«Architrenius» – 12 ғ. ортағасырлық поэма. Жан де Отувильдің сатиралық туындысы, әйелдер туралы ашық сипаттамасымен 16 ғ. гуманистер арасында танымал болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Архитриний – Иоганн де Хаувиллдің (сондай-ақ Иоганн де Алтавилл немесе Жан де Хаутвилл деп те белгілі) ортағасырлық аллегориялық және сатирикалық поэмасы, гекзаметрмен жазылған. Ақын шамамен 1150 жылы (мүмкін, Руан қаласында немесе оның жанында) дүниеге келген, ал 1200 жылдан кейін қайтыс болған. Ол бұл туындысын "Gualtero, archepiscopo Rotomagensium" (Руан архиепископы Вальтер де Кутанс) арнаған. Бұл шығарма 16 ғасыр гуманистерінің арасында кең танымал болды, мүмкін, соңғы бөлімінде әйелдердің "сүйкімділіктерін" бейнелі, бірақ тікелей сипаттауының арқасында басқа да еңбектерінен гөрі көбірек қызығушылық тудырды. "Архитриний" – поэманың басты кейіпкерінің есімі.
Architrenius is a medieval allegorical and satirical poem in hexameters by Johannes de Hauvilla (also known as Johannes de Altavilla or Jean de Hauteville). The poet was born in about 1150 (perhaps at or near Rouen) and died after 1200, and dedicated the work to "Gualtero, archepiscopo Rotomagensium" (Walter de Coutances, Archbishop of Rouen). The work was popular among the humanists of the 16th century, perhaps as much for an allegorized but frank description of feminine "charms" in the last section, as for anything else. "Architrenius" is also the name of the poem's protagonist.
Мәтін
Архитрений алғаш рет қолжазба түрінде шамамен 1184 жылы пайда болды. Ол 1517 жылы баспагер Жодокус Бадиус Асенций (Париж) оны алғаш басып шығарғанға дейін қолмен көшіріліп келді. Латын мәтінінің кейінгі басылымдары Жак Пол Минннің "Патрология латина" (1844–1855) және Томас Райттың "12 ғасырдың сатирикалық ақындары" (Лондон, Роллс сериясы, № 59, 1872) еңбектерінде табылды. 1974 жылы неміс тіліндегі сындық басылым жарық көрді (Мюнхен, Вильгельм Финк), оған Пол Герхард Шмидт прелюдия мен түсіндірмелер жазды. Ағылшыл тіліне жасалған алғашқы аударма Николас П. Карлуччидің 1977 жылғы Ph.D. диссертациясы болды, ол Джон В. Кларктың жетекшілігімен жасалған. Бұл аударма Райттың басылымы, бірнеше ортағасырлық қолжазбалары және ішінара Шмидт басылымы негізінде дайындалды. Корнелл университетінің профессоры Уинтроп Ветэрби Шмидт мәтініне сүйене отырып, Архитренийді қайта аударды және редакциялады, Карлуччидің аудармасынан хабарсыз болған. Осы екі аударма Бернд Ролингтің неміс тіліндегі едәуір көлемді мақаласын жазуға түрткі болды. 2019 жылы Уинтроп Ветэрби аудармасының қайта қарастырылған басылымы жарық көрді. Архитренийді итальян тіліне (өлең түрінде) алғаш рет Сапиенца университетінің (Рим 1) Лоренцо Карлуччи мен Кассино университетінің Лаура Марино аударды.
The Architrenius made its first appearance in manuscript form c. 1184. It was copied by hand until its first publication in 1517 by the printer Jodocus Badius Ascencius (Paris). Later editions of the Latin text were found in Jacques Paul Migne's Patrologia Latina (1844 1855) and Thomas Wright's Satirical Poets of the Twelfth Century (London, Rolls Series, No. 59 1872). A critical edition in German was published in 1974 (München, Wilhelm Fink) with a prelude and comments by Paul Gerhard Schmidt. The apparent first translation into English was the prose translation of Nicholas P. Carlucci, in his 1977 Ph. D. dissertation, under the guidance of John W. Clark. This was based on Wright's edition, several medieval copies, and partly on the Schmidt edition. A more recent Architrenius was translated and edited by Winthrop Wetherbee of Cornell University, based on the Schmidt text, apparently unaware of the Carlucci translation. These two translations helped motivate a lengthy article in German by Bernd Roling. A revised edition was published by Winthrop Wetherbee in 2019. Architrenius was first translated in italian (in verse) by Lorenzo Carlucci of Sapienza University (Rome 1) and Laura Marino of Cassino University.
Сюжеті
К. С. Льюистің айтуынша, бұл өлең "өзіндегі және айналасындағы зұлымдыққа үмітсіздіктен ана Табиғатты іздеп, ем табуды көздейтін жас Архитринийдің, "Бас қасіреткердің" оқиғасын қамтиды. Оның саяхаттары оны көптеген жерлерге, соның ішінде Париж университетіне және Туле аралына жеткізеді, осылайша авторға еңбекті сатирикалық сипаттауға мүмкіндік береді, ал саяхатшы ақыры Табиғатпен кездеседі. Университет туралы мәлімет әлеуметтік тарихшыға үлкен қызығушылық тудырады (төменде Гиббонға сілтеме қараңыз), сонымен қатар саяхат түріндегі аллегорияның ерте мысалы болып табылады – яғни, оның ең жақсы түрі". Льюис былай жалғастырады: "Жақтандырылған әмбебап құштарлық білдіріледі және тіл ескерілмесе, бұл жолдар кез келген дәуірде жазылуы мүмкін еді:
According to C. S. Lewis, this poem involves "the story of the 'Arch mourner', the youthful Architrenius, who, in mere despair at the wickedness within him and about him, sets out to seek his mother Nature and be healed. His journeys lead him through many places, including the university of Paris and the island of Thule, thus offering the author the opportunity for lavish satiric description, before the wanderer finally meets Nature. The account of the university is said to be of great interest to the social historian (see reference to Gibbon below), but gives us an early example of the allegory in the form of a journey—that is, in its best form." Lewis continues: "A universal longing is expressed and, but for the language, the lines might have been written in any age:
Бұл оқиға Бартлбидің 18 томдық (1907–21) «Ағылшын және американ әдебиетінің Кембридж тарихында» қысқаша баяндалған. 1-том. Бастауынан романтика циклдарына дейін. X тарау:
The story is also summarized by Bartleby's Cambridge History of English and American Literature in 18 Volumes (1907–21). Volume I. From the Beginnings to the Cycles of Romance. Chapter X:
"Осы сатираның саяхатшысы Парижге сапар шегеді және студенттердің ауыр жағдайын, олардың оқуларының нәтижесіздігін сипаттайды; кейін ол барлық монахтар мен дін қызметкерлерінің, сондай-ақ көрнекті схоластикалық дәрігерлер мен профессорлардың жиналатын орны – Презумпция төбесіне жетеді."
"The pilgrim of that satire pays a visit to Paris, and describes the hardships of the students and the fruitlessness of their studies; he afterwards arrives at the hill of Presumption, which is the haunt of all manner of monks and ecclesiastics, as well as the great scholastic doctors and professors."
Архитренийге басқа сілтемелер
Эдвард Гиббон өзінің 1776 жылғы «Рим империясының құлдырауы және зейілін шегуі» еңбегінің 22-тарауында (I том, 731-бет) Архитренийді келтіреді. Ол Юлианды Галл легиондары Рим императоры деп жариялаған оқиғаға, Париж сарайының (2005 жылы мұражайға айналған) төңірегінде жиналған әскерлерге байланысты мынадай белгілі бір түсіндірме қосады: «Термарум моншаларының сарайы, оның берік және биік залы әлі де rue de la Harpe көшесінде сақталған. Ғимараттар қазіргі университеттің ауданының үлкен бөлігін қамтыды; ал бақтар, Меровинг корольдері тұсында Сен-Жермен-дес-Пре аббаттығымен байланысқан. Уақыттың және нормандардың салдарынан бұл ежелгі сарай XII ғасырда қираған үйінділердің лабиринтына айналды, оның қараңғы бөлмелері ұятсыз махаббаттың ошағы болды. Алайда, мұндай сындар (Гиббон осы жерде фуртистерге сілтеме жасайды) Сорбоннаның теологиялық пікірталастарына қарағанда адамзатқа кем зиян келтіруі мүмкін, олар осы орында кейіннен қозғалып келді.»
Edward Gibbon quotes Architrenius in chapter 22 (Vol I, p. 731 in the Modern Library edition) of his (1776) Decline and Fall of the Roman Empire. To a scene in which Julian is declared Emperor of Rome by the Gallic legions, massed around a Parisian palace (which has become a museum in 2005), he adds this footnote: "the palace of the baths (Thermarum), of which a solid and lofty hall still subsists in the rue de la Harpe. The buildings covered a considerable space of the modern quarter of the university; and the gardens, under the Merovingian kings, communicated with the abbey of St. Germain des Prés. By the injuries of time and the Normans this ancient palace was reduced in the twelfth century to a maze of ruins, whose dark recesses were the scene of licentious love. Yet such intrigues (here Gibbon refers to the furtis) might be less pernicious to mankind than the theological disputes of the Sorbonne, which have been since agitated on the same ground.