Кіріспе

Төртінші ғасырдағы итальян музыкасының қолжазбасы. Росси кодексі – 14 ғасырдағы музыкалық қолжазбалар жинағы. Қолжазба қазіргі уақытта екі бөлімге бөлінген: бірі Ватикан кітапханасында, ал екінші, кішкентай бөлімі Солтүстік Италияның Остиглиа қаласында сақталады. Кодекс 37 әлемдік туындыны қамтиды, оның ішінде мадригалдар, каччалар және, треченто көздерінің арасында ерекше, монофониялық балладалар бар. Бұл кодекс треченто музыкатанушылары үшін үлкен қызығушылық тудырады, себебі көп жылдар бойы ол 14 ғасырдағы итальян музыкасының ең ерте көзі саналды. 1380 жылға дейінгі Италияның секулярлық, полифониялық музыкасының басқа да көздері анықталғанмен, ешқайсысы Росси кодексідей кең емес.

Құрылымы мен тарихы

Алғашында бұл қолжазбаның кем дегенде 32 парағы болса да, бүгінде оның 18 ғана парағы сақталған. Росси кодексі қазіргі уақытта Ватикан кітапханасында (Biblioteca Apostolica Vaticana, Rossi 215) сақталған. Бұл бөлім жеті бифолиодан тұрады, 1–8-парақтар және 18–21-парақтар. XIX ғасырдың басында бұл қолжазба итальяндық коллекционер Джован Франческо де Россидің қолында болды, оның құрметіне осы қолжазба мен Ватикандағы коллекция аталған. 1857 жылы оның әйелі қолжазбаларды Линцтегі иезуит кітапханасына тапсырды, кейін Венаға көшірілді. Бұл жинақта қолжазбаның VIII.154 белгісі болған. 1922 жылы иезуиттер жинақты Ватиканға берді. Қолжазбаны алғаш рет 1925 жылы Монсеньор Джинно Боргецио музыкалық қауым назарына жеткізді, ал кейін Генрих Бесселер (1927), Фридрих Людвиг (1928) және Йоханнес Вольф (1939) музыковедтері оны тереңірек сипаттады. Бұл үш ғалымның барлығы да қолжазбаның, көптеген басқа trecento көздері сияқты, Флоренцияда жасалғанын айтса да, итальяндық ғалымдар Фердинандо Лиуцци, Уго Сезини және Этторе Ли Готти мәтіндердегі тілдік деректердің Солтүстік Италияға, әсіресе Венетоға қатысты екенін көрсетті. Соңғы кезде Пиротта кодекстің шығармаларындағы символдар негізінде Веронада жасалғанын айтты. Коллекционер Россиге тиесілі болғанға дейін оның қайда болғаны белгісіз. Курт фон Фишер бұл қолжазбаның иесі кардинал Доменико Капраника (1400–1458) болғанын және оны өзі құрған колледжге (Collegio Capranica) сыйлағанын мәлімдеді. Алайда, Пиротта атап өткендей, 1842 жылы Де Росси Колледжиодан сатып алған басқа да қолжазбаларда олардың Колледжиодан екені жазылған. Бұл кодексте мұндай жазба жоқ. Пиротта Де Росси Венеция мен Веронадан кітаптар сатып алғанын айтады және кодекс осы сапарлардың бірінде алынған болуы мүмкін деп болжайды. Қолжазбаның кішкентай бөлігі Остиглиядағы Fondazione Greggiati кітапханасында ("G. Greggiati") сақталған. Бұл көз әдетте "MS without shelfmark" деп тізімделеді, бірақ жақында "Mus. rari B 35" каталог нөмірі берілді. Бұл екі бифолионы 1963 жылы Оскар Мишиати тапқан. 1963 жылға дейін кітапхана каталогтарында тізімделмегендіктен және парақтардың бүктелгеніне қатысты белгілер болғандықтан, олар басқа томдардың мұқабалары немесе нығайту үшін қолданылған болуы мүмкін.

Құрылысы мен мазмұны

Кодекстің нақты тарихы белгісіз болғанымен, оның жасалуына қатысты бірнеше мәлімет белгілі. Көптеген деректер Альберто делла Скаланың 1330-1345 жылдар аралығында Падуа мен Веронада жинаған әншілер мен композиторлар тобының репертуарын сақтағанын көрсетеді. Альберто – Верона князі Кан Гранде делла Скаланың ұлы, Дантенің белгілі меценаты. 18 ғасыр тарихына сәйкес, Альберто әкесінен де өнерге көбірек демеушілік көрсеткен. Ол 1337 жылға дейін Скалья әулеті басқарған Падуада тұрды; музыканың көп бөлігіндегі жергілікті падуа диалектісінің болуы музыканың падуалық екенін растайды. Ең маңыздысы, қолжазбадағы нотация ерекшеліктері Марчетто да Падованың ғасырдың екінші онжылдығында жазған «Pomerium in arte musice mensurate» еңбегінде сипатталғандарға ұқсас, ал ол да осы аймақтан шыққан. Музыка, шамамен, 1325-1355 жылдар аралығында жазылған болса да, соңғы дәлелдер кодекстің, көптеген треченто көздері сияқты, ретроспективті екенін көрсетеді. Қолжазба 1350 жылдан кейін көшірілген, қазіргі таңда ең қабылданған мерзім – Пироттаның 1370 жылғы шамамен мерзімі. Ватикан фрагментіне барлығы 29 шығарма кіреді, олардың кейбіреулері толық емес. Остиглия парақтары тағы сегіз композицияны қосады. Тридцать шығарманың барлығы мадригалдар, оның ішінде ерекше бір канондық мадригал, бір качча, бір ронделло және бес баллада бар. Барлық балладалар монофониялық. Музыка авторсыз болғанымен, екі композитор басқа, кейінгі көздердегі бірдей шығармалардың аталғандығы арқылы анықталды: Маэстро Пьеро және Джованни да Кассия.

Анықтамалар және қосымша оқу

Нино Пиротта, ред. Il Codice Rossi 215: Кіріспе зерттеме және факсимильдік басылым (Росси кодексі 215: Кіріспе зерттеу және факсимильдік басылым). Ars Nova 2. Лукка: LIM (Италия музыкалық кітапханасы), 1992. Тициана Сукато, Il Codice Rossiano 215: Мадригалдар, балладалар, бір аң ауы, ротонделло. Әртүрлі дауыстар 1. Пиза: Edizione ETS, 2003. "Sources, Italian Polyphony 1325–1400", Grove Music Online, ред. L. Macy (2005 жылғы 8 желтоқсанда қарастырылды), (абоненттік қолжетімділік).