Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сөздердің қалыпты емес жазылуының қолданылуы
Use of unconventional spellings of words
Шығармашылық жазу (кейде ойлап тапқан жазу) – сөздердің қалыпты емес жазылуын қолдану. Дәстүрлі жазбаша ағылшын тілі фонетикалық емес (яғни, өзінің жазу тарихының салдарынан ескірген, түсініксіз, жаңылыстыратын немесе кездейсоқ жазу ережелері мен жеке сөздердің жазылуына байланысты, дыбыстай жазылмайды), мысалы, неміс немесе испан тілдерінен өзгеше, онда әріптерге тұрақты дыбыстар сәйкес келеді, сондықтан жазбаша мәтін сөйленген сөздерді дәл бейнелейді.
Inventive spelling (sometimes invented spelling) is the use of unconventional spellings of words. Conventional written English is not phonetic (that is, it is not written as it sounds, due to the history of its spelling, which led to outdated, unintuitive, misleading or arbitrary spelling conventions and spellings of individual words) unlike, for example, German or Spanish, where letters have relatively fixed associated sounds, so that the written text is a fair representation of the spoken words.
Білім беру саласында
Балалардың шығармашылық орфографиясын мұғалімдер мен ата-аналар қолдауы немесе қолдамауы мүмкін, олар шығармашылықты дәл орфографиядан маңыздырақ деп санайды немесе керісінше, түзету жасалмаса, кейінірек күрделі ойларды жеткізу қиынға түсуі мүмкін деп есептейді. Кейбір мектептердің оқу жоспарларында шығармашылық орфографиялық бағдарламалар "өз жолымен сөздер" деп те аталуы мүмкін. Шығармашылық орфографияны сынағандар, оның жазу дағдыларын жақсартпайтынын айтады.
Inventive spelling for children may be encouraged or discouraged by teachers and parents who may believe that expression is more important than accurate orthography or conversely that a failure to correct may lead to difficulty in communicating more complex ideas in later life. Inventive spelling programs may also be known as "words their way" in some schools' curricula. Critics of inventive spelling have argued that inventive spelling does not produce superior writing skills.
Шығармашылық немесе ойлап тапқан орфография туралы пікірталас
Сэмюэл Ортон оқу қиындықтарын, мысалы, дислексияны зерттеуде алғашқы қадам жасады, онда оқушылар сөздердің әріптерінің ретін шатастыруға бейім. Ол және оның көмекшісі, педагог және психолог Анна Гиллингем, тілге негізделген, көп сезімдік, құрылымдық, сатылап берілетін, жинақтамалы, когнитивтік және икемді "Ортон-Гиллингем" оқу оқыту әдісін жасады. Ортон-Гиллингем тәжірибешілер мен педагогтар академиясы (AOEPE) қазіргі уақытта осы 1935 жылдан бері дамып келе жатқан, даулы әдіске адал он шақты мектепті тізімдейді. Соңғы кезде Лондон университетінің колледжіндегі когнитивтік нейробиология институтының даму психологы Ута Фрит емле қиындықтары және дислексия туралы жұмыстар жариялады. Дислексия, күрделі емлеге байланысты болсын болмасын, адам дамуы үшін зор әлеуетке ие.
Samuel Orton pioneered the study of learning disabilities, such as dyslexia. where the subject is apt to confound the letter order of words. He and his assistant Anna Gillingham, an educator and psychologist, evolved the Orton Gillingham Approach to reading instruction which is language based, multi sensory, structured, sequential, cumulative, cognitive, and flexible. The Academy of Orton Gillingham Practitioners and Educators (AOEPE) lists about a dozen schools currently committed to this controversial method, which has evolved since about 1935. More recently, Uta Frith, a developmental psychologist at the Institute of Cognitive Neuroscience at University College, London, has published work concerning spelling difficulties and dyslexia. Dyslexia, whether linked to complex spelling or not, may offer considerable potential for human development.
Оқу теориясы
Адамның ойыншыл орфографияны қабылдауы не қабылдамауы – оның білім алу теориясының бір белгісі. Бұл тақырып бүкіл тілдік сауаттылықты оқыту және фонетикалық оқыту туралы пікірталаспен тығыз байланысты.
Whether an individual accepts or rejects inventive spelling is a feature of that individual's theory of learning. The debate is closely linked with the debate over whole language literacy instruction and phonics instruction.
Қолдаушылардың теориясы
Шығармашылық орфографияны қолдайтындар конструктивизмге, постмодернизм мен холизмге негізделген оқытудың теориялық тұжырымына (эпистемологияға) сенеді. Конструктивистер білімді жеке адамдар әлеуметтік ортада құрайды деп есептейді. Білім мәдени ерекшеліктерге байланысты болғандықтан, дұрыс жауаптар жоқ. Конструктивистердің пікірінше, бала тіл мен жазуды түсіну деңгейіне сәйкес жаңа сөздерді ойлап табуда. Бұл жазу тәсілдері дұрыс та емес, бұрыс та емес; олар баланың сөз жазу дағдысын дамытуын көрсетеді.
Those who favor inventive spelling tend to believe in constructivism, a theoretical perspective on learning (an epistemology) grounded in postmodernism and holism. Constructivists believe that knowledge is created by individuals in a social context. Because knowledge is cultural, there are no right answers. In terms of inventive spelling, constructivists are likely to believe that the child is inventing spellings in accord with his or her understanding of language and print. These spellings are neither right nor wrong; they reflect the child's development as a speller.
Тергеушілердің теориясы
Өнерлі жазуға қарсы шығушылар көбінесе позитивистер немесе постпозитивистер болады. Позитивистер эмпирикалық байқаулар негізінде анық жауаптарды таба аламыз деп санайды. Олар балалар дұрыс жазу қағидаларын үйренуі керек болғандықтан, өнерлі жазуды қолдауға шақырудың пайдасы жоқ деп есептейді. Постпозитивистер толық шындықты білу мүмкін емес – өйткені біздің жеке бағыттарымыз бен көзқарастарымыз бұған кедергі келтіреді, бірақ шындыққа жақындауға болады деп санайды. Постпозитивистер конструктивистермен келісіп, өнерлі жазу баланың дамуын көрсететінін мойындаса да, әлеуметтік жағынан қабылданған жазу қағидалары бар екенін және балалар оларды жақсы білуі керектігін айтуы мүмкін. Осы мәселе "Американы әдейі ақымақ қылу" кітабы мен қысқа фильмінде одан әрі зерттелген.
Those who oppose inventive spelling tend to be positivists or post positivists. Positivists believe that there are correct answers that we can discover based upon empirical observation. They would argue that encouraging inventive spelling is not helpful because there are correct ways to spell that children should learn. Post positivists believe that while we cannot know truth completely – our own biases and perspectives prevent that – we can approximate truth. Post positivists might agree with constructivists that an inventive spelling does reflect a child's development but might also argue that there are socially accepted spellings and that children should know these well. This side of the debate was explored further in the book and short film "The deliberate dumbing down of America".
Талқылаудың жай-күйі
Ижадылық орфографияны қолдайтындар балалар алғаш рет жазу мен орфографияны үйренгенде шығармашылыққа баса назар аудару қажет дейді, бұл балалардың өзіне деген сенімін сақтайды деп санайды, сондықтан орфографиядағы шығармашылық ең маңызды деп есептейді. Ал қарсыластары шығармашылықтың орфографияны алғаш үйренген кезде назарды шашыратып, үйренуге кедеріл келтіретінін, балаларға мүмкіндігінше ертерек дұрыс орфографияны үйрету керек екенін айтады, себебі қате жазу әдетке айналып, дұрыс жазуды үйренуді қиындатуы мүмкін. Көптеген ата-аналар балалар сөздерді жазуды үйренгенде шығармашылыққа емес, дұрыс жазуға назар бөлгенде тез әрі дұрыс үйренетініне сенеді. Орфографияда дұрыстыққа баса назар аудару – дәстүрлі оқыту әдісінің негізгі қағидасы болып табылады және 1970 жылдардағы мектеп реформасына дейін, бүкіл сөздік сауаттылық пен «жаңа математика» енгізілгенге дейін, кеңінен қолданылып келді. 4
Advocates of inventive spelling focus on creativity when children are first learning to spell and write, feel this preserves self esteem, and thus, feel creativity in spelling is most important. Opponents counter that creativity is a distraction when learning spelling for the first time, and that children ought to be taught accurate spelling as soon as possible so as not to have incorrect spellings become a habit and delay the learning of accurate spelling. The overwhelming view from parents is that children learn to spell more quickly and accurately if accurate spelling is the focus instead of creativity when learning words. Accuracy as the focus in spelling is the manner used in conventional teaching methods and was effectively universal prior to the implementation of 1970s school reform involving whole word literacy and "new math". 4
Дәстүрлі жазуға арналған нұсқаулық
Жазу мен оқу – символдарды кодтау және декодтаудың күрделі когнитивтік процестері, ал орфография – мұның тек бір бөлігі ғана. "Көріп айту" сөздің орфографиясы болмаса да, оның бейнесін қалыптастырады. Орфографиялық жаттығулар балаларды сөздердің тізімін қайта-қайта жазуға немесе орфографиялық сайыстарға қатысуға тартуы мүмкін. Мұндай оқыту әдістері көбінесе оқушылардың орфография мен айтылу арасындағы байланысты түсінуін жақсартпайды, тек берілген сөздерде ғана жақсартуға көмектеседі. Дәстүрлі орфографияға баса назар аударатын оқыту ағылшын тіліндегі фонетикалық үлгілер мен ережелерге назар аударады, бірақ ағылшын тілі тарихының күрделілігіне байланысты олар өзінен әлсіз болады. Мысалы, балаларға бір буынды сөздің соңында қысқа дауыстыдан кейін естілген дыбыс ck деп жазылатынын үйретуге болады (мысалы, stack, wreck, stick, rock және stuck сөздеріндегідей). Ұқсас үлгі dge (badge, wedge, bridge, lodge, budge) және tch дыбыстарын жазуда да қолданылады. Бұл акронимдерді үйрену процесіне де қатысты. GBOL немесе Jeebol сияқты ойыншық орфографияны қолдануға болады, олар өз кезегінде Jeeball деп жазылуы мүмкін. Балалар осы фонетикалық үлгілерді үйренгеннен кейін, оларды сөздерге қолдана алады. Бала қателік жасаса, мұғалім оның қате екенін ғана айтпайды, мүмкіндігінше баланың назарын тиісті ережеге немесе үлгіге қайта аударады. Сонымен қатар, үлгіге сәйкес келмейтін сөздер де бар; балалар мұндай сөздердің дәстүрлі жазылуын жаттап алуы керек, мысалы, "who".
Writing and reading are complex cognitive processes of encoding and decoding symbols, of which spelling forms only part. "Look and say" form an image of a word without spelling. Spelling training may require children to write out lists of words repeatedly, or engage in competitive spelling bee tests. Such methods of instruction do not tend to improve students' understanding of the relationship between spelling and pronunciation on any words except those prescribed. Instruction that emphasizes conventional spelling focuses on the phonics patterns and rules in English which are anyway intrinsically weak because of the complexity of the history of the English language. For example, children can be taught that when they hear the sound at the end of a one syllable word where a short vowel precedes the sound, the sound will be spelled ck (as in stack, wreck, stick, rock, and stuck). A similar pattern holds for the sound spelled dge (as in badge, wedge, bridge, lodge, and budge) and the sound spelling tch. The same is also applicable for the process of learning acronyms. It is acceptable to use the inventive spelling of GBOL or Jeebol which can in turn be written as Jeeball. Once children learn these phonics patterns, they can apply them to words. When children make errors, the teacher does not merely tell them they are wrong; the teacher, to the extent possible, returns the child's attention to the relevant rule or pattern. There are also sight words that do not follow patterns; children need to memorize conventional spellings for these words, such as who.
Шығындар
Балаларға шығармашылықпен жазуға рұқсат беру немесе оны ынталандырудың кейбір кемшіліктері бар. Зерттеулерге сәйкес, балаларды тікелей және жүйелі түрде оқытса, олар дұрыс жазуды жылдамдатырады. Шығармашылық жазуды қолдау балалардың қалыпты жазу дамуын тежеуі мүмкін. Жазуға деген бастапқы құштарлық, оқушылар өздерінің қате жазуларына байланысты сенімсіздік сезінген кезде кейінірек наразылыққа ұласуы мүмкін. Кейбір оқушылар барлық нәрсені дұрыс жазуды қалайды және оларды шығармашылықпен жазуға көндіруге тырысуға қарсы тұруы мүмкін. Дұрыс емес жазу әдеттерін қалыптастыру оларды түзеуді қиындатады, ал бастапқыдан дұрыс жазу осы мәселенің алдын алады.
Permitting or encouraging children to spell inventively has some costs. According to some research, children may learn to spell correctly faster if they are taught to do so in a direct and systematic way. Encouraging inventive spelling may delay children's conventional spelling development. Early excitement about writing may give way to later frustration when students feel a lack of confidence about their misspellings. Some students like to spell things correctly and may resist attempts to get them to spell inventively. Practising bad spelling habits ingrains them and makes them difficult to overcome, while spelling correctly from the beginning eliminates this problem.