ретт екеуміз сол галереяға бардық. Бұл керемет Хэппенинг болды. Содан кейін мен оны Нью-Йоркте кездестірдім. Ретт достық қарым-қатынас орнатқандықтан, біз байланыста болдық.” Браун Реттке өзін тыйым салуға рұқсат бергені үшін жиі алғыс айтты. “Ол сөйлеуді ұнатқан, ал мен – ұнатпаған. Ретт қайтыс болғанша маған сөйлеудің қажеті болмады.”

“The most serendipitous event in my life was my meeting with Rhett Cone.” Brown said in 1990. “She had founded the Cricket Theater on Second Avenue and Tenth Street where she showcased new material, presented the "Merry Mimes" children's theater, and produced and directed plays by such writers as Edward Albee, and Samuel Beckett. For the past 27 years Rhett has been my most fervent admirer. For the past 25 years she has been my wife and enthusiastic collaborator, as well as co conspirator.” His wife and art partner for the next thirty years, who died of lung cancer in 1988, once told an interviewer, “When I met Bob he was 29 and working in a psychiatric ward. A lot of his work comes out of that experience.” Brown once said, “In 1963 I met Rhett and life got better. I was in a coffee shop and she came in and she looked hot. She’d just been divorced." Brown said later of Rhett and her two daughters, Peggy and Carol, “We were like a little family,” Brown had found the support system he needed and his art career as a first rate iconoclast took off shortly thereafter. “When I came out of school in 1950, the art world I was preparing for was gone,” Brown said. But in New York, he forged head first into the new art sensibilities that were developing in the late 50s and early 60s. Happenings, Fluxus, Ray Johnson’s New York Correspondence School and even Pop Art had not yet been named, yet change was in the air and Brown was one of the many artists who arrived on the New York scene in those days, sensing that something dramatic was about to happen. “In retrospect, Cubism was Pop Art. The entire history of modern art was Pop Art,” Brown once said. But as Abstract Expressionism faded away, galleries and artists alike were making room for the “Neo Dada” shows as they were called in those days and the time based, action oriented art works emerging at the time that brought art and life one step closer together than had the drip paintings of Jackson Pollock. “I met Allan Kaprow when were in Paris on our honeymoon.” Brown said. “Rhett and I went down to this gallery. It was an incredible Happening. And then I met him in New York City. And because Rhett was friendly, we kept in touch.” Brown often credited Rhett with being a license for him not to speak. “She liked to talk and I didn’t. I didn’t have to talk until Rhett died.”

"Оригинале" және "Ет шоу"

Браун үшін маңызды оқиға – ол Германияның авангард композиторы Карльхайнц Стокгаузеннің «Originale» атты музыкалық пьесасының Аллан Капроу ұйымдастырған тұсаукесеріне қатысуы болды. Бұл даулы оқиға 1964 жылы Нью-Йорктегі Джадсон Холлда өткен Екінші жылдық Авангард фестивалінің аясында ұйымдастырылды. Браун «есінен жаңылысқан суретшінің» есте қаларлық бейнесін жасады, ол жергілікті газеттер мен ұлттық жаңалықтар журналдарының беттеріне шықты. Содан кейін Браунның екінші сәтті, даулы «Ет шоуы» 1964 жылы Вашингтон ет базарындағы үлкен тоңазытқыш бөлімінде қойылды. Браун еттік перформанс жасаған алғашқы суретші болды, ол «тонналар ет пен галлон қан» және қан шашыраған оқиға үшін тоңазытылған қойманы жалға алды. «Біз ет қоймасын жалға алып, иесіне кино түсіріп жатырмыз және декор керек екенін айттық. Көліктер келіп, ыстық етпен толты. Біз оны әр жерге ілгіштерге іліп қойдық. Содан кейін біз мыңдаған метрлік нәзік іш киімдерді алып, бөлмелерді жезөкше үйі сияқты етіп жасадық. Бұл өте эротикалық көрінді. Полиция инспекторлары келіп, арт жағында қызыл шамдар қою керектігін айтты, бұл оқиғаны одан да эротикалық етті», – деді Браунның әйелі Ретт. 1967 жылы Ретт пен Роберт Браун Вест-Виллиджде сатылатын филиал кітапханасының ғимаратын тапты. Олар бірден 1964 жылы басталған жұмыстың бас кеңсесі үшін физикалық орын құрды: First National Church of the Exquisite Panic, Inc. Батыс 13-ші көшедегі ғимарат, «Ұлы ғимараттың құлауы» деп аталды, кейіннен «Нью-Йорк Таймс» газетінде сәулеттік ескерткіш ретінде жарияланды. Олар Ұлы ғимараттың құлауында көптеген ашылулар мен іс-шаралар өткізді, соның ішінде Вестбет драматургтерінің феминистік ұжымдық шеберханасы «Зұлым әйелдер» қойылымын ұйымдастырды.

"Артық үрейдің бірінші ұлттық шіркеуі" және "Фанкупаган манифесті"

"The First National Church Of The Exquisite Panic, Inc". туралы мәлімдемесінде Браун былай деді: "1964 жылы The First National Church of the Exquisite Panic, Inc. құруға шешім қабылдаған кезде, бұл идея менің өмірімнің жартысынан астамын бойыма сіңіріп, қалыптасқан болатын. Мен оның рәсімдері мен иконалары суретші және мүсінші ретіндегі жұмысым үшін шексіз шабыт көзіне айналады деп үміттендім, сонымен қатар, бұл маған өте күрделі және белгілі діндер туған әлемнен мүлдем өзгеше әлемді түсінуге көмектеседі деп ойладым". Браун "FUNKUP" (қысқаша FUNKUP) дінін православиелік жазықшылдық сенім деп атады. Оның басты құдайының аты КІМ? – "Біз қайда бара жатырмызды білмейміз, бірақ КІМ? біледі!" Шіркеудің басты қағидасы – өмір сүру, ал басты тыйымы – "Автомобиль жемеу", бұл Браунның қазіргі ұйымдасқан діндердегі юмордың жетіспеушілігі – басты мәселе деген теориясынан туындаған мағынасыз ереже. Фанкуп манифестінде былай делінген: Біз өзімізді жаңартуымыз керек. Жаңадан ашқан мүмкіндіктерімізге сәйкес келетін жаңа рәсімдер мен мифологияларды жасауымыз керек. 50 жыл бұрын мүмкін емес деп есептелген ғарышқа аттанғанымызға қазірдің өзінде қол жеткіздік. Енді осы қызықты да, қорқынышты да саяхатымызды кешіктірмей жалғастыруға батыл болуымыз керек. Бізге ескірген, пайдасыз өмір салтынан бас тарту қажет. Адамзат бірлікке жетуі керек. Осы ортақ іске үлес қосу үшін барлық жерде теңдік болуы тиіс. Бізге барлық зиялы және энергиялық күшіміз қажет болады.

Карьерасының соңғы жылдары

Шіркеуден Браун келесі үш онжылдық бойына бірлескен өнер туындыларын жасауды жалғастырды. Карьерасының соңына қарай оның таңдаған физикалық ынтымақтастығы "Collaborative Action Gluing" болды, онда электрондық пошта мен телефон арқылы суретші емес адамдар үшін кеңістік пен қатысушы аудиториясын ұйымдастырды. Бұл басқа қалада немесе басқа елде болуы мүмкін еді. Ол содан кейін желім, қайшы, резеңке қолғаптар, түрлі-түсті қағаз, кесіп алуға арналған журналдар және қатысушылар өздерінің білімі жоқ ойларымен безендіру үшін бірнеше кенептермен келеді. Әрқайсысы күндізгі жарықтағы бос беттен бастап, суретші емес адамдардың бірлескен әрекеттерінің күшіне куәлік ететін жарқын, айналмалы туындыға айналды, бірақ сонымен бірге Миро, Кандинский және әрине, Матисс жасаған кескіндерін еске түсіретіндей болды. 1990 жылдардың басынан бастап көптеген жұмыстарын Funkup.com веб-сайты арқылы онлайн жүзеге асырды. Оның туындылары (ішінара тізім): Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайы; Вашингтондағы Смитсонов институты; Колорадо штатының Денвер қаласындағы Денвер өнер мұражайы коллекцияларында сақталған.

Өлім

Браун 2009 жылғы 24 наурызда Солтүстік Каролина штатының Уилмингтон қаласындағы Кейп-Фер өзенінде қайтыс болған күйде табылды. Ол 2007 жылы Камерон өнер мұражайында өтетін көрмеге дайындалу үшін осы қалаға көшіп келген. Браун 2009 жылғы 20 наурызда соңғы рет көрінгеннен бастап, 2009 жылғы 24 наурызда денесі екі қайықпен жүзіп өткен адамдар тапқанға дейін, Уилмингтон қаласының Кейп-Фер өзенінде суға батып қайтыс болды. Ол аяқкиімдерден сал жасап, оларды өзенмен жүзіп жіберуді жоспарлаған, бұл идея алғашқыда жергілікті Уилмингтон суретшісі Диксон Стеллерге қатысты болған. Оның соңғы туындысы – бір ай бұрын Уилмингтон қаласының орталық бөлігінде өткен «Казуатон» атты дадаизм парады болды.