Кіріспе

Operation Bluecoat) – 1944 жылдың 30 шілдесінен 7 тамызына дейін, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нормандия шайқасында британдық шабуыл. Британдық екінші армияның VIII корпусы мен XXX корпусы (генерал-лейтенант Майлз Демпси) жүргізген шабуылдың географиялық мақсаты Вир қаласының жол торабын және Мон Пинсон биіктігін бақылауға алу болды. Бұл шабуыл, Нормандия плацдармының батыс жағында АҚШ-тың бірінші армиясының «Кобра» операциясының сәттілігін пайдалану және 2-ші танк дивизиясының Каумон аймағынан шығуына байланысты, «Люттих» (Лиеж операциясы) – американдықтарға қарсы неміс контршабуылына қатысу үшін жасалды.

Өмірбаян

18-20 шілде аралығында британдық Екінші армия Каеннің оңтүстік-шығысындағы одақтастардың жағажай басының шығыс жағында, оңтүстікке қарай "Гудвуд" операциясын жүргізді. Бұл немістерді өздерінің броньдық бөлімдерінің көп бөлігін Каен маңындағы шығыс жақта ұстап тұруға мәжбүр етті. "Гудвуд" операциясынан кейін "Ультра" немістердің 21-ші танк дивизиясын резервке шығарып, содан кейін фронттың батыс (американдық) секторына көшуді жоспарлағанын көрсетті. 25 шілдеде, күні бұрын сәтсіз басталып кеткеннен кейін, АҚШ-тың Бірінші армиясы "Кобра" операциясын бастады.

Құрамында басқа да препараттар бар

Британдық Екінші армия (генерал-лейтенант сэр Майлз Демпси) мен АҚШ-тың Бірінші армиясы арасындағы шекара өзгертілді, британдықтар V АҚШ корпусының орнына келді, оларға қарсы жеңіл қаруланған, бірақ жақсы бекініп алған неміс жаяу әскері тұрды, бұл неміс танктерінің күшін сарқылуын жалғастыру үшін жаңа операция жүргізуге мүмкіндік берді. VIII корпустың штабы және 7-ші, 11-ші және гвардиялық бронедивизиялар XXX корпустың батыс жағындағы Камонға қарай батысқа жылжытылды. Демпси 2 тамызда шабуылға көшуді жоспарлаған, бірақ жағдайдың жылдам өрбуі оны мерзімін алға жылжытуға мәжбүр етті.

Неміс препараттары

21 шілдеден бастап 2-ші танк дивизиясы Каумонның оңтүстігіндегі аймақтан алынып, 326-шы дивизиямен ауыстырылды. 326-шы дивизия Виллер-Бокаждың шығысынан, 276-шы Volksgrenadier дивизиясының іргесінен батысқа қарай Дром өзеніне дейін фронтты қабылдады, бұл 5-ші танк армиясы мен 7-ші армияның LXXIV корпусы арасындағы шекара болды. Каумонның оңтүстігінде және шығысында орналасқан 326-шы дивизия толық құрамына келді және Норман Швейцариясы бокажының идеалды қорғаныс жағдайында, кең миналық далалардың артында көптеген далалық бекіністер мен жасырылған оқ ату позицияларын иеленді.

Жоспар

ХХХ корпусы 43-ші (Уэссекс) жаяу әскер дивизиясының Бои-дю-Хомм (Нүкте 361) биілігіне шабуылға жетекшілік етуі тиіс еді. Сол жақтан 50-ші (Нортумбрия) жаяу әскер дивизиясы флангты қорғауға, ал 7-ші бронетанкті дивизия резервте болды. Оң жақта, батыс флангта ХХХ корпусын VIII корпус қорғауы керек еді, 15-ші (шотландтық) жаяу әскер дивизиясы Каумонттан оңтүстікке қарай шабуыл жасады, ал 11-ші бронетанкті дивизиясы батысқа қарай, Сен-Мартен-де-Бесастың батысындағы Петит-Оунейге қарай неміс әскерінің ыдырауынан пайдалануға дайын шабуыл жасады. Шабуылға дайындау үшін артиллериялық оқ жауын орнына 1000-нан астам бомбалаушылар шабуыл жасады. "Көк жамылғыны" дайындаудың асығуына байланысты, әдеттегідей артиллерия және әуе күштерінің қолдауы толыққанды болмады. Дайындық оқ жауындары мен қарсы батарея атысы қолданылмады, оның орнына артиллерия неміс алдыңғы бекіністеріне шоғырландырылды. RAF Бомбардировщиктер командасы өздерінің ауыр бомбалаушыларын ХХХ корпусының алдындағы төрт аймаққа, ал АҚШ-тың 9-шы әуе армиясы орташа бомбалаушыларын VIII корпусының алдындағы үш аймаққа жұмсады. Бомбалаудың көп бөлігі операция басталғаннан кейін бір сағатқа жоспарланды. Тактикалық әуе күштері шабуылға дейін емес, қолдау үшін сақталды.

Шайқас

Көріну нашар болды, төмендегі тығыз бұлттар әуе қолдауын қиындатты; бомбалауды қиындатумен қатар, күндізгі уақытқа дейін истребитель-бомбардировщиктердің қолдауы тоқтатылды. RAF-тің 700 бомбардировщигінің жартысынан астамы нысаналарын көре алмағандықтан бомбаларын тастамай кері қайтарылды. АҚШ Әуе күштері қалың бұлттар арқылы бомбалады, бірақ бомбалар дәл түсті. Неміс жабдықтарына келтірілген зиян аз болды, себебі нысаналы аудандарда оның көлемі шамалы болды, ал 43-ші және 50-ші дивизиялар бастапқы шекарадан сәл артық, солтүстікке қарай өз секторларында орналасқан. 11-ші бронедивизияның сол фланкіндегі бөлімдері "А" аймағы арқылы жылдам ілгеріледі. Көптеген британдық бөлімдер мина далалары, батқан жолдар, қалың тік тоғайлар мен тік жарларға тоқтады, бірақ орталықта шабуылдаушылар табысқа жетті. 31 шілдеде VIII корпустың 11-ші бронетанқ дивизиясы неміс әскерлері арасындағы шекарадағы әлсіздікті пайдаланып, Сулевр өзенінен қоршалмаған көпір ("Дики көпірі") тапты, ол неміс фронтының артында орналасқан. Олар мүмкіндікті Кромвель танктерімен және одан әрі қолдау бөлімдерімен дереу нығайтып, қарсы шабуылға жіберілген алғашқы неміс бронетанқ бөлімдерін жеңді. 2 тамызға дейін британдық әскерлер Вирге жуық жетті, ол армия шекарасының американдық жағында орналасқан. Кейбір жолдарды пайдалану құқығына байланысты жаңсақтықтар туды, британдық шабуыл шектелді және оңтүстік-шығысқа бағытталды. 7-ші армия қалаға 3-ші парашютші дивизиясының әскерлерін нығайта алды, олар V АҚШ корпусы тарапынан оңтүстікке қарай ығыстырылып жатты, сондай-ақ 9-шы SS танк дивизиясының бөлімдерін 7-ші армия мен Panzergruppe West арасындағы алшақтықты жабу үшін оңтүстік-батысқа жылжытты. Британдық әскерлердің ілгерілеуіне неміс күштерінің нығайтылуы кедеріс келтірді. VIII корпусы да XXX корпусының сол жылдамдықпен ілгерілемегендігіне байланысты шығыс фланкін қорғауға мәжбүр болды. XXX корпусының командирі, генерал-лейтенант Джерард Бакналл 2 тамызда қызметтен босатылды, ал 7-ші бронетанқ дивизиясының командирі, генерал-майор Джордж Эрскин келесі күні жұмыстан алынды. 4 тамызда Бакналлдың орнына Солтүстік Африка кампаниясының қатысушысы генерал-лейтенант Брайан Хоррокс тағайындалды. Екінші армияның ілгерілеуі 4 тамызда уақытша тоқтатылды. 6 тамызда Вир американдық түнгі шабуыл нәтижесінде, 116-шы жаяу әскер полкі (29-шы дивизия) неміс 363-ші дивизиясына қарсы шабуыл жасап басып алынды. Сол күні 43-ші (Уэссекс) дивизиясы мен 13/18-ші Корольдік гусарлардың танктері Монт Пинсонды басып алды.

Талдау

"Көк пальто" операциясы неміс броньды бөлімшелерін британдық шығыс жағында ұстап тұрды және аймақтағы неміс броньды құрамаларын әлсіретуді жалғастырды. Одақтастар майданының ортасындағы өтім немістерді таңқалдырды, олар Нормандия көпірінің екі шетіндегі одақтастардың шабуылдарына ден қойып, алаңдаған болатын. Американдықтар Аванштан бұзып өткен кезде, 12 тамызға дейін жеңілген неміс контршабуылы – "Луттих" операциясына резервтік күштердің аз қалды. 7-армияның Орна өзенінің шығысына жылдам шегінуден басқа амалы қалмады, қалған барлық броньды және моторизацияланған бөлімшелердің тыл қорғауын ұйымдастырып, аман қалған жаяу әскердің Сенаға жетуіне уақыт беру қажет болды. Орнадан шегінудің бірінші кезеңінен кейін, отын жетіспеушілігі, одақтастардың әуе шабуылдары және одақтас әскерлердің үздіксіз қысымы салдарынан маневр күйреп, көптеген неміс күштері Фалез қапшығында қоршалып қалды.

Шығындар

Нормандиядағы "Көк жапан" және кейінгі операциялар барысында VIII корпусы 5114 жарақаттанды.

"Карағай" операциясы

9 тамызға қарай американдық сектордан түскен хабарламада, «Unternehmen Lüttich» (Лиеж операциясы), Мортеннен басталган неміс контршабуылы жеңілді делінген. О'Коннор VIII корпусының алдындағы неміс қорғанысын байлап тұру немесе олардың күйреуіне себеп болу үшін жаңа шабуыл жоспарлады. 3-дивизия Вир маңында, ал Гвардиялық бронедивизия Перриер қырқасынан төмен қарай ілгерілеуі керек болды. VIII корпусы Тиншебрай мен Конде-сюр-Нуаро арасындағы Мон-де-Серизи маңындағы биікке орналасты. Гвардиялық бронедивизия және оған қосылған 6-гвардиялық танк бригадасы 11 тамызда басталатын үш кезеңді шабуыл жоспарлады, бірақ таң ауғанда тығыз тұман тұрып, алдын ала бомбалауға мүмкіндік болмады, сондай-ақ танк пен жаяу әскер шабуылы да бұзылды. Неміс қорғаныс оғы шығыс жақтағы ілгерілеуді шектеді. Орталықта, Ле-О-Перьердегі шаруа қожалығында үш «Panther» танкы байқалды және шабуылға ұшырады, екеуі жойылды, ал үшіншісі PIAT гранатометімен ауылдың оңтүстік жағында өртеп жіберілді. Британдықтар Чендолледен солтүстікке қарайғы 242-ші биіктікке қарай ілгерілеуді жалғастырды, онда неміс контршабуылы салдарынан алты «Sherman» танкы жойылды, ал қарсы жақ екі «Panther» және бір «Sturmgeschütz III» шабуылдық зеңбірегінен айырылды. Батыс жақта 2-Ирланд гвардиясы – 5-Колдстрим танк-жаяу әскер тобы жылдам ілгерілеп, Чендолленің батыс жағына жетті. Ауылға шабуыл жасағанда, гарнизонның шегінгені анықталды. Бомбалаушылар келмегендіктен, ауыл бекітілді, ал келесі шабуылдар кейінге шегерілді, содан кейін тоқтатылды. Гвардиялық бронедивизияның оң жағындағы шабуыл сағат 9:00-де Виессо және Ле-Бруле арқылы оңтүстікке қарай жүретін жолмен басталды, одан әрі Монсиге қарай, шығыс жағынан 3-дивизияның ілгерілеуімен қорғалды. Монсиден шабуыл Мон-де-Серизидегі 260-шы биіктікке қарай жалғастырылуы керек еді. Неміс қарсыласы шығыстағыдай күшті болды. Ла-Персоннериден солтүстікке қарай, 3-парашютші дивизиясының отымен жабылган миналы далалар ілгерілеуді тоқтатты. Түстен кейін Ле-Валь арқылы шығысқа қарай айналып өту әрекеті де сәтсіз аяқталды, бес сағат ішінде аз ғана қашықтыққа ілгеріледі. Шабуыл Ле-Валь мен Виессода тоқтап қалғандықтан, Ле-Вальдегі әскерлер кешке қарай кері шегінді және Вире-Васси жолын ұстауға жаңа бұйрық алды.

Ерекше іс-шаралар

5-ші DCLI-нің Лес-Плесси Гримолтқа түнгі шабуылы, Мон-Пинсонның оңтүстігінде. 6-шы гвардиялық танк бригадасының бір эскадрильясының көп бөлігі 654-ші ауыр танк жойғыш бөлімінің Ягдпантер танк жойғыштарымен жойылды.