Кіріспе

Құрылымдық экономиканы зерттеу

Мезоэкономика немесе мезоэкономика – сатып алу мен сатудың микроэкономикасына, сұраныс пен ұсынысқа емес, сондай-ақ сұраныстың жиынтық көрсеткіштерінің макроэкономикалық негіздемесіне емес, осы күштердің іс-әрекет ететін құрылымдарының маңыздылығына және осы әсерлерді өлшеуге негізделген экономикалық құрылымдарды зерттеуді сипаттау үшін қолданылатын жаңа термин. Мезоэкономика ғылымы 19 ғасырда қалыптаса бастады. Зерттеушілердің арасында аймақтық экономикалық теорияның мәселелерін, өндіріс күштерінің орналасуы мен аймақтық өндірістің тиімділігін дамытуға ең үлкен үлес қосқан неміс экономистері Иоганн Генрих Тюнен, Альфред Вебер, Уолтер Кристаллер, Август Леш, Пенсильвания университетінің экономика профессоры Уолтер Изард, француз экономисі Жан Шардонне, орыс тегіндес американ экономисі Василий Леонтьев, В. Томпсон, Т. Паландер, сондай-ақ танымал оқулықтардың авторлары Х. Армстронг және Дж. Тейлор. XX ғасырдың бірінші жартысындағы кеңес зерттеушілерінің арасында ұзақ мерзімді жоспарлау және экономикалық аймақтарға бөлумен айналысқан Г.М. Кржановский, И.Г. Александрова, В.В. Куйбышев, Н.Н. Насрудин Насри болды. XX ғасырдың екінші жартысындағы орыс ғалымдарының арасында аймақтық бөлу, аумақтық өндіріс кешендерін құру және аймақтық өндірістің тиімділігі саласындағы зерттеулер: Т.С. Хачатурова, Я.Г. Фейгина, Н.Н. Некрасов, А.Г. Гранберг, П.М. Алампиева, Е.Б. Аляева, К.Н. Бедринцева, Г.И. Граник, Ф.Д. Заставный, Р.С. Лившиц, К.И. Клименко, Ю.К. Козлова, А.М. Корнеева, В.В. Кистанова, А.Г. Омаровский, Н.Н. Ознобина, В.Ф. Павленко, М.М. Паламарчук, Ю.Г. Саушкина, Е.Д. Силаева, Н.И. Шрага және В.М. Торосов. Бұл тақырыпта бірнеше кітап жарық көрді, соның ішінде В.М. Торосовтың "Мезоэкономика" (аймақтық экономика) кітабы (2004 жылғы "Ресейдің ең үздік ғылыми кітабы", экономика мәселелеріне арналған [1]), Манн, 2011 [2] және Энг, 1987 [3] мезоэкономиканың қолданылу аясын ең нақты анықтайды. 2014 жылға дейін осы тақырыпта 474 мақала мен кітап жазылды. Мезоэкономика – микроэкономика немесе макроэкономика сияқты кең таралған термин емес. Бұл тақырыпқа арналған бірнеше кітап, соның ішінде 2011 жылғы Манн және 1987 жылғы Нг мезоэкономиканың шеңберін анықтауға көмектеседі. Тақырып бойынша ғылыми мақалалар саны артып келеді, 2014 жылдың шілдесіндегі деректер базасында осы тақырыпқа арналған 474 мақала мен кітап тіркелді. Мезоэкономика термині әлі де дамып келеді және көпшілік аудиторияға беймәлім болғандықтан, оны сақтықпен қолдану керек. Бұл термин "meso" ("орта") және "экономика" сөздерінен құралған, микро және макроэкономика сияқты құрылымға ие.

Мезоэкономикалық негіздеме

Экономика әлеуметтік мінез-құлықты сипаттаудың өлшеу жолдарымен айналысады. Ортодоксалды неоклассикалық экономикада экономикалық ойлаудың екі негізгі танылған түрі бар: микроэкономика, ол жеке сатып алушылар мен сатушылардың өндіріс пен ресурстарды бөлу үшін сұраныс және ұсыныс қатынасы жіберген сигналдарға жауап ретінде жасаған әрекеттеріне назар аударады; және макроэкономика, экономиканың жалпы белсенділік циклдері арқылы қалай өтуіне және әртүрлі ірі салалардың бір-бірімен қалай байланысқа түсуіне назар аударады. Мезоэкономикалық ойлау ел экономикасының екі емес, үш деңгейлі құрылымға ие екенін көрсетеді. Өңірлік экономиканың өзіндік "негізі" және зерттеу саласы ғана емес, сонымен қатар, өзіндік проблемалары мен көрсеткіштер жүйесі (мысалы, жалпы өңірлік өнім және т.б.) бар. Бұл ел экономикасының тиімділігін іздеу кәсіпорындар және мемлекет деңгейінде ғана емес, сонымен қатар өңірлер деңгейінде де жүргізілуі керек екенін білдіреді. Мезоэкономикада өңірлер әрқашан әкімшілік-аумақтық бірліктерді білдірмейді (В. Леонтьев пен У. Изардтың пікірінше). Н.Н. Некрасовтың пікірінше, бұл жағдайда өңірді елдің ірі аумағы ретінде, көбінесе біртекті табиғи жағдайлармен және, ең бастысы, өндіріс күштерінің ерекше бағытымен түсіну керек. Л. Джеймс пен Дж. Мартин да осы көзқарасқа сәйкес келеді. Экономика әлеуметтік мінез-құлықты сипаттаудың өлшеу жолдарымен айналысады. Ортодоксалды неоклассикалық синтездік экономикада экономикалық ойлаудың екі негізгі танылған түрі бар: микроэкономика, ол өндіріс пен күш-жігерді бөлу үшін баға арқылы жіберілген сигналдарға жауап беретін жеке сатып алушылар мен сатушылардың әрекеттеріне назар аударады, және макроэкономика, ол бүкіл экономикалардың белсенділік циклдері арқылы қалай өтуіне және әртүрлі ірі жиынтық секторлардың бір-бірімен қалай байланысқа түсуіне назар аударады. Мезоэкономикалық ойлау баға сигналдарында, сұраныс және ұсыныс қисықтарында, сондай-ақ инфляция, жалпы ішкі өнім, жұмыссыздық деңгейі және жиынтық сұраныс пен жинақтардың басқа да өлшемдерінде көрінбейтін маңызды құрылымдар бар екенін көрсетеді. Аралық деңгей әртүрлі өлшемдерді, математикалық формализмдерді және идеяларды қолдану арқылы сипатталуы тиіс әсерлерді тудырады деген пікір бар.

Мезоэкономиканы сынға алу

Көптеген экономистер бұл терминді қолданғанда ойын теориясы мен эволюциялық экономикалық ұғымдарды пайдаланса да, керісіншесі мойындалмайды: экономиканың мезодеңгейлік теориясының қажеттілігін жоққа шығаратындар көп, олардың пікірінше, шексіз рационалды күтулер баға стратегияларын тиімді модельдей алады. Осы көзқарас тұрғысынан Роберт Дж. Барро және Томас Шеллингтің есімдерін атауға болады. (Сондай-ақ, уақыт горизонті, Рикардолық эквиваленттілік туралы қараңыз.)