Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Экономикалық перспектива
Economic perspective
Жаңа институционалдық экономика (ЖИЭ) – экономикалық белсенділіктің негізін құрайтын институттарға (яғни әлеуметтік және құқықтық нормалар мен ережелерге) назар аудару арқылы, сондай-ақ бұрынғы институционалдық экономика мен неоклассикалық экономикадан асып түсетін талдау арқылы экономиканы кеңейтуге ұмтылатын экономикалық көзқарас. ЖИЭ адамдардың рационалды және олар өздерінің қалауларын барынша арттыруға тырысатынын, бірақ олардың танымдық шектеулері бар, толыққанды ақпарат жеткіліксіз және келісімдерді бақылау мен орындау қиындықтары бар деп есептейді. Осының салдарынан институттар транзакциялық шығындармен тиімді күресудің бір жолы ретінде қалыптасады. ЖИЭ мемлекет бейтарап емес екенін (керісінше, ол тиімді институттарды қолдауы немесе кедергі келтіруі мүмкін), транзакциялық шығындардың нөлдік болуын және қатысушылардың өз қалауларында өзгеретін жайттарды мойындамайды.
New Institutional Economics (NIE) is an economic perspective that attempts to extend economics by focusing on the institutions (that is to say the social and legal norms and rules) that underlie economic activity and with analysis beyond earlier institutional economics and neoclassical economics. The NIE assume that individuals are rational and that they seek to maximize their preferences, but that they also have cognitive limitations, lack complete information and have difficulties monitoring and enforcing agreements. As a result, institutions form in large part as an effective way to deal with transaction costs. NIE rejects that the state is a neutral actor (rather, it can hinder or facilitate effective institutions), that there are zero transaction costs, and that actors have fixed preferences.
Институционалдық деңгейлер
Бірде-бір жалпыға қабылданған анықтамалар жинағы әзірленбесе де, әдістемелік принциптер мен критерийлерді қолданатын көптеген ғалымдар Дуглас Норттың институттар мен ұйымдар арасындағы айырмасын қабылдайды. Институттар – бұл «ойын ережелері», соның ішінде ресми заңдық ережелер де, жеке тұлғаның мінез-құлқына бағыт беруші және әлеуметтік өзара әрекеттестікті құрылымдайтын бейресми әлеуметтік нормалар да (институционалдық ая). Ұйымдар, керісінше, адамдар тобы және олардың өзара іс-қимылын үйлестіру үшін құрған басқару құрылымдары, олар да ұйым ретінде әрекет етеді. Ұйымдардың өмір сүру мүмкіндігін арттыру үшін олар пайданы барынша арттыру немесе сайлауға қатысу сияқты объективті мақсаттарға ең жоғары нәтиже беретін біліктерді меңгеруге тырысады. Фирмалар, университеттер, клубтар, медициналық қауымдастықтар мен кәсіби одақтар осыған мысал бола алады. Оливер Уильямсон әлеуметтік талдаудың төрт деңгейін сипаттайды. Бірінші деңгей – әлеуметтік теория, атап айтқанда, енгізілу деңгейі және бейресми ережелер. Екінші деңгей – институционалдық орта және ресми ережелер. Ол меншік құқығының экономикасын және позитивті саяси теорияны пайдаланады. Үшінші деңгей – басқару және транзакциялық шығындар экономикасы аясындағы қатысушылардың өзара әрекеттесуі, «ойындағы ойын». Уильямсон мұны түсіндіру үшін топтар арасындағы келісімшарттарды мысалға келтіреді. Төртінші деңгей – неоклассикалық экономика, ол ресурстарды бөлу және жұмыспен қамтумен айналысады. Жаңа институционалдық экономика екінші және үшінші деңгейлерге назар аударады. Кейбір институционалдық аялар әрқашан басқа, кеңірек институционалдық аялардың ішінде «ішкі» болатындықтан, нақты шекара көнеріп тұрады. Университет осыған мысал. Мысалы, оның оқыту қызметінің сапасын бағалау қажет болғанда, университет оның қызметкерлерімен, материалдық капиталымен, басқару органдарының қабылдаған жалпы ережелерімен және т.б. бірге ұйым ретінде қарастырылуы мүмкін. Алайда, егер міндет, мысалы, белгілі бір оқу бөліміндегі адамдардың жұмысын, олардың ішкі ресми және бейресми ережелерін ескере отырып бағалаудан тұрса, онда ол институт ретінде қарастырылады. Осылайша, жалпы ережелер аталған оқу бөліміндегі адамдардың жұмысына әсер ететін кең институционалдық аяның бір бөлігін құрайды.
Although no single, universally accepted set of definitions has been developed, most scholars doing research under the methodological principles and criteria follow Douglass North's demarcation between institutions and organizations. Institutions are the "rules of the game", both the formal legal rules and the informal social norms that govern individual behavior and structure social interactions (institutional frameworks). Organizations, by contrast, are those groups of people and the governance arrangements that they create to co ordinate their team action against other teams performing also as organizations. To enhance their chance of survival, actions taken by organizations attempt to acquire skill sets that offer the highest return on objective goals, such as profit maximization or voter turnout. Firms, universities, clubs, medical associations, and unions are some examples. Oliver Williamson characterizes four levels of social analysis. The first concerns itself with social theory, specifically the level of embeddedness and informal rules. The second is focused on the institutional environment and formal rules. It uses the economics of property rights and positive political theory. The third focuses on governance and the interactions of actors within transaction cost economics, "the play of the game". Williamson gives the example of contracts between groups to explain it. Finally, the fourth is governed by neoclassical economics, it is the allocation of resources and employment. New Institutional Economics is focused on levels two and three. Because some institutional frameworks are realities always "nested" inside other broader institutional frameworks, the clear demarcation is always blurred. A case in point is a university. When the average quality of its teaching services must be evaluated, for example, a university may be approached as an organization with its people, physical capital, the general governing rules common to all that were passed by its governing bodies etc. However, if the task consists of evaluating people's performance in a specific teaching department, for example, along with their own internal formal and informal rules, it, as a whole, enters the picture as an institution. General rules, then, form part of the broader institutional framework influencing the people's performance at the said teaching department.