Кіріспе

Жағалауды қорғау мақсатында салынған әскери кемелер. Жапонияның жағалауды қорғау кемелері. Жағалауды қорғау кемелері (кейде жағалау шайқас кемелері немесе жағалау қорғау кемелері деп аталады) – жағалауды қорғау мақсатында, көбінесе 1860-1920 жылдар аралығында салынған әскери кемелер. Олар көбінесе крейсерлік өлшемдегі, жылдамдық пен қашықтығын құрбан етіп, броня мен қару-жарағын арттырған кішкентай кемелер болатын. Мұндай кемелер толыққанды соғыс кемелерін алуға шамасы келмейтін немесе өз жағалауларына жақын суларда операциялар жүргізе алатын, арнайы жасалған, суDraftы аз кемелермен қанағаттана алатын елдерге тартымды болды. Скандинавия елдері мен Таиланд үшін олар өте қолайлы болды, себебі олардың жағалаулары аралдармен толы. Кейбір кемелердің теңізде қашыққа шығу мүмкіндігі шектеулі болса, ал кейбіреулері өзендерде жүрді. Жағалауды қорғау кемелері бұрынғы мониторлардан жоғары борт биіктігімен, әдетте жоғары жылдамдықпен және қосымша қару-жарақпен ерекшеленді; кейбір үлгілерінде казематтық зеңбіректер орнатылған (мониторлардағы зеңбіректер көбінесе мұнараларда орналасқан). Олардың өлшемі 1500 тоннадан 8000 тоннаға дейін ауысады. Олардың құрылысы мен сыртқы түрі көбінесе дредноутқа дейінгі шағын соғыс кемелеріне ұқсас болды. Сондықтан, олар крейсерлер мен олармен шамалас канонерлік қайықтардан ауыр бронямен жабдықталған, әдетте екі немесе төрт ауыр және бірнеше жеңіл зеңбіректерді мұнаралар мен казематтарда орнатып, көбінесе олардан жоғары жылдамдықпен жүзе алатын. Қызметте олар көбінесе теңізді бақылау құралы немесе флоттық ұрыстарға қатысу үшін емес, жылдамдырылатын жағалау артиллериясы ретінде қолданылды. Бірінші дүниежүзілік соғыста олардың көпшілігі шайқасқа қатыспады, бірақ кейбіреулері Екінші дүниежүзілік соғыста болды. Соңғылары 1970 жылдары жойылды. Жағалауды қорғау кемелерін негізгі капиталдық кемелер ретінде пайдаланған елдердің қатарында Дания, Эквадор, Финляндия, Нидерланды, Норвегия, Португалия, Швеция, Таиланд және Ұлыбританияның Үндістан және Виктория колониялары бар. Аргентина, Австрия-Венгрия, Бразилия, Қытай, Германия, Ресей және Испания сияқты өздерінің алдыңғы қатардағы капиталдық кемелерін салған, сатып алған немесе басқа жолмен иеленген елдер де осы типтегі әскери кемелерді пайдаланды, Ресей 1905 жылы Цусима шайқасында үшеуін қолданды. Жағалауды қорғауға арналған арнайы салынған кемелерден басқа, кейбір әскери-теңіз күштері осы мақсатта ескірген кемелерді де пайдаланды. Ұлыбританиялық флот Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Хамберде күзеттік кемелер ретінде төрт "С" класты кемені орналастырды. Сол сияқты, АҚШ әскери-теңіз күштері 1919 жылы "Айова" және "Миссисипи" кластарын "Жағалау қорғау линкорлары" деп қайта атады. Мұндай кемелер көбінесе қызмет мерзімінің соңына жақындап, майдандық қызметке жарамсыз деп есептелгенімен, олар резервтегі міндеттерді орындауға жеткілікті күшті болды.

Санаттау

Кемелердің бұл түрін әр түрлі елдер әртүрлі санаттаған, себебі келісімшарттар, жобалау немесе мақсатты рөлдерге байланысты пікірлердің айырмашылығы, сондай-ақ ұлттық мақтаныш. Ұлыбританияда скандинавиялық кемелер "жағалауды қорғау кемелері" деп аталды. Немістер бұл кемелерді Küstenpanzerschiff ("жағалау бронекемесі") деп атады. Даниялықтар өз кемелерін Kystforsvarsskib ("жағалауды қорғау кемесі") және Panserskib ("бронекеме") деп атады. Норвегияда оларды panserskip ("бронекеме") деп атады. Голландтықтар өз кемелерін Kruiser ("крейсер"), Pantserschip ("бронекеме") немесе Slagschip ("линкор") деп атады. Шведтер бұл кемелерді бастапқыда 1:a klass Pansarbåt ("1-сыныпты бронекатер") және кейіннен Pansarskepp ("бронекеме") деп атады. Дегенмен, Германия класының Panzerschiffen кемелері жағалауды қорғау кемелері ретінде емес, ашық теңізде шабуыл жасау үшін құрылды. Терминдер мен жіктелімдердің көп болуына, олардың жиі бір-біріне қайшы келуіне мысал ретінде, Джейннің 1938 жылғы "Жауынгерлік кемелер" басылымы Швеция класының швед пансарскихпптерін линкорлар ретінде тізімдейді.

Швед Pansarskepp-і

Швед пансар кемелері монитордың Швецияда бұрын қабылдануының нәтижесі болды және олар да сондай міндеттерді орындады.

Техникалық мәліметтер

Pansarskepp немесе Pansarbåt, ерекше жағдайды ескере отырып, жылдамдығы шектеулі, су айдауы шағын және сусымасымен салыстырғанда өте ауыр қарулары бар салыстырмалы түрде кіші кемелер болды. Олар Скандинавияның жағалау аймағында және терең суы бар басқа елдердің жағалауындағы жақын арадағы жұмыс үшін жобаланған. Мақсаты – бірдей су айдауы бар кез келген теңіз соғыс кемесінен айтарлықтай басым болу, бұл оны крейсер үшін өте қауіпті қарсыласқа, ал одан кіші кемелер үшін өлімге әкелетін нәрсеге айналдырды. Жылдамдық пен теңізге лайықтылықтың шектеулері, тасымалданатын ауыр қару-жарақпен байланысты болды. Швед Pansarskepp кемесіне ұқсас кемелерді Дания, Норвегия және Финляндия да салған және пайдаланған, олардың барлығының да бірдей теңіздік талаптары болды.

Тиімділігі

Sverige класындағы кемелер классикалық жағалау қорғаныс кемесінен бірнеше жағынан ерекшеленді, олар ауыр қаруланумен қатар жақсы жылдамдыққа және броняға ие болды (бірақ Швецияның аралдар мен жағалау суларында жұмыс істеуге және жасырынуға жеткілікті түрде кішкентай болды). Басты айырмашылық олардың тактикалық доктринасы мен операцияларында байқалды. Басқа жағалау қорғаныс кемелерінен өзгеше, Sverige класы дәстүрлі ашық теңіздегі шайқас тобының (Жағалау флоты) ядросын құрады, крейсерлер, эсминецтер, торпедалық катерлер және әуе барлауымен бірге сол кездегі дәстүрлі линкор тактикасына сәйкес жұмыс істеді. Бұл "шағын шайқас тобы" үлкен державалардың теңіз күштерімен ашық теңізде шайқасуға ниеттенбеді, керісінше швед мүдделері мен аумағына қарсы агрессияға қарсы қорғаныс қабаты ретінде жұмыс істеуі керек еді. Егер басқа шайқас топтарына қарсы тұру үшін шайқас тобы қажет деген доктринаға негізделген бұл күш, Балтық және Каттегат аймағында қиындық тудыратын кедергі болуды көздеді, онда дәстүрлі ірі соғыс кемелерінің қозғалыс жолдары шектеліп, оларды су асты кемелеріне, жылдам торпедалық катерлерге және миналық далаларға ұшыратуы мүмкін еді. Швеция класындағы кемелер Германияның Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Швецияны басып алмауының бір себебі болды деп есептеледі. Мұндай болжам 1992 жылғы "Warship Magazine Annual" журналында Дэниел Г. Харристің "The Sverige Class Coastal Defence Ships" мақаласында жарияланды. Бұл тұжырым соғыстан кейін жарияланған Германияның тактикалық бұйрықтары мен Швецияға шабуыл жасау сценарийлері арқылы ішінара расталды. Теңізде басымдық болмаса Швецияда әскерді ұстаудың қиындықтары айтылды және швед теңіз күштеріне қарсы тұра алатын жеткілікті бірліктердің болмауына назар салынды ("Stations for battle", Insulander/Olsson, 2001). Швеция класының тиімділігін қорытындылағанда, жақсы қарулануға қарамастан, олар көк су аймағында кез келген дәстүрлі шайқас крейсеріне немесе линкорға қарсы тиімді жұмыс істеу үшін тым кішкентай, баяу және ыңғайсыз (тұру жағдайлары мен кемелік жабдықтар тұрғысынан) және жеткіліксіз қашықтыққа ие болды. Алайда, егер олар өз суларында және қорғаныс жағдайында дұрыс қолданылса, кез келген агрессор үшін маңызды қиындықтар тудыруы мүмкін еді.

Нидерландтық панцерсхепен

Голландтықтар бронекөлмектерін негізінен шетелдегі мүдделерін қорғау үшін пайдаланды, әсіресе Батыс Үндістандағы (Нидерланд Антил аралдары) және Шығыс Үндістандағы (атақты Индонезия) отарлық иеліктерін қорғау үшін. Осы себепті кемелер ұзақ қашықтыққа жүзуге қабілетті болуы керек, десанттық операциялар кезінде артиллериялық қолдау көрсету және осы операцияларда қажетті әскерлер мен жабдықтарды тасымалдау қажеттілігі болды. Сонымен қатар, бұл кемелер Жапон императорлық теңіз күштерінің (Тынық мұхитындағы Нидерландтың ең мүмкін жауы) заманауи бронекөлмектік крейсерлеріне қарсы тұру үшін жеткілікті қаруланған және брондалған болуы керек еді. Сондықтан олар жағалау қорғаныс кемелері емес, шағын линкорлар рөлінде жұмыс істеуі күтілді. Соңғы голландтық панцерсхип, HNLMS De Zeven Provinciën, 1909 жылы голланд адмиралтейлігі мен үкіметі бірнеше дредноут линкорларын қамтитын амбициялық флот жоспарын қарастырғанда, уақытша шара ретінде салынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бұл жоспар іске аспады. Екінші дүниежүзілік соғыс 1930 жылдардың соңында Германияның көмегімен жылдам капиталдық кемелер алуға бағытталған ұқсас жобаны тоқтатты. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін голландтықтар барлық аман қалған панцерсхиптерді екінші деңгейлі міндеттерге жіберді. Нидерландыны басып алған Оккупациялық күштері, кемелердің бірнешеуін басып алып, оларды әуе шабуылына қарсы батареяларға айналдырды, кейін блок кемелері ретінде пайдаланды.

Операторлар

Келесі елдердің әскери-теңіз күштері белгілі бір кезде жағалау қорғаныс кемелерін қолданған.