Хтон: Галактикалық ауру мен құштарлықтың күйі

Кіріспе

1967 жылғы роман – американдық жазушы Пирс Энтонидің «Хтон» атты 1967 жылы жарық көрген ғылыми фантастикалық романы. Бұл Энтонидің алғаш рет жарияланған романы болды және 1967 жылы «Небула» сыйлығының «Жылғы үздік роман» номинациясына, ал 1968 жылы «Хьюго» сыйлығының «Жылғы үздік роман» номинациясына ие болды. Оның жалғасы – «Фтор», ал сериядағы қалған екі романды Чарльз Платт жазды: «Плазма» және «Сома».

Қысқаша мазмұны

Романның оқиғасы адамдар жұлдызаралық сапарға қол жеткізгеннен кейін шамамен 400 жыл өткен соң орын алады. Көптеген планеталарға қоныс аударылған, ал галактиканы "суық" деп аталатын жайлы ауру қамшылап жатыр. Суық планеталарға үнемі толқындармен әсер етеді және симптомдарды сезінген кезде адамдар бірден планетадан қашпаса, халықтың жартысынан астамын өлтіреді. Басты кейіпкер Атон Бес – Хви планетасындағы қуатты шаруалар отбасынан шыққан. Атонның анасы қайтыс болғаннан кейін Бес отбасы қиын жағдайға түсті, соның салдарынан Атонның әкесі Аурелий шаруашылығын уақытша тастап, басқа планеталарда тынығу іздеуге кетті. Атоннан табысты шаруа болып, отбасының байлығын қайта қалпына келтіруді күтеді. Бұл оның әкесіне Атонды тағы бір қуатты отбасының қызымен құдаластыруға мүмкіндік береді. Алайда, Атон орман ішінде Малис есімді ерекше әдемі әйелмен кездеседі. Ол оған құмар болады және әкесінің оның миньонет есімді аңыз және қауіпті сирена екендігі туралы ескертуін елемей, оны іздеу үшін Хвиді қалдырып кетеді, тіпті онымен кездеспей тұрып, келісімді бұзады. Атон Малиспен кездеседі, бірақ ол жасырынғандықтан оны танымайды. Ол оған миньонетке деген махаббат пен жеккөрушілік сезімдері мен іздеуінің бекерлігі туралы айтады. Оның ашуы мен қайғысы Малисті жақындатады, бірақ Атон оны танығаннан кейін, оны баурап алуға және махаббатқа шақыру әрекеттері оны кері итеріп, Атонның құштарлығын одан да күшейтеді. Атон әкесіне Хвиге оралады және әкесі оны құштарлықтан арылтып берсе, шаруашылықты күтіп, келісімді бұзғаны үшін үйленуге уәде береді. Әкесі оны тыныштандыратын планетаға жібереді, онда оны Кокина есімді әдемі құл қыз күтеді. Екеуі ғашық болып, Кокинаның Хвиден Атонның келісімді бұзып кеткеніне ұялғандықтан құлдыққа түскенін біледі, ал олардың отбасы бұл кездесуді құпия түрде ұйымдастырған. Атон Кокинаға үйленуге уәде береді, бірақ кейін Малис туралы көріп қорқып, оны өлтіруге талпынады. Құтқаруға үмітсіз деп есептелген Атонға Хтонның жер асты түрмесінде өмір бойына жаза беріледі. Хтон – тұтқындар тамаққа алмастыратын гранатты қазып алатын гранит кені. Түрменің жоғарғы қабатында, қауіптілігі аз қылмыскерлер гранаттан әсем бұйымдар жасайды. Жоғарғы қабаттан қашу мүмкін емес, себебі барлық туннельдер жабылып қойылған. Гранаттар төменгі қабатта қазылады, онда бейбіт өмір сүруге тым қауіпті қылмыскерлер орналасқан. Төменгі қабаттан қашып шығуға болатын, белгісіз лабиринтиялық үңгірлер туралы әңгімелер бар. Жоғарғы қабаттағы тұтқындар Атонның қылмысы миньонетке ғашық болғанын білгенде, ол қалуға қауіпті деп санайды, бірақ қашуға және Малисті табуға ғана қызығушылық танытқандықтан, төменгі қабатқа өз еркімен кетеді. Төменгі қабатқа жеткен Атон жалғыз қашып құтылуға тырысса, аман қалуы екіталай екенін түсінеді, сондықтан ол тұтқындарды жоғарғы қабатқа қарсы сәтсіз бүлікке итермелейді. Жоғарғы қабат жаза ретінде тамақпен жабдықтауды тоқтатады, соның салдарынан барлық тұтқындар қашуға мәжбүр болады. Бір-бірінен кейін тұтқындарды химера деп аталатын көзге көрінбейтін монстр өлтіреді, сонда тек аз ғана адам қалады. Қашудың соңғы кезеңінде тірі қалғандардың тамақтарында шырыш жинала бастайды, олардың күшін және жігерін әлсіретеді, сонда Атоннан басқалары зомбиге айналады. Атон зомбилерден Хтон үңгірлерінің тым күрделі болғандықтан, олардың санасы пайда болғанын біледі. Зомбилер енді Хтонның қызметшілері, бірақ Хтонға ерікті агенттер қажет және оның қызметі үшін Атонға ақыл-саулығын қайтаруға уәде береді. Атон Малисті табу керектігін айтады, ал Хтон оны босатады. Атонға беймәлім, Хтон адамзатты зұлым деп санайды және Атон сияқты агенттер арқылы оның жойылуын жоспарлап отыр. Жер бетіне жеткенде Атон гранат кендерін өзіне қарату үшін Хтонды іздеп жүрген адаммен кездеседі. Шын мәнінде, бұл адам Бедсайд, Хтоннан қашып құтылған жалғыз адам, бірақ қазір ол дайын агент. Бедсайд Атонмен бірге Малистің туған планетасы Миньонға барады. Атон Миньонның әйелдер тобын, миньонеттерді, бір-біріне ұқсас және жартылай телепатиялық екенін біледі. Олардың сұлулығы мен жастығын жағымсыз эмоциялар арқылы мәңгілікке сақтап қалуға болады, ал жағымды эмоциялар оларға ауырсыну әкеледі, ал жеткілікті күшті махаббат оларды өлтіреді. Атон осы себепті Малис өзін ең қатты күйзелген және ренжіткен кезде өзіне тартылғанын түсінеді. Атон Хвиге оралады және Малиспен кездеседі, онда ол шындыққа көзін жұмып, естеліктерін басып тастағанын түсінеді. Ол соңында Малис – оның нағыз анасы екенін қабылдайды, ол Аурелий бұрынғы әйелінің қайтысынан кейін қайғыға толы болған кезде дүниеге келген. Малис Атонға өзінің кері эмоциялары бар мәдениетін сіңіруге тырысқан, осылайша оны Миньонға қайтаруға болатын еді. Миньонеттің ұлы болғандықтан, Атонның өзі де жартылай телепатиялық және Химера тұтқындарды жеп қойғанда олардың қорқыныш пен азабына ғашық. Оның бұл бұрмаланған жарасының себебінен ол Кокинаны сүйе алмады және Хтонға қамалды. Атон өзінің бұл жағына жиренеді және Малис оның Миньондық жарасын шығаруға тырысса, ол оны Хтонға кері итеретінін түсінеді. Оның оған деген қайырымдылығы (оның түсінігінде) оған мұны жасауға мүмкіндік бермейді, сондықтан ол тырысуларын тоқтатады және оған «қалыпты» жағдайда махаббат сезімін сезінуге рұхсат береді, оны құтқару үшін өмірін құрбан етеді. Малис қайтыс болғаннан кейін Атон ақыл-есінен айырылады, бірақ Кокина оны ауыр дәрі-дәрменмен емдейді, оның санасы қалпына келеді. Бедсайд Атонды Хтонға қайтаруды талап етеді және Кокина оны оятуға мәжбүр болады. Атон Бедсайдқа қарсы тұрады, ал Бедсайд Хтон Атонның Миньондық және адамдық жарасы арасындағы ішкі қақтығысын тоқтатуға көмектесе алады деп ұсынады. Бедсайд Атонды зорлық-зомбылыққа итермелейді, бірақ Атон кісі өлтіруге бармайды және Малис құрбандығы мен Кокинаның күтімі нәтиже бергенін, ол енді Миньондық жарасын жеңе алатынын түсінеді. Ол Кокинаға оралады, бірақ оның Хвиге соққан суықтан өлгенін көреді. Ол өзін құтқару үшін планетаны тастамай, Атонды күтуді жалғастырған. Бедсайд Атонды қуалайды және Хтон Кокинаны құтқару үшін Атонның қызметіне келіседі деп соңғы ұсыныс жасайды. Темдегенде, Хтон адамзат толығымен зұлым емес екенін түсінеді, ал оның адамзатқа деген көзқарасы түрмедегі қылмыскерлер мен ақылынан айырылғандардың әсерінен бұрмаланған. Сонымен қатар, Кокинаны емдеу арқылы Хтон суықтың галактика бойынша жоғары интеллект жіберген хабардың күтпеген салдары екенін анықтайды.

The novel is set around 400 years after humans have achieved interstellar travel. Many different planets have been settled and a strange malady called the chill is sweeping the galaxy. The chill affects whole planets in regular waves and kills over half the population unless they flee the planet immediately on experiencing the symptoms. The protagonist, Aton Five, is from a powerful farming family on the planet Hvee. The Five family has fallen on hard times since the death of Aton's mother, which led to Aton's father, Aurelius, abandoning his farm for a time to seek solace on other planets. Aton is expected to become a successful farmer and restore the fortunes of his family. This allows his father to secure a betrothal between Aton and the daughter of another powerful family. However, Aton meets a strange and extremely beautiful woman in the forest named Malice. He develops an obsession for her and, ignoring his father's warning that she is a legendary and dangerous siren called a minionette, leaves Hvee to search for her, abandoning his betrothed before even meeting her. Aton encounters Malice but she is disguised and he does not recognize her. He tells her of his mixed feelings of love and hatred for the minionette, and of the agonizing futility of his search. His anger and misery draw Malice close to him but, once Aton recognizes Malice, his attempts to romance her and make love to her push her away, further inflaming Aton's obsession. Aton returns to his father on Hvee and promises to tend the farm and marry his betrothed if his father can rid him of his obsession. His father sends him to a retreat planet where he is cared for by a beautiful slave girl named Coquina. The pair fall in love and realize that Coquina was Aton's bethrothed from Hvee. Coquina had left Hvee and put herself into slavery following the shame of Aton's abandoning her and their families had secretly set up this reunion. Aton promises to marry Coquina but then almost kills her after having a vision of Malice. Deemed to be beyond salvation, Aton is given a life sentence in the underground prison of Chthon. Chthon is a garnet mine in which the inmates trade garnets for food. An upper level to the prison houses the less dangerous criminals where the garnets are fashioned. Escape from the upper level is impossible since all of the tunnels have been sealed off. The garnets are actually mined in a lower level reserved for criminals too dangerous to live peacably in the upper level. There are rumors that escape from the lower level is possible through uncharted labyrinthine caverns. When the inmates in the upper level learn that Aton's crime was to love a minionette, he is deemed too dangerous to remain, but willingly goes to the lower level since his only interest is in escaping and finding Malice. Once in the lower level, Aton reasons that he is unlikely to survive an escape attempt alone so he manipulates the inmates into a failed revolt against the upper level. The upper level cuts off food supplies in retaliation forcing the entire inmate population to attempt escape. One by one, the inmates are killed by an unseen monster known as the chimera until only a few remain. In the final stretch of the escape, a mucus starts to build up in the throats of the survivors, sapping their strength and will until all but Aton succumb to a form of zombification. Aton learns from the zombies that the caverns of Chthon are so complex that they have formed intelligence. The zombies are now servants of Chthon, but Chthon requires willing agents and promises Aton sanity in return for his service. Aton insists he needs to find Malice and Chthon releases him. Unknown to Aton, Chthon considers mankind to be evil and is planning its destruction through agents such as Aton. On reaching the surface, Aton meets a man who claims he is searching for Chthon so that he can appropriate the garnet mines for himself. In reality, this man is Bedside, the only other person to have escaped Chthon but now a willing agent. Bedside goes with Aton as he travels to Malice's home planet of Minion. Aton finds that the female population of Minion, the minionettes, are all identical to each other and are semi telepathic. Their beauty and youth can be maintained eternally by negative emotions, whereas positive emotions cause them pain, and sufficiently intense love kills them. Aton realizes that this was why Malice was so attracted to him when he was most despondent and frustrated. Aton returns to Hvee and finds and confronts Malice, where he comes to realize that he has been blinding himself to the truth and suppressing memories. He finally accepts that Malice is his real mother, conceived when Aurelius was filled with sadness following the death of his previous wife. Malice has been attempting to instil her culture on Aton, with its inverted emotions, so that he could be brought back to Minion. As the son of a minionette, Aton is himself semi telepathic and delights in negative emotions such as the fear and pain of his fellow inmates as they were devoured by the chimera in Chthon. This perverse aspect to his nature was why he had been unable to love Coquina and had been imprisoned in Chthon. Aton is repulsed by this aspect of himself and Malice realizes that trying to bring out his Minion nature would only push him back towards Chthon. Her compassion (in her terms) for him cannot allow this, so she ceases her attempts, and allows him to love her in "normal" terms, sacrificing her life in an effort to save him. Aton sinks into madness after Malice's death but is cared for by Coquina under heavy sedation while his mind repairs itself. Bedside insists on taking Aton back to Chthon and Coquina is forced to wake him. Aton confronts Bedside and Bedside suggests that Chthon can stop Aton's internal conflict between his Minion and human natures. Bedside goads Aton into a violent outburst, but Aton stops short of murder and realizes that Malice's sacrifice and Coquina's care have worked and that he is finally able to overcome his Minion nature. He returns to Coquina only to find that she is dying of the chill, which has recently struck Hvee. She chose to continue caring for Aton rather than leave the planet to save herself. Bedside has followed Aton and makes a final offer that Chthon will save Coquina in return for Aton's service. Aton agrees. Chthon, meanwhile, realizes that humanity is not wholly evil, and its view of mankind had been skewed by the criminals and madmen that had been imprisoned within the caves. Also, in curing Coquina, Chthon finds that the chill is an unintended side effect of a message sent by a superior intellect across the galaxy.

Құрылымы

Романның құрылымын Энтони қос алтыбұрыш деп сипаттайды. Онда алты бөлім бар, әрқайсысы екіге бөлінген. Атон Бестің түрмеде өткізген уақыты маңызды негізді құрайды және әр бөлімнің бір бөлігін жасайды. Ал екінші бөлімде Атонның өткені немесе болашағындағы параллель оқиғаларға қатысты флешбектер немесе флешфорвардтар келтіріледі.