Көне Грециядағы эростық қарым-қатынастар

Кіріспе

Ежелгі Грекияның әлеуметтік институты

Ежелгі Грекиядағы педерастия – жасы үлкен еркек (эраст) пен жасөспірім (эромен) арасындағы әлеуметтік мойындалған романтикалық қарым-қатынас болатын. Бұл қарым-қатынас көбінесе жасөспірім шағындағы ұлдар арасында кездесетін. Ол Архаикалық және Классикалық кезеңдерге тән еді. Педерастияның осы кезеңдердегі грек мәдениетіне тигізген әсері соншалықты зор болғандықтан, оны «азаматтар арасындағы еркін қарым-қатынастардың негізгі мәдени үлгісі» деп атаған. Кейбір ғалымдар оның бастауын Криттегі қабылдау рәсімдерімен, әсіресе әскери өмірге қадам басқандағы және Зевс дінімен байланысты деп санайды. Ол Гомер эпостарында ресми түрде кездеспейді және б.з.д. VII ғасырдың соңында грек гомосоциалдық мәдениетінің бір қыры ретінде қалыптасқан болуы мүмкін. Бұл мәдениетке спорттық және көркемдік жалаңаштық, аристократтардың кеш некелесуі, симпозиумдар және әйелдердің әлеуметтік оқшаулануы да тән болған. Дегенмен, бұл дәстүр одан да ертерек пайда болған болуы мүмкін. Шындығында, «Илиада» да бейнеленген Ахилл мен Патрокл арасындағы қарым-қатынас классикалық гректердің өздері, әсіресе Платонның «Симпозиумында» романтикалық сипатта болып түсіндірілген. Сонымен қатар, ерлер арасындағы бір жынысты қарым-қатынастар ежелгі әлемде кең таралған және келттер, римдіктер, қытайлықтар және жапондықтар сияқты әртүрлі мәдениеттерде кездесетін. Гректер арасындағы гомосексуалды қарым-қатынастарға қатысты әдет-ғұрыптардың сан алуандығы осы практиканың б.з.д. VII ғасырда тез дамымағанын, керісінше грек әлемінде ұзақ мерзімде органикалық түрде қалыптасқанын көрсетеді. Педерастия ежелгі әдебиеттер мен философияда мақталып, сынға да ірісқан. Жақында ғалымдар Архаикалық кезеңде идеалдау кең таралғанын, ал сын Афинада Архаикалық мәдениеттің жалпы классикалық афиналық қайта қарастыруының бір бөлігі ретінде басталғанын айтты. Ғалымдар педерастияның рөлі мен ауқымын талқылайды, ол, әдетте, жергілікті дәстүрлерге және жеке адамның бейімділігіне байланысты әртүрлі болған. Қазіргі кезде «педерастия» сөзі кейбір елдерде кәмелетке толмағандарды зорлауды білдіруі мүмкін, бірақ Афина заңдары, мысалы, жыныстық қатынасты реттеуде келісім мен жасқа мән берген.

Pederasty in ancient Greece was a socially acknowledged romantic relationship between an older male (the erastes) and a younger male (the eromenos) usually in his teens. It was characteristic of the Archaic and Classical periods. The influence of pederasty on Greek culture of these periods was so prevalent that it has been called "the principal cultural model for free relationships between citizens." Some scholars locate its origin in initiation ritual, particularly rites of passage on Crete, where it was associated with entrance into military life and the religion of Zeus. It has no formal existence in the Homeric epics, and may have developed in the late 7th century BC as an aspect of Greek homosocial culture, which was characterized also by athletic and artistic nudity, delayed marriage for aristocrats, symposia, and the social seclusion of women. However, it is also possible that custom long predates this. Indeed the relationship between Achilles and Patroclus as depicted in the Iliad is famously interpreted as romantic in nature by the classical Greeks themselves most notably in The Symposium of Plato. Furthermore, the presence of same sex relationships between men seems to have been common throughout the ancient world and is attested in cultures as disparate as the Celts, Romans, Chinese and Japanese to name but a few. Moreover, the extremely varied customs pertaining to homosexual relationships among the Greeks suggests that the practice did not rapidly rise in the 7th century but rather developed organically over an extended period of time across the Greek world. Pederasty was both idealized and criticized in ancient literature and philosophy. The argument has recently been made that idealization was universal in the Archaic period; criticism began in Athens as part of the general Classical Athenian reassessment of Archaic culture. Scholars have debated the role or extent of pederasty, which is likely to have varied according to local custom and individual inclination. The English word "pederasty" in present day usage might imply the abuse of minors in certain jurisdictions, but Athenian law, for instance, recognized both consent and age as factors in regulating sexual behavior.

Шығу тегі

Грекиядағы педерастия практикасы грек тарихының архаикалық кезеңінің соңында күрт танымал болды. Б.з.б. 650–625 жылдарға жатпайтын, Криттен табылған мыс тақташа, педерастиялық ғұрыптың ең ерте сақталған бейнесі болып табылады. Мұндай бейнелер келесі ғасырда бүкіл Грекиядан табылды; әдеби дереккөздер б.з.б. 5 ғасырға қарай көптеген қалаларда бұл қалыпты құбылысқа айналғанын көрсетеді. Криттік педерастия әлеуметтік институт ретінде бастамалармен байланысты болған, олардың ішінде ұрлау да болған. Бір ер адам (φιλήτωρ – philetor, "жақын дос") жас жігітті таңдайды, таңдалған жігіттің достарын көмектесуге шақырады және өзінің сүйіктісін андрейонға – ерлер клубына немесе жиналатын орынға алып кетеді. Жас жігіт сыйлықтар алады, ал филетор және оның достары екі айға ауылға кетеді, онда олар аң аулап, той жасап көңіл көтереді. Осы мерзім аяқталғаннан кейін филетор жас жігітке міндетті түрде үш сыйлық сыйлайды: әскери киім, өгіз және ішетін ыдыс. Содан кейін басқа да қымбат сыйлықтар беріледі. Қалаға оралған соң, жас жігіт Зевске өгізін құрбандыққа шалады, ал оның достары тойға қатысады. Ол ересек болғаннан кейін "клейнос", яғни "атақты, құрметті" деп аталатын арнайы киім киеді. Бастама алған адамды "парастатейс" деп атайды, "жанында тұрған", мүмкін, Ганимед сияқты, Зевстің тостаған ұстаушысы, ол филетордың андрейондағы тамақ кезінде жанында тұрып, салтанатты түрде табын етілген тостағаннан қызмет көрсетеді. Осы түсінікте ресми ғұрып миф және ритуалдарды көрсетеді.

Әлеуметтік аспектілер

Эрастес-эромен қарым-қатынасы классикалық грек қоғамы мен білім беру жүйесінде маңызды рөл атқарды, өзіне тән күрделі әлеуметтік-сексуалдық этикетке ие болды және жоғарғы топтар арасындағы маңызды әлеуметтік институт саналды. Педерастия білім беру құралы ретінде қарастырылды, ал Аристофаннан Пиндарға дейінгі грек авторлары оны аристократиялық тәрбие (пайдея) контекстінде табиғи деп санады. Жалпы алғанда, грек әдебиеттерінде сипатталған педерастия еркін азаматтарға арналған институт еді, және оны екі адамның ұстаздық қарым-қатынасы ретінде қарастыруға болады. Тарихшы Сара Айлс Джонстонның айтуынша, "Грекияда ер адамның еректену процесінің бір бөлігі ретінде педерастия кеңінен қабылданып, оның функциясы әлі де талқыланып жүр". Ксенофонның «Симпозиум» және Платонның «Протагор» шығармаларындағы оқиғалар Каллиас III үйінде, оның сүйіктісі Автоликос құрметіне өткізілген той кезінде, Панафиналық ойындарда жас жігіттің бессайыста жеңіске жеткеніне орай ұйымдастырылған. Критте, күйеудің ритуалдық ұрлауды жүзеге асыруы үшін, әкесі оның осы құрметке лайықты екенін мақұлдауы керек еді. Афиналықтар арасында, Ксенофонның «Симпозиум» еңбегінде Сократ айтқандай, "Ешқандай нәрсе [балаға қатысты] идеалды сүйіскен адамнан жасырылмайды". Ұлдарын тиісіз сүйіскендікке ұмтылудан қорғау үшін, әкелер ұлдарына қарау үшін педагогтар деп аталатын құлдарды тағайындайтын. Алайда, Эсхин айтқандай, афиналық әкелер ұлдарының әдемі және тартымды болуын тілеп дұға ететін, олардың ерлердің назарын аударып, "эротикалық құштарлықтардың салдарынан төбелес тудыратынын" жақсы білген. Мұндай қарым-қатынасқа түсуге болатын жасөспірімдердің жасы грек қыздарының үйлену жасына сәйкес келетін, көбінесе өзінен көп жас үлкен ерлерге үйлендірілетін. Алайда, жігіттерге әдетте уақыт беру керек еді және олар өздеріне қолайлы серігін таңдауға құқылы болды, ал қыздарға үйлену әкесі мен күйеуінің қалауынша экономикалық және саяси үстемдік үшін ұйымдастырылды. Әдетте, жыныстық қатынас аяқталғаннан кейін және жас жігіт үйленгеннен кейін, үлкен адам мен оның шәкірті өмір бойы жақын қарым-қатынаста болып қалады. Грекияның кейбір аймақтарында педерастия қабылданған гомоэротизмнің бір түрі болды, оның басқа, әлеуметтік жағынан аз қабылданатын формалары да болды, мысалы, құлдарды сексуалдық мақсатта пайдалану немесе порнос (жезөкше) немесе гетаир (гетайраның еркек аналогы) болу. Ерлердің жезөкшелікпен айналысуы әдеттегі нәрсе саналды және ер азаматтардың кез келген жыныстағы жезөкшелерге баруы толығымен қалыпты деп есептелді. Алайда, өзін жезөкшелікпен айналысатын еркін мәртебелі жасөспірімдер кейде қысымға ұшырап, аттикалық заң бойынша жеті ресми лауазымды атқарудан мәңгілікке тыйым салынды, өйткені олар өз денелерін "басқалардың ләззаты үшін" (ἐφ' ὕβρει, eph' hybrei) сатқандықтан, қоғамның мүддесін сатудан тартынбас еді деп саналды.

The erastês erômenos relationship played a role in the Classical Greek social and educational system, had its own complex social sexual etiquette and was an important social institution among the upper classes. Pederasty has been understood as educative, and Greek authors from Aristophanes to Pindar felt it naturally present in the context of aristocratic education (paideia). In general, pederasty as described in Greek literary sources is an institution reserved for free citizens, perhaps to be regarded as a dyadic mentorship. According to historian Sarah Iles Johnston, "pederasty was widely accepted in Greece as part of a male's coming of age, even if its function is still widely debated". The scene of Xenophon's Symposium, and also that of Plato's Protagoras, is set at Callias III's house during a banquet hosted by him for his beloved Autolykos in honour of a victory gained by the handsome young man in the pentathlon at the Panathenaic Games. In Crete, in order for the suitor to carry out the ritual abduction, the father had to approve him as worthy of the honor. Among the Athenians, as Socrates claims in Xenophon's Symposium, "Nothing [of what concerns the boy] is kept hidden from the father, by an ideal lover". To protect their sons from inappropriate attempts at seduction, fathers appointed slaves called pedagogues to watch over their sons. However, according to Aeschines, Athenian fathers would pray that their sons would be handsome and attractive, with the full knowledge that they would then attract the attention of men and "be the objects of fights because of erotic passions". The age range when boys entered into such relationships was consonant with that of Greek girls given in marriage, often to adult husbands many years their senior. Boys, however, usually had to be courted and were free to choose their mate, while marriages for girls were arranged for economic and political advantage at the discretion of father and suitor. Typically, after their sexual relationship had ended and the young man had married, the older man and his protégé would remain on close terms throughout their life. In parts of Greece, pederasty was an acceptable form of homoeroticism that had other, less socially accepted manifestations, such as the sexual use of slaves or being a pornos (prostitute) or hetairos (the male equivalent of a hetaira). Male prostitution was treated as a perfectly routine matter and visiting prostitutes of either sex was considered completely acceptable for a male citizen. However, adolescent citizens of free status who prostituted themselves were sometimes ridiculed, and were permanently prohibited by Attic law from performing some seven official functions because it was believed that since they had sold their own body "for the pleasure of others" (ἐφ' ὕβρει, eph' hybrei), they would not hesitate to sell the interests of the community as a whole.

Саяси көрініс

Гомосексуализмді педерастия шеңберінде дұрыс білдіруге қатысты әдет-ғұрыптарды бұзу, қоғамдық тұлғаның беделін жоғалтуға әкелуі мүмкін. 346 жылғы «Тимархқа қарсы» сөйлесінде афиналық саясаткер Эсхин, тәжірибелі орта жастағы саясаткер Тимархқа кейбір саяси құқықтарды беруге қарсылық білдіреді, себебі Аттика заңы бойынша өзін-өзі жезөкшелікке берген адамдар осы құқықтарды пайдалана алмайтын еді, ал Тимархтың жас кезінде ақша табу үшін бай адамдармен жыныстық қарым-қатынаста болғаны белгілі. Мұндай заңның болу себебі, өз денесін сатқан адам мемлекет мүддесін сатудан тартынбауы мүмкін деген сенімде болды. Афинейдің сөзінше, «Иероним Аристотельдің айтуынша, жас жігіттермен махаббат жасау әдетке айналды, себебі бірнеше тирандықтар жас күштерімен құлатылды, олар өзара сыйластықпен байланыста болды». Ол мұндай педерастиялық қарым-қатынастардың мысалы ретінде афинялықтар Гармодий мен Аристогейтонды, олар тиран Гиппийді құлатып, демократияны орнатуға (бәлкім, символдық түрде) үлес қосты, сондай-ақ Харитон мен Меланиппті келтіреді. Аристотель сияқты басқалар крит заң шығарушыларының педерастияны халықты бақылау құралы ретінде қолдағандарын, сүйіспеншілік пен жыныстық құштарлықты ұрпақ тудырмайтын арналарға бағыттап, осылай істегенін айтады. Заң шығарушы дастарқандағы шамалылықты қамтамасыз ету және әйелдерді оқшаулау арқылы олардың көп бала тууына жол бермеу үшін көптеген дана шаралар ойластырды, осы мақсатта олар еркектермен қарым-қатынас жасауды ұсынды.

Бейнелеу өнері

Грек вазалары – педерастиямен байланысты көзқарастар мен тәжірибелерді түсінуге тырысатын ғалымдар үшін маңызды дереккөз. Атиктың қара фигуралы вазаларында жүздеген педерастикалық көріністер бейнеленген. 20 ғасырдың басында Джон Бизли педерастикалық вазаларды үш түрге жіктеді: эрастес пен эроменос бір-біріне қарама-қарсы тұрады; эрастес, тізе бүгіп, бір қолымен сүйіктісінің иегіне, екіншісімен жыныс мүшелеріне жетеді. Эрастес эроменге кішкентай сыйлық, кейде жануар сыйлайды. Ұнаған жандар арасында тікелей жыныстық қатынас жүзеге асырылады. Ермендер дәстүрлі түрде сыйға тартатын кейбір заттар белгілі бір көріністі педерастикалық деп түсіндіруге көмектесетін символдарға айналды. Жануарларды сыйлау – көбінесе қоян мен әтеш, сондай-ақ бұғы мен мысық – аристократиялық ойын-сауық ретінде және жыныстық қуалау метафорасы ретінде аң ауруға сілтеме жасайды. Мұндай жануарлар сыйлықтары көбінесе ұлдарға берілетін, ал әйелдер көбінесе жыныстық қызмет үшін ақша алатын. Бұл айырмашылық педерастикалық қарым-қатынастардың жақындығын арттырды. Әйелдер жыныстық қатынас нәтижесінде ақша алатын, ал ұлдарға мәдени маңызы бар сыйлықтар тарту етілетін. Ұлдарға сыйлық беру көріністері ежелгі грек өнерінде жиі кездеседі, бірақ әйелдерге жыныстық қызмет үшін ақша беру суреттелмеген. Кейбір суреттердің ашықтығы, әсіресе, эроменос жыныстық актіде белсенді ләззат ала ма деген пікірталасқа себеп болды. Жас сүйікті ешқашан эрекциямен бейнеленбеген; оның жыныс мүшесі «егер дені сау жасөспірімнің жыныс мүшесі кез келген жағдайда еріксіз жауап беретін болса, сонда да салбырап қалады». Жастың жыныс мүшелерін лапалау вазалардағы педерастикалық құдаланудың ең көп таралған бейнесінің бірі болып табылады, бұл әрекет Аристофанның «Құстар» комедиясында да көрсетілген (142-жол). Кейбір вазаларда жас серігінің жыныстық жауап беруге дайын екендігі көрсетілген, бұл бір ғалымды: «Егер сүйіктілер баланың дамитын мүшесін сезіп, оған қол тигізіп, оның жауабын көріп ләззат алса, онда бұл әрекеттің мәні қандай болуы мүмкін?» – деп ойландырды. Ваза суреттерін хронологиялық тұрғыдан зерттеу эроменос бейнесіндегі эстетикалық өзгерістерді аңғартады. Б.з.д. 6 ғасырында ол ұзын шашы бар, сақалсыз, ересек бойы мен дене бітіміндегі жас жігіт болып суреттелген, көбінесе жалаңаш. 5 ғасырдың басында ол кішкентай және нәзік денелі, «әлі толық жетілмеген» болып келеді және көбінесе қыз сияқты жабылады. Әлеуметтік әдет-ғұрыптар туралы ешқандай қорытынды осы құдалану көрінісінің осы бір элементіне ғана негізделуі керек.

Greek vase painting is a major source for scholars seeking to understand attitudes and practices associated with paiderastia. Hundreds of pederastic scenes are depicted on Attic black figure vases. In the early 20th century, John Beazley classified pederastic vases into three types:
The erastês and erômenos stand facing each other; the erastês, knees bent, reaches with one hand for the beloved's chin and with the other for his genitals. The erastês presents the erômenos with a small gift, sometimes an animal. The standing lovers engage in intercrural sex. Certain gifts traditionally given by the erômenos became symbols that contributed to interpreting a given scene as pederastic. Animal gifts—most commonly hares and roosters, but also deer and felines—point toward hunting as an aristocratic pastime and as a metaphor for sexual pursuit. These animal gifts were commonly given to boys, whereas women often received money as a gift for sex. This difference in gifts furthered the closeness of pederastic relations. Women received money as a product of the sexual exchange and boys were given culturally significant gifts. Gifts given to boys are commonly depicted in ancient Greek art, but money given to women for sex is not. The explicit nature of some images has led in particular to discussions of whether the erômenos took active pleasure in the sex act. The youthful beloved is never pictured with an erection; his penis "remains flaccid even in circumstances to which one would expect the penis of any healthy adolescent to respond willy nilly". Fondling the youth's genitals was one of the most common images of pederastic courtship on vases, a gesture indicated also in Aristophanes' comedy Birds (line 142). Some vases do show the younger partner as sexually responsive, prompting one scholar to wonder, "What can the point of this act have been unless lovers in fact derived some pleasure from feeling and watching the boy's developing organ wake up and respond to their manual stimulation?" Chronological study of the vase paintings reveals a changing aesthetic in the depiction of the erômenos. In the 6th century BC, he is a young beardless man with long hair, of adult height and physique, usually nude. As the 5th century begins, he has become smaller and slighter, "barely pubescent", and often draped as a girl would be. No inferences about social customs should be based on this element of the courtship scene alone.

Поэзия

Мегаралық ақын Теогнистің Кирнске (грекше Kyrnos) арналған шығармаларында педерастикалық сілтемелер көптеп кездеседі. Теогнид корпусының бір бөлігі, мүмкін, Мегарадан шыққан авторға емес, керісінше, "бірнеше буынның даналық поэзиясын" көрсетеді. Өлеңдер "Теогнистің өзінің бейнесіндегі ересек мегариялық аристократқа айналуы үшін Кирнске берілген әлеуметтік, саяси немесе этикалық ұстанымдар" болып табылады. Теогнис пен Кирнос арасындағы қарым-қатынастың мәнін анықтау қиын. Көне заманда Кирнос ақынның эромені екені болжағанмен, ең тікелей эротикалық өлеңдер оған арналмаған. Педерастияның "қуаныштары мен қайғылары" туралы поэзия, еррастеспен, мүмкін симпозиумда бөлісуге арналғандай көрінеді, "дегенмен, қарым-қатынас түсініксіз қалпында". Жалпы, Теогнис (және оның атымен таралған дәстүр) педерастикалық қарым-қатынасты білім беру мақсатындағы маңызды құрал деп қарастырады. Иония мен Эолия поэзиялық мектептерінде Анакреон, Мимнерм және Алкей сияқты ақындар болды, олар кейіннен материктік дәстүрдің бір бөлігіне айналған көптеген симпозиумдық сколияларды жазды. Ибик Грек батысындағы Региумнан келді және Самостағы Поликрат сарайын педерастикалық өлеңдерімен көңіл көтерді. Теогниспен салыстырғанда, бұл ақындар педерастияның білім берумен байланыссыз, тек махаббат пен құштарлыққа бағытталған түрін бейнелейді. Эллинистік дәуірдегі ақын Теокрит Мегаралық жауынгер Диоклдың қабірінде өткен жастардың өбісу сайысын сипаттайды, ол балаларға деген құштарлығымен танымал болған; ол сондай-ақ Ганимедті шақыру осы оқиғаға лайықты екенін айтады.

Жыныстық қатынас

Вазалардағы суреттер мен поэзиядағы эроменнің жамбасына жасалған сілтемелер, педерастикалық жұптар жыныстық қатынасқа түскен кезде ең қанағаттанарлық форманың жамбастың арасында болуын көрсетеді. Өз беделін және ар-намысын сақтау үшін эромен, оны қалайтындардың теріс енуін жамбасын жауып, шектейді. Педерастикалық жұптар арасындағы анальдық жыныстық қатынасты бейнелейтін ешқандай сурет табылмаған. Тарихшы Уильям Персидің Бизлидің үш түрінен өзге, педерастикалық көріністің төртінші түрі деп санайтын кейбір вазалардағы суреттер, эрастестің эрекциямен отырғанын және эроменнің оған жақындасқанын немесе тізесіне отырғанын көрсетеді. Бұл көріністердің композициясы, жыныстық қатынас үшін отырып, қозған еркектерге мініп жатқан әйелдерді бейнелейтін суреттермен ұқсас. Жеке талғамнан гөрі мәдени норма ретінде қарастырылғанда, анальдық ену көбінесе енген адамның ар-намысын төмендетуші немесе ұятты саналды, себебі оның "әйелге айналғандай көрінуі мүмкін" және эроменнің болашақта белсенді, ену рөлін орындауына кедерілді деп қорқытылды. Эзопқа жатқызылатын аңыз бойынша, Ыстық (Ұялшақтық) Эрос соңынан келмесе ғана адам денесіне артынан кіруге келісім берген және ол келсе бірден ұшып кеткен. Анальдық қатынас кезінде қабылдаушы рөлінде болған еркек "кинаид" деп қорланған болуы мүмкін, яғни әйелшеңкей. Жамбастың арасындағы ену немесе анальдық енуді қамтымайтын басқа да әрекеттерге ешқандай ұят сезімі болған жоқ. Бұл түсіндірме негізінен Кеннет Довердің 1979 жылы ұсынған тезисіне негізделген. Ауыз жыныстық қатынасы да бейнеленбеген немесе тікелей айтылмаған; анальдық және ауыз жыныстық қатынасы, көбінесе, тоғыздықтарға немесе құлдарға арналған сияқты. Довердің пікірінше, эромен эрастеске деген "еркек емес" құштарлықты сезінбеуі керек еді. Платонның "Федр" еңбегінде, уақыт өте келе эроменнің эрастесіне деген "күшті құштарлық" және эрастестің махаббатының көшірмесі болып табылатын оған деген "өзара махаббат" (антерос) дамытатыны айтылады. Эроменнің эрастеске ұқсас, бірақ әлсіз, оны көруге, оған тиюге, оны сүюге және онымен бірге жатуға деген құштарлығы бар екені де айтылады.

Vase paintings and references to the erômenos's thighs in poetry indicate that when the pederastic couple engaged in sex acts, the preferred form was intercrural. To preserve his dignity and honor, the erômenos limits the man who desires him to penetration between closed thighs. There are no known visual depictions of anal sex between pederastic couples. Some vase paintings, which historian William Percy considers a fourth type of pederastic scene in addition to Beazley's three, show the erastês seated with an erection and the erômenos either approaching or climbing into his lap. The composition of these scenes is the same as that for depictions of women mounting men who are seated and aroused for intercourse. As a cultural norm considered apart from personal preference, anal penetration was most often seen as dishonorable to the one penetrated, or shameful, because of "its potential appearance of being turned into a woman" and because it was feared that it may distract the erômenos from playing the active, penetrative role later in life. A fable attributed to Aesop tells how Aeschyne (Shame) consented to enter the human body from behind only as long as Eros did not follow the same path, and would fly away at once if he did. A man who acted as the receiver during anal intercourse may have been the recipient of the insult "kinaidos", meaning effeminate. No shame was associated with intercrural penetration or any other act that did not involve anal penetration. This interpretation is largely based on the thesis presented by Kenneth Dover in 1979. Oral sex is likewise not depicted, or directly suggested; anal and oral penetration seem to have been reserved for prostitutes or slaves. Dover maintained that the erômenos was ideally not supposed to feel "unmanly" desire for the erastês. In Plato's Phaedrus, it is related that, with time, the erômenos develops a "passionate longing" for his erastês and a "reciprocal love" (anteros) for him that is a replica of the erastês’ love. The erômenos is also said to have a desire "similar to the erastes', albeit weaker, to see, to touch, to kiss and to lie with him".

Афина

Жоғарыда сипатталған көптеген тәжірибелер Афина қаласына қатысты, ал Аттикалық қыш ыдыстары педерастия институтын түсінуге тырысатын қазіргі ғалымдар үшін маңызды дерек көзі болып табылады. Афинада, басқа жерлердегідей, педерастия аристократияның ерекшелігі болған сияқты. Суретте көрсетілген жастардың жасы 12-ден 18-ге дейін деп есептеледі. Афиналықтардың бірнеше заңдары осы педерастиялық қатынас мәселесін реттеген.

Грек шығысы

Дорлықтардан өзгеше, онда ересек еркек әдетте бір ғана эромен (жас ұл) болса, шығыста еркек өмірі бойы бірнеше эромендерге ие болуы мүмкін еді. Алкейдің өлеңдері ересек еркек әдетте эроменін кешкі асқа шақыратынын көрсетеді.

Крит аралы

Грекиялық педерастия Талетас заманында Критте институционалды түрде қалыптасқан сияқты, оның құрамында "Жылаңаш жастар биі" болған. Крит пен Спартаның екеуі де афиналық педерастияға әсер еткен деген пікір бар. Ксенофонттың сөзіне сәйкес, ер адам мен ұл бала арасындағы қарым-қатынас ("бірлестік") қабылдануы мүмкін, бірақ ол достық пен махаббатқа негізделген жағдайда ғана, тек физикалық, сексуалдық тартымдылыққа емес, онда ол "құмарлыққа" тең, туысқандыққа ұқсас деп есептелген. Керісінше, Плутарх Спарталық балалар жас жеткенде үлкендермен сексуалдық қатынасқа түсуге мүмкіндік алғанын айтады. Элиан жасы үлкен спарталық азаматтың жас, сексуалдық тәжірибесі аз жігіттерге деген жауапкершілігі туралы айтады. Тарихшы Томас Ф. Сканлон Спартаның дорийлік полис кезеңінде алғашқылардың бірі болып спорттық жалаңаштықты қабылдаған және педерастияны ресмилендіргенін мәлімдейді. Спарта сондай-ақ Талетастың әндерін Криттен әкелген. Спарта цивилизациясын зерттеушілер, мысалы Пол Картледж, бұл институттың сексуалдық жағына қатысты күмәнді болып қалады. Картледж "εισπνήλας" ("eispnílas") және "αΐτας" ("aḯtas") терминдерінің моральдық және педагогикалық мазмұны бар екенін, бұл әкелік сипаттағы қарым-қатынасты көрсететінін атап көрсетеді, бірақ сексуалдық қатынастар кейбір немесе көп жағдайларда болуы мүмкін деп санайды. Дегенмен, осы мүмкін сексуалдық қатынастардың мәні әлі де даулы және тарихқа сіңіп кеткен.

Мегара

Мегара Спартамен жақсы қарым-қатынас орнатты және б.з.д. 7-ғасырында, дорийлік қалаларда педерастия алғаш рет ресми түрде қалыптасқан кезде, спарталық әдет-ғұрыптарды ұстануға мәдени тұрғыдан ұмтылуы мүмкін. Спартадан кейін дене шынықтыруда жалаңаш болу дәстүрімен байланысты алғашқы қалалардың бірі – Мегара. Онда Орсипп атты жүгіруші болған, ол Олимпиада ойындарында алғаш рет жалаңаш жүгіргенімен және "жалаңаш түрде жеңіс алған гректердің біріншісі" ретінде танымал болды. Мегаралық ақын Теогнис бір өлеңінде дене шынықтырудағы жалаңаштықты педерастияға бастайтын алғышарт ретінде қарастырып, былай деп жазды: "Жалаңаш жаттығу жасаған / Содан кейін үйге барып, әдемі ұлмен күні бойы ұйықтаған ғашық бақытты".

Беотия

Қорынттық Филолай, б.з.б. 728 жылғы ежелгі Олимпиада ойындарында стадион жарысының жеңімпазы Коринттық Диоклестің жақыны, б.з.б. 8 ғасырда тебандықтар үшін ерлер одағына ерекше қолдау көрсететін заңдар шығарды. Бұл, ежелгі Грекияның басқа аймақтарынан өзгеше, ерлер жұптарының одағының жас адам есейгеннен кейін де жалғасуына жағдай жасады, тіпті Филолай мен Диоклес сияқты, өмірінің соңына дейін Тебада бірге өмір сүрді. Плутархтың сөзіне қарағанда, тебалық педерастия балаларға "жас кезінде табиғи қатыгездігін жұмсарту" және "жастардың мінез-құлқын дамыту" мақсатымен білім беру құралы ретінде пайда болды. Дәстүр бойынша, Фиваның қасиетті жасағы педерастикалық жұптардан құралған. Афина керамикасынан айырмашылығы, Беотия керамикасында Бейзли анықтаған педерастиялық сахналардың үш түрі жоқ. Беотияда жасалған деп нақты дәлелденген қыш ыдыстардың аз сақталуы және тізімделуі, осы деректердің нақты жергілікті дәстүрді ажыратудағы маңыздылығын азайтады.

Қазіргі заманғы ғылым

Ежелгі қоғамдардағы, мысалы, Афина, Фива, Крит, Спарта, Элис және басқалардағы педерастия практикасына қатысты этикалық көзқарастар ғалымдар 19 ғасырдың соңынан бастап ғана зерттеді. Біріншілердің бірі Джон Аддингтон Саймондс болды, ол өзінің маңызды еңбегін «Грек этикасындағы проблема» (1873) жазды, бірақ 10 дана жеке басылымнан кейін (1883), 1901 жылы ғана еңбек қайта қаралып жарияланды. Эдвард Карпентер 1914 жылы «Примитивті халықтар арасындағы аралық типтер» атты еңбегімен зерттеу аясын кеңейтті. Мәтінде тек педерастикалық емес, барлық түрдегі гомоэротикалық тәжірибелер қарастырылады және әлемнің әртүрлі мәдениеттерінде қолданылады. Германияда зерттеуді классицист Пол Брандт Ханс Лихт псевдонимімен жалғастырды, ол 1932 жылы «Ежелгі Грекиядағы жыныстық өмір» жариялады. Кеннет Довердің «Грек гомосексуализмі» (1978) атты еңбегі әлі күнге дейін жалғасып келе жатқан көптеген пікірталастарды тудырды. ХХ ғасырдың әлеуметтанушысы Мишель Фуко педерастия грек мәдениетінде «проблемалық» деп жариялады, ол «ерекше және әсіресе қарқынды» моральдық алаңданудың объектісі болды, ол «жағымды және теріс өзара әрекеттесудің күрделі жиынтығына ұшырады, сондықтан оны реттейтін этиканы анықтау қиын». Қазіргі заманғы ой-пікірлер Доверден Фукоға дейін Дэвид М. Халперинге дейін еромендер эрастестің махаббаты мен құмарлығын қайталамады және бұл қарым-қатынас жас еркектің үлкенге жыныстық үстемдігіне негізделген, бұл ересектердегі барлық еркек афиналықтардың әлеуметтік төменгілермен қарым-қатынастары - ер балалар, әйелдер мен құлдар. Бұл теорияны да Ева Кёльс ұсынған. Сол сияқты, Энид Блохтың пікірінше, мұндай қарым-қатынастағы көптеген грек жігіттері әлеуметтік әдет-ғұрыптарды бұзатынын білгенде жапа шеккен болуы мүмкін, өйткені «грек еркегіне кез-келген еркекпен ену мүмкін болатын ең ұятты нәрсе - басқа еркектің енуі». Оның айтуынша, «ер адам жыныстық мүшелеріне қол созып жатқанда, мүлдем қозғалмай тұрған» бала бейнеленген вазалар баланың «психологиялық тұрғыдан қозғалмай, қозғала алмай, қашып кете алмай қалғандығын» көрсетеді. Осы және алдыңғы көзқарастан, қатынастар қатысушылар арасындағы билік айырмашылығымен сипатталады және негізінен асимметриялық болып табылады. Басқа ғалымдар платондық антеростың талқылауы сияқты вазалардағы суретшілік, поэзия және философиялық шығармаларға назар аударады, «сүйіспеншілік қайтарылды», олардың барлығы еромендер тарапынан нәзіктік пен құмарлық пен махаббатты көрсетеді. Довер, Блох және олардың ізбасарлары қорғаған ұстанымды сынға алғандар, олар адам мен эмоционалдық қарым-қатынастың «өте теориялық» түсіндірілуіне қарсы шыққан барлық материалды елемейтіндіктеріне және «ашық түрде өзара, келісімді байланыстың қалыптасқанына» және «жас erômenos ешқашан қозғалмаған» деген «заманауи ертегі» екенін айтады. Халпериннің ұстанымын Томас К. Хаббард «заманауи жыныстық модельдердің негізгі белгілері ретінде пайдалану мен үстемдік етуді білдіретін үнемі жағымсыз және үкімдік риторика» деп сынға алды, оны «оң ағыстағы ассимиляционист гей-апологтардың» полемикасы және «адамгершілікке жатпайтын барлық еркек жыныстық қатынастарды», әсіресе ересектер мен жасөспірімдерді қамтитын жыныстық қатынастарды «шайтандастыру және тазалау» әрекеті деп сынға алды. Классикалық тарихшы Робин Осборн атап өткендей, педерастия туралы тарихи талқылау 21-ғасырдың моральдық стандарттарымен күрделіленеді: тарихшының жұмысы грек әлемінің әдеби және көркемдік бейнелерінің артында тұрған жеке, әлеуметтік, саяси және шын мәнінде моральдық мәселелерге назар аудару. Тарихшының міндеті педерастияны және басқаларын таныстыру, Грекияның даңқының біздің негізгі құндылықтарымыз нығайтылмаса да, сынға ұшыраған әлемнің бір бөлігі болғанын көрсету.

The ethical views held in ancient societies, such as Athens, Thebes, Crete, Sparta, Elis and others, on the practice of pederasty have been explored by scholars only since the end of the 19th century. One of the first to do so was John Addington Symonds, who wrote his seminal work A Problem in Greek Ethics in 1873, but after a private edition of 10 copies (1883), only in 1901 was the work published in revised form. Edward Carpenter expanded the scope of the study, with his 1914 work, Intermediate Types among Primitive Folk. The text examines homoerotic practices of all types, not only pederastic ones, and ranges over cultures spanning the globe. In Germany the study was continued by classicist Paul Brandt writing under the pseudonym Hans Licht, who published Sexual Life in Ancient Greece in 1932. Kenneth J. Dover's seminal Greek Homosexuality (1978) triggered a number of debates which still continue. 20th century sociologist Michel Foucault declared that pederasty was "problematized" in Greek culture, that it was "the object of a special—and especially intense—moral preoccupation", which was "subjected to an interplay of positive and negative interplays so complex as to make the ethics that governed it difficult to decipher". A modern line of thought leading from Dover to Foucault to David M. Halperin holds that the erômenos did not reciprocate the love and desire of the erastês, and that the relationship was factored on a sexual domination of the younger by the older, a politics of penetration held to be true of all adult male Athenians' relations with their social inferiors—boys, women and slaves. This theory was also propounded by Eva Keuls. Similarly, Enid Bloch argues that many Greek boys in these relationships may have been traumatized by knowing that they were violating social customs, since the "most shameful thing that could happen to any Greek male was penetration by another male". She further argues that vases showing "a boy standing perfectly still as a man reaches out for his genitals" indicate the boy may have been "psychologically immobilized, unable to move or run away". From this and the previous perspectives, the relationships are characterized and factored on a power differential between the participants, and as essentially asymmetrical. Other scholars point to more artwork on vases, poetry and philosophical works such as the Platonic discussion of anteros, "love returned", all of which show tenderness and desire and love on the part of the erômenos matching and responding to that of the erastês. Critics of the posture defended by Dover, Bloch and their followers also point out that they ignore all material which argued against their "overly theoretical" interpretation of a human and emotional relationship and counter that "clearly, a mutual, consensual bond was formed", and that it is "a modern fairy tale that the younger erômenos was never aroused". Halperin's position has been criticized by Thomas K. Hubbard as a "persistently negative and judgmental rhetoric implying exploitation and domination as the fundamental characteristics of pre modern sexual models", challenging it as a polemic of "mainstream assimilationist gay apologists" and an attempt to "demonize and purge from the movement" all non orthodox male sexualities, especially those involving adults and adolescents. As classical historian Robin Osborne has pointed out, historical discussion of paiderastia is complicated by 21st century moral standards:It is the historian's job to draw attention to the personal, social, political and indeed moral issues behind the literary and artistic representations of the Greek world. The historian's job is to present pederasty and all, to make sure that we come face to face with the way the glory that was Greece was part of a world in which many of our own core values find themselves challenged rather than reinforced.

Таңдалған библиография

Довер, Кеннет Дж. Грек гомосексуализмі. Duckworth, 1978. Довер, Кеннет Дж. "Грек гомосексуализмі және бастама", "Дінді сұрап-сору: сындық антология". Continuum, 1997, 19–38 беттер. Эллис, Хаволок. Жыныстық психология зерттеулері, 2 том: Жыныстық инверсия. Gutenberg жобасы мәтіні. Феррари, Глория. Сөз тіркестері: Ежелгі Грекиядағы ерлер мен бойжеткендер. Чикаго университетінің баспасы, 2002. Хаббард, Томас К. Грекия мен Римдегі гомосексуализм. Калифорния университетінің баспасы, 2003. Грекия мен Римдегі гомосексуализм: аудармадағы негізгі құжаттар жинағы. Джонсон, Маргарита және Райан, Терри. Грек және римдік қоғам мен әдебиеттегі сексуалдық қатынастар: деректер жинағы. Routledge, 2005. Лир, Эндрю және Ева Кантарелла. Ежелгі грек педерастиясының бейнелері: Ұлдар – олардың құдайлары. Routledge, 2008. Лир, Эндрю. "Ежелгі педерастия: кіріспе" Грек және рим сексуалдық қатынастарына арналған серік, редактор Томас К. Хаббард (Blackwell, 2014), 102–27 беттер. Нассбаум, Марта. Жыныс және әлеуметтік әділдік. Оксфорд университетінің баспасы, 1999. Перси, Уильям А. Архаикалық Грециядағы педерастия және педагогика. Иллинойс университетінің баспасы, 1996. Грек-римдік дәуірдегі және Батыстың классикалық дәстүріндегі бір жынысты құштарлық және махаббат. Бингэмтон: Haworth, 2005. Сержант, Бернард. Грек мифологиясындағы гомосексуализм. Beacon Press, 1986.