Кіріспе

"Киберәуестердің көтерілуі" – британдық ғылыми фантастикалық телесериал "Доктор Худың" екінші маусымының бесінші бөлімі, ол алғаш рет 2006 жылғы 13 мамырда BBC One арнасында көрсетілді. Эпизод Кибер-адамдардың жаңадан жасалуын, сондай-ақ сериалда жиі кездесетін сюжеттік элемент ретінде таныстырылатын параллель әлемді ұсынады. Бұл екі бөлімдік оқиғаның бірінші бөлігі, ал соңғы бөлімі "Темір дәуірі" деп аталады және 20 мамырда көрсетілді. Эпизод параллель әлемдегі Лондонның нұсқасында өтеді. Эпизодта бизнесмен Джон Люмик (Роджер Ллойд Пэк) адамзаттың барлығын Кибер-адамдарға айналдыруға тырысады, олардың миларын металл экзоскелеттерге орналастырады. Эпизодты Грейм Харпер түсірген, ол сериал тарихындағы бірінші және қазірге дейін жалғыз режиссер, ол сериалдың түпнұсқа және жаңарудан өткен маусымдарында эпизодтарды режиссерлік еткен. Ол бұрын 1984 жылы сыншылардың жоғары бағасын алған "Андрозани үңгірлері" және 1985 жылы "Далектердің ашылуы" сериалдарын түсірген. Эпизод 2005 жылы қайта жанданып, жаңа маусымда Кибер-адамдарды көрсеткен алғашқы "Доктор Ху" оқиғасы болды. Олар соңғы рет 18 жыл бұрын "Күміс Немезис" фильмінде пайда болған.

Сюжет

Оныншы Доктор, Роуз және Микки Смит параллель Жердегі Лондонға құлап түседі. Сапардың салдарынан ТАРДИС-тің барлық бөліктері, кішкентай қуат жасушасынан басқа, істен шықты. Доктор өзінің өмірлік күшінің бір бөлігімен жасушаны қуаттандырады. Жасуша толыққанды зарядталуы үшін жиырма төрт сағат керек, содан кейін топ үйге қайтуға шешім қабылдайды, сондықтан олар айналасын зерттеуді жөн көреді. Роуз өзінің әкесі Питтің суреті бар жарнама тақтасын көріп, нағыз әкесі нәресте кезінде қайтыс болғанын еске түсіріп, қатты таңғалады. Микки өз әжесі Рита Эннді табуға тырысады, ол оның әлемінде жылдар бұрын баспалдақтан құлап қайтыс болған еді. Доктор мен Роуз Лондон халқының көпшілігі Питтің денсаулыққа пайдалы сусындарын шығаратын Vitex компаниясының иесі Cybus Industries өндірген EarPod құрылғыларын тағу арқылы ақпаратты тікелей миына жеткізіп алатынын біледі. Осы уақытта Cybus Industries басшысы Джон Люмик Ұлыбритания Президентінен адамзаттың миын металл экзоскелеттерге орнатып, оларды "жаңарту" жоспарына келісім алуға тырысады, бірақ сәтсіз аяқталады. Ешкім білмейтін жайт, Люмик жасырын түрде баспанасыз адамдарды Кибер-адамдарға айналдырып жатыр. Cybus-ты "Уағыздаушылар" деп аталатын топ тергеп жатыр, олар Люмиктің технологиясы туралы құпия ақпаратты "Gemini" көзінен алады. Уағыздаушылардың бірі Джейк Симмондс баспанасыз адамдардың бір тобын жүк көліктеріне айналдырып әкеткенін көріп, көмекке шақыру үшін кетеді. Джейк Миккиді әжесінің үйінен табады және оны өзінің параллель әріптесі Риккимен шатастырады. Джейк Миккиді Уағыздаушылардың базасына алып барады, онда Рикки мен Микки кездеседі. Бастапқыда күмәнданудан кейін Микки Уағыздаушыларға қосылуға шешім қабылдайды, олар баспанасыз адамдарды ұрлаған Cybus жүк көліктерін Питтің үйіне, оның әйелі Джекидің туған күніне жеткізеді. Осы әлемде ол бала туған жоқ және оның орнына итіне "Роуз" деген ат қойған. Роуз бен Доктор да тойға барып, кейтеринг қызметкерлері болып көрінеді. Кибер-адамдар үйге кіріп, қонақтарды қоршап алады, оларды Кибер-адамдарға айналдыруды көздейді. Кибер-адамдар қарсылық көрсеткен Президентті және басқа да қонақтарды өлтіреді. Доктор, Роуз және Пит үйден қашып шығып, сыртта Микки мен Уағыздаушылармен кездеседі. Топты Кибер-адамдар қоршағандықтан, Доктор мен оның серіктері қарсылық көрсетпей беріледі. Кибер-адамдар оларға "үйлеспейтінін" және жойылатынын айтады.

Өндіріс

Doctor Who Magazine #368 журналы бұл оқиғаның Big Finish Productions аудиоспектаклі Spare Parts-тан шабыдаланғанын растады. Рассел Т. Дэвис бұрын (The Holy Terror) оны “кез келген жанр үшін, кез келген форматта, кез келген жерде жазылған ең ұлы драмалардың бірі” деп сипаттаған. Spare Parts авторы Марк Плат гонорар алды және титрлерде (“Марк Платқа алғыс айтамыз”) көрсетілді, сондай-ақ Микки өзін “қосалқы бөлшек” деп атаған диалог бар. Алайда, жазушы Том МакРей телехикаясының Spare Parts-ты қарапайым қайта жазу емес екенін атап өтті: “Менің оқиғама басқа орын, басқа тақырыптар мен басқа кейіпкерлер тән, себебі біз сөйлесе бастағаннан кейін, барлық нәрсе мүлдем басқа бағытта дамыды. Бірақ Рассел айтқандай, ол Spare Parts-ты естімесе, біз мұндай ойға келмеске едік”. Оқиғаның алғашқы нұсқаларында бай адамдар кибернетикалық мүшелерді сатып алатын “Body Shops” бейнеленген. Дэвис бұл идеяны қабылдамады, себебі оны сенімсіз деп тапты. Ол сондай-ақ Том МакРейге кейіпкерлердің параллель әлемдегі нұсқалары мен олардың “нағыз” әлеміндегі әріптестері арасындағы айырмашылықты азайтуды тапсырды. “Менің ойымша, бұл ғылыми-фантастиканың ұлы мүмкіндіктерінің және қауіптерінің бірі, себебі сіз параллель әлемді жасағанда, барлығына көз жапсырма киюге рұқсат беруге құмар боласыз”, деді Дэвис, Inferno фильміндегі балама бригадир Летбридж Стюартқа сілтеме жасай отырып. Эпизодтың түсіндірмесінде Грейм Харпер Рассел Т. Дэвис бастапқы титрлерді қанағаттандырмағандықтан оларды өзі жазғанын айтты. Түсіндірмеде Джекидің “40 жасқа толуы” “The Tenth Planet” телехикаясының 40 жылдығына сілтеме екені айтылады, ол Киберлердің алғашқы пайда болуы болды. Түсірілімдер Кардифф шығанағындағы Coal Exchange және Mount Stuart Square-да өтті. Сыртқы кадрлардың көп бөлігі және ішкі кадрлардың бір бөлігі Ньюпорттағы Uskmouth электр стансасында түсірілді. Миккидің оң бицепсінде үлкен татуировка бар; актер Ноэль Кларктың түсіндірмесіне сәйкес, татуировка эпизод үшін макияжбен салынған. 2006 жылғы Киберлердің арт-деко стилі Real Time веб-кастынан алынған. Эпизодтың түсіндірмесінде режиссер Грейм Харпер параллель әлемдегі Жерге арт-деко стилін беруді қалағанын айтты. Арт-деко костюмдері бұрын “Робот” (1974) фильміндегі K1 роботы үшін және “Өлім роботтары” (1977) фильміндегі актерлердің көпшілігі үшін қолданылған. Арт-деко дизайны, сондай-ақ Киберлердің роботтық қозғалыстары Фриц Лэнгтің “Метрополис” фильмін еске салады. 2005 жылғы серияның екі бөлімдік оқияларынан айырмашылығы, бұл эпизодта келесі бөлімге “Келесі жолы” трейлері болған жоқ, тек “Жалғасы бар” деген тақырыптық карта ғана көрсетілді, бұл фраза бағдарлама тарихында эпизодты аяқтау үшін алғаш рет қолданылды. Продюсерлер бұрын осы серияның бір эпизоды тым ұзақ болғандықтан, алдын ала шолуға уақыт болмағанын мәлімдеген. Көптеген көрермендер және жазушы Стивен Моффат 2005 жылғы “Лондондық шетелдіктер” эпизодының соңында “Үшінші дүниежүзілік соғыс” үшін көрсетілген алдын ала шолуды сынға алды, себебі ол драмалық клиффхангерді бұзды. “The Impossible Planet” эпизодынан бастап, екінші бөлімге арналған трейлерлер негізгі титрлерден кейін, сегізінші минутта көрсетілді, көрермендерге уақыт беру үшін. BBC ресми веб-сайттарына http://www.cybusindustries.net, http://www.cybusfitness.co.uk/ және https://web.archive.org/web/20060701044747/http://internationalelectromatics.co.uk/ кіруге болады. Басқа да осы сияқты аталатын сайттарды жанкүйерлер басқарады. BBC сондай-ақ келесі домендік атауларды тіркеді: cybusindustries.com, cybusindustries.co.uk, cybusfinance.com, cybusfinance.co.uk, cybusproperty.com және cybusproperty.co.uk. BBC жасаған тағы бір веб-сайт https://web.archive.org/web/20090414221407/http://www.henriksonline.co.uk/index.htm, ол “Роза” эпизодында Роза жұмыс істеген дүкенге сілтеме жасайды. Оның кітап дүкенінде Джон Люмиктің “Аттан жасалған адам” кітабының және Джеки Тайлердің “Қуатты аман қалу” автобиографиясының суреттері бар.

Қалыптастыру жазбалары

Колин Спаулл «Далектердің аян» фильмінде Лилт рөлін ойнады, оны да Грэйм Харпер режиссерлік етті. Спаулл – түпнұсқалық серияда да, жаңаруда да түскен алтыншы актер. Ол сондай-ақ «Grand Theft Cosmos» аудио пьесасында Хенрик рөлінде ойнады. Президент рөлін сомдаған Дон Уоррингтон бұрын Big Finish Productions компаниясының «Доктор Кто» аудио пьесаларында Time Lord негізін қалаушы Рассилонға дауыс берген. Кейін Хелен Гриффин «Cobwebs» аудио пьесасында пайда болды. Пол Антони Барбер кейінірек «Сақыллы тышқан аулау» аудио пьесасында Людовик Комфортты ойнады. Грэйм Харпер – «Доктор Кто» түпнұсқалық және жаңа серияларындағы оқиғаларды режиссерлік еткен алғашқы режиссер, ол бұрын «Андрозани үңгірлері» және «Далектердің аян» фильмдерін режиссерлік еткен. «Доктор Кто Confidential» эпизодының «Кибермендер» бөлімінде көрсетілгендей, Кибермендерді сомдаған актерлер өз қозғалыстарын жетілдіру үшін кең ауқымды хореографиядан өтті. Роджер Ллойд Пэк пен Дэвид Теннант бұрын «Гарри Поттер және от тостағаны» фильмінде бірге жұмыс істеген, олар Барти Крауч ағасы мен Барти Крауч кішісі рөлдерін сомдаған. Роджер Ллойд Пэк эпизодты түсіруге бірнеше күн қалғанда аяғын сындырып алды. Жазушы Том МакРей «Doctor Who Magazine» журналының 369-шы санында бұл сценарийді қайта жазу қажеттігін тудырмағанын айтты: сценарийде Люмик әрқашан дөңгелек креслода болған, себебі ол дөңгелек креслода отырып, өліп бара жатқандықтан және өмірін ұзартқысы келгендіктен Кибермендерді құруға деген ниетінің бір бөлігі болды. Роджер Ллойд Пак «The Daily Mirror» газетіне Лумик кейіпкерін Дональд Рамсфелдке негіздегенін айтты: «Мен: "Өзін толыққанды дұрыс деп санайтын және көп билікке ие болатын билікқұмар ақымақ кім?" – деп ойладым. Мен Дональд Рамсфелдті еске алдым. Ол қазіргі уақытта мен көріп отырған жаман адамдардың бірі».

Тарату және қабылдау

Ұлыбританияда сағат 7:00-ден 7:45-ке дейін көрсету жоспарланғанмен, FA Кубогы финалының ұзаққа созылуына байланысты эпизод сағат 7:23-те көрсетілді. Doctor Who Confidential-дің сәйкес эпизоды "Киберәуестердің көтерілуі" көрсетілгенге дейін кейінге шегерілді. Бұл эпизодты түнгі көру көрсеткіші орташа есеппен 8,6 миллион (39,7% үлес) құрады, ең жоғарғы көрсеткіші 9,65 миллионды көрсетті. Көрермендердің бағалау индексі 86 болды. Эпизодтың соңғы көру көрсеткіші 9,22 миллионға жетіп, аптаның ең көп тамашаланған бағдарламаларының алтыншы орнына ие болды. Бұл эпизод "The Age of Steel" және "The Idiot's Lantern" эпизодтарымен бірге қосымша мүмкіндіктері жоқ "ваниль" DVD ретінде, содан кейін 2-ші толық серияның бөлігі ретінде шығарылды. Digital Spy-дан Дек Хоган "Rise of the Cybermen" туралы жағымды пікір білдірді, жаңа Киберадамдарды "керемет, ғажайып көрінеді, сонымен бірге шынайы түрде қорқынышты" деп сипаттады. Ол әсіресе сюжеттің "әр нәрсені жаңартуға деген құштарлығымызбен байланысын" және Ноэль Кларкқа көбірек рөл берілгенін жоғары бағалады. IGN-нан Ахсан Хаке эпизодқа 10 балдық шкала бойынша 8,5 балл берді, оның пікірінше, ол "масштабымен де, тамаша диалогтарымен де қуантады". Хаке Киберадамдардың қайта оралуын және Микки мен Розаға назар аударуын ерекше атап өтті. SFX-тен Ник Сетчфилд екі бөлімді жағымды бағалады, Харпердің режиссурасын атап өтті, ол Киберадамдар мен параллель әлемге қиял мен қауіп-қатер сезімін қосты. Алайда, ол Ллойд Пэк өнер көрсетуінің қазіргі "нағыз" Doctor Who нұсқасы үшін тым әсте болғанын, сондықтан ол "көзге жалықтыратын, екі өлшемді" көрінетінін айтты. 2009 жылы Энн Кранни Фрэнсис Киберадамдардың әйгілі шеруінің дыбысы және эпизодтардағы музыканың қолданылуы туралы сындық монография жариялады. Эссесінде ол "дыбыстың мағынасын" және "адам мен технология арасындағы қарым-қатынасты" талдап, эпизодтағы музыканың қолданылуын, мысалы, 1961 жылғы "The Lion Sleeps Tonight" хитін "технологияны этикалық емес пайдалануды секулярлық қоғамдардың прогрессивті баянымен" байланыстырады және Киберадамдардың әйгілі шеруін Джордж Оруэллдің "1984" романындағы "агрессия, жеке тұлғаның жоғалуы және диктаторлық тәртіп" тақырыптарымен және "адам бетіне аяқпен басу" бейнесімен салыстырады.