Кіріспе

Косовоның мәдени мұра ескерткіші

Печ Патриархаты монастыры (, ; ) немесе Печ Патриархаты монастыры – Косоводағы Пежа қаласының жанында орналасқан ортағасырлық серб православие монастыры. 13 ғасырда салынған, ол серб архиепископтарының резиденциясы болды. 14 ғасырда кеңейтілді, ал 1346 жылы Сербия Патриархаты Печте құрылғанда, монастырь серб патриархтарының ордасына айналды. Монастырь кешені бірнеше шіркеуден тұрады және ортағасырлық және жаңа заманда серб архиепископтары мен патриархтарының кесенесі ретінде де пайдаланылды. 2006 жылдан бері ол Сербия православие шіркеуінің тағы үш ескерткішімен бірге «Косовоның ортағасырлық ескерткіштері» – Біріккен Дүниежүзілік мұра тізіміне енген. Монастырьді шіркеулік тұрғыдан Рашка және Призрен епархиясы басқарады, бірақ ол ерекше (ставропегиялық) мәртебеге ие, себебі ол тікелей Сербия Патриархының қарамағында, оның лауазымына Печ архиепискобы да кіреді. Монастырь шіркеуі серб ортағасырлық сәулетіндегі бірегей құрылыс, үш шіркеу біріктіріліп, барлығы төрт шіркеуден тұрады.

География

Монастырь кешені Пея қаласының жанында, Метохия аймағында, Черногориямен шекараға жақын орналасқан. Ол Лумбарди и Пея өзенінің жағасында, Ругова шатқалының кіреберісінде жатыр. Монастырь ауласында 750 жылдық қара жіңішке жібегі (morus nigra) ағашы сақталған, ол 1263 және 1272 жылдар аралығында архиепископ Сава II отырғызған.

Тарих

Монастырь ежелгі римдік және византиялық Сиперанттың шетінде орналасқан. Төрт шіркеуден тұратын монастыр кешені, оның ішінде үш шіркеу бір-бірімен байланысты, 13 ғасырдың бірінші үштен бірінде, 1321–24 және 1330–37 жылдары салынған. Бұл жер Сербия архиепископы Саваның (1235 жылы қайтыс болған) тірі кезінде Жича монастырының метохионы (монастырға тиесілі және басқарылатын жер) болды деп есептеледі. 13 ғасырдың бірінші үштен бірінде архиепископ Арсений I (1233–63 жылдары қызмет еткен) солтүстік жағына Киелі Апостолдар шіркеуін салдырды. Бұл шіркеу Арсенийдің бұйрығымен шамамен 1250 немесе 1260 жылдары безендірілді. 1253 жылы Арсений I шетелдік басқыншылық кезінде Серб шіркеуінің орындығын Жичадан Печке көшірді. Серб шіркеуінің орыны 1285 жылы Жичаға қайтарылды, содан кейін 1291 жылы Пеяға көшті, бұл да шетелдік басқыншылық кезінде болды. Архиепископ Никодим I (1321–24 жылдары қызмет еткен) Киелі Апостолдар шіркеуінің солтүстік жағында Қасиетті Димитрий шіркеуін салды, ал оның ізбасары, архиепископ Данило II (1324–37 жылдары қызмет еткен) Киелі Ходегетрия Анасы және Киелі Николай шіркеуін оңтүстік жағында салды. Содан кейін үш негізгі шіркеудің алдында монументалды нартекс тұрғызды. Архиепископ Иоанникий II кезінде, шамамен 1345 жылы осы уақытқа дейін безендірілмеген Қасиетті Димитрий шіркеуі фрескалармен безендірілді. Сербия императоры Стефан Душан (1331–1355 жылдары билеген) 1346 жылы Сербия архиепископтығын патриархат мәртебесіне көтерді, осылайша Сербия Печ патриархаты құрылды. 14 ғасырда Киелі Апостолдар шіркеуінде шағын өзгерістер жасалды, сондықтан кейбір бөліктері кейінірек безендірілді. 13–15 ғасырларда және 17 ғасырда Сербия архиепископтары мен Сербия патриархтары Патриархат шіркеулерінде жерленді. 1459–63 жылдары Арсений II қайтыс болғаннан кейін патриархат Осман империясы таратып жібергеннен кейін бос қалды, бірақ 1557 жылы Сүлеймен Шығармалының тұсында қайта жаңғыртылды. Қайта құру ұлы визир Соколлу Мехмед-пашаның кеңесімен жүзеге асырылды, ал кейбір болгар епархиялары да оның юрисдикциясына енгізілді. Георгий Митрофанович (1550–1630) 1619–20 жылдары Қасиетті Димитрий шіркеуінде жаңа фрескаларды суреттеді. 1673–74 жылдары суретші Радул Киелі Николай шіркеуін суреттеді. 18 ғасырдың басында, әсіресе Австрия-Ресей-Түрік соғысы (1735–1739) кезінде және одан кейін патриархат Фанариоттар мен Константинопольдің Экуменикалық Патриархатының нысанасына айналды, олардың мақсаты Сербия Патриархатының епархияларын өз юрисдикциясына қосу болды. 1737 жылы Сербия патриархатының бірінші грек басшысы Сербия басшылығын "сенімсіз" деп атаған Александрос Маврокордатостың араласуынан кейін тағайындалды. Келесі жылдары фанариоттар сербтерді патриархаттың мұрагерлігінен шеттетуге әкелген саяси бастамаларға кірісті, ол 1766 жылдың қыркүйегінде таратылды. Аймақта Осман билігінің кезеңі 1912 жылы аяқталды. Бірінші Балқан соғысының (1912–1913) басында Черногория Корольдігінің әскері Пеяға кірді. Лондон келісімі (1913) бойынша Пея аймағы Черногорияға ресми түрде берілді және Печ монастыры қайтадан епископтық орынға айналды. Печ епискобы Гаврило Дожич (болашақ Сербия патриархы) монастыр кешенінде жұмыстар бастады, бірақ бұл әрекеттер Бірінші дүниежүзілік соғыс (1914) басталғаннан кейін және Черногорияның, оның ішінде Пеяның Австрия-Мажарстанның басып алуынан кейін тоқтатылды. Соғыс 1918 жылы аяқталды, Черногория Сербия Корольдігі мен бұрынғы Австрия-Мажарстанның Оңтүстік славян провинцияларына қосылып, Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігін құрды. 1920 жылы Сербия Православ шіркеуінің құрылымдық бірлігі қалпына келтірілді және Сербия Патриархаты жаңартылды, оның дәстүрлі орындығы Печ Патриархалық монастырында болды. Содан бері барлық серб патриархтары монастырда таққа отырғызылды. Монастырдың негізгі қайта құру жұмыстары 1931 және 1932 жылдары жүргізілді. 1947 жылы Печ патриархаты Сербияның "Ерекше маңызды мәдениет ескерткіші" тізіміне қосылды, ал 2006 жылдың 13 шілдесінде ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне Високи Дечани сайтының кеңейтілуі ретінде енгізілді. Кешенді қалпына келтіру 2006 жылдың маусымында басталып, 2006 жылдың қарашасында аяқталды. Негізгі мақсат – кешенді ауа райынан қорғау, сондай-ақ ішкі қабырғалар мен сыртқы көріністі жөндеу. Қасиетті Димитрий шіркеуінің солтүстік қасбетінде сербия патшайымы мен дворянының екі бұрын белгісіз фрескасы табылды. 2008 жылы шіркеу қасбеттері қызыл түске боялды, бұл Žiča сияқты, кейбір реакцияларға әкелді. 2013 жылға дейін бұл жерлерді Косово күштері қорғады, содан кейін Косово полициясы жауапкершілікті өз мойнына алды.

Мавзолей

Серб православие архиепископтары мен патриархтары монастырьдың ктеторлары болды және олар оның шіркеулерінде жерленді. Монастырь – серб діни қайраткерлерінің ең ірі мақбары. Монастырда Сербия шіркеуінің басшыларының қабірлері сақталады (олардың көпшілігі қасиеттілер): Арсений (1233–63), Сава II (1263–71), Евстафий I (1279–86), Никодим I (1316–24), Даниил II (1324–37), Иоанникий II (1338–54), Ефрем (1375–79; 1389–92), Спиридон (1380–89) және Максим I (1655–74).

Шіркеулер

Қасиетті елшілер шіркеуі13 ғасырдың бірінші үштен бірінде салынған. Қасиетті Димитрий шіркеуі1324 жылға дейін салынған. Құдай анасының Ходегетрия шіркеуі1337 жылға дейін салынған. Қасиетті Николай шіркеуі1337 жылға дейін салынған. Ходегетрия шіркеуінің қасында салынған шағын, қарапайым шіркеу. Үш негізгі күмбезді шіркеу (Қасиетті елшілер, Қасиетті Димитрий және Ходегетрия) бір-бірімен байланысты, жалпы монументалды нартекс арқылы қосылған. Ходегетрия шіркеуінің жанында күмбезсіз кішкентай шіркеу орналасқан.