Кіріспе

Иерусалимдегі монастырь, Израиль. Крест атымен аталған басқа да монастырьлар бар.

Крест монастырі (دير الصليب, Dayr al Salīb; ; Μοναστήρι του Σταυρού, , jvris monast'eri) – Иерусалимнің Нают ауданының жанындағы Шығыс православие монастырі. Ол Израиль мұражайы мен Кнессеттің төменгі жағында, Крест аңғарында орналасқан.

Дәстүр

Аңыз бойынша, монастырь Адамның басы жерленген орында салынған – бірақ Иерусалимде осы құрметке таластасқан тағы екі жер бар. Осы жерден Мәсіх айқышқа шегеленіп өлтірілгенде пайдаланылған ағаш өскен.

Римдік/Византиялық кезең

Бұл жер алғаш рет IV ғасырда Рим императоры Ұлы Константиннің бұйрығымен киелі деп саналды, ол кейіннен 327 жылы оның мемлекеті христиан дініне өткеннен кейін Картли патшасы Мириан III-ге бұл жерді сыйлады. Археологтар алғашқы базиликаның IV ғасырдың соңында салынғанын анықтады. Ғалымдар шіркеудің негізін салушы ретінде сол кездегі Палестинаның басшысы лауазымын атқарған, әйгілі Пётр Иберийдің атасы, Иберия князі Бакурды көрсетеді. IV ғасырдан қалған іздер аз, олардың ең маңыздысы – мозаика фрагменті.

Ерте мұсылман дәуірі

Монастырь XI ғасырда, Баграт IV патша билік құрған кезде, грузин монахы Прохор Иберий салған. 1480 жылдардың басында Феликс Фабри оны былай деп сипаттады: "Біз әдемі шіркеуге келдік, оған кішкентай монастырь іргелес жатыр, онда грузин монахтары әйелдерімен бірге тұрады. Шіркеуге кіргенде, бізді жоғары алтарьға жетеледі, ол қасиетті крест ағашы өскен жерде тұрған деп айтылады."

Осман дәуірі

1600 жылдардың басында Франсискус Кваресмиус оны былай деп сипаттады: "әдемі және кең, мозаикамен қаланған және әртүрлі грек суреттерімен безендірілген. Монастырь қазір шынымен де үлкен, бекіністі және ыңғайлы; бірақ бұрын ол әлдеқайда үлкен болған, оның қираған жерлері дәлелдейді". Қарызы көп болғандықтан, грузиндер 1685 жылы монастырды грек православие патриархы Досифей II-ге сатты. Қазіргі уақытта оны Иерусалим грек православие патриархатының монахтары мекендейді. 1697 жылы Генри Маундрелл былай деп жазды: "Бұл гректердің монастырі, қасиетті Кресттен атын алған. Монастырь құрылысымен өте таза, орналасқан жері ләззатты. Бірақ ең бастысы, оның аты мен не үшін салынғаны туралы айту керек. Өйткені осы жерде тамырды өсірген, ағаш өсірген, айқыш жасауға қолданылған ағаштың өскен жері бар. Жоғары алтарьдың астында ағаштың түбі тұрған жердегі ойық көрсетіледі. [ ] Ал қайтып келген соң, бізді монастырьға шақырып, аяғымызды жуды. Бұл рәсімді әрбір саяхатшыға Қорғаушы Әке өзі орындайды. Барлық қауым латын әндерін айта келіп, дөңгеленіп тұрады, ол біткен соң әрбір монах кезекпен келіп, саяхатшының аяғын сүйеді: мұның бәрі үлкен тәртіппен және салтанатты түрде орындалды."

Георгий тіліндегі жазулардың сырғып боялған жері

1970-1980 жылдары грузин жазулары боялып, олардың орнына грек жазулары жазылды. 1901 жылғы Архангелдер кеңесі бейнесінің суретінде грузин жазулары көрініп тұр, бірақ 1960 жылғы суреттерде бұл жазулар грек тіліне ауыстырылғаны байқалады; суреттер тазартылғаннан кейін грузин жазулары қайтадан көзге түсті. Осыған ұқсас жағдай Исаның "жатып қалған" Анапесон бейнесінде де болды. Көптеген жерлерде (мысалы, Әулие Лука мен Әулие Прохордың суреттерінің жанында) жақында жазылған грек жазуларының астынан грузин әріптерінің шеңберлері анық көрінеді.

Руставели портреті: бүлінген және қалпына келтірілген

2004 жылдың маусым айында, Грузия президенті Михаил Саакашвилидің Израильге сапары алдында, шіркеу ішіндегі бағанадағы легендарлы грузин ақыны Шота Руставелидің фрескасы белгісіз біреулермен қиратылды. Бұл – Руставелидің қазірге дейін сақталған жалғыз ортағасырлық суреті. Беті мен ілеспе жазудың бір бөлігі сырып тасталған. Оқиғадан кейін Грузия Израильге ресми шағым түсірді. Фреска ізраилдік мамандармен, толыққанды құжаттама негізінде қалпына келтірілді.

Вандализм

Монастырь бірнеше рет вандализмге ұшырады. 2012 жылдың 7 ақпанында еврей экстремистері күдіктілер тобы "христиандарға өлім" деп жазылған граффитилерді сызып, оны "баға белгілеу" шабуылы деп сипаттады. 2012 жылдың 12 желтоқсанында еврей қоныс аударушыларының жеккөрушілік тобы монастырды тағы да қиратты және армян зиратын ұлықтады.

Сипаттама, сапар

Бекітілген монастырь шіркеу және тұрғын жайлардан құралған. Шіркеудің ішінде ежелгі суреттер бар, ал бүйірлік шағын ғибадатхананың ішінде дәстүр бойынша, бір кезде қасиетті Крест жасалған ағаш өскен жердегі жердегі ойық көрінеді. Кітапханада көптеген грузин қолжазбалары сақтаулы. Келушілер сондай-ақ мұражай мен сыйлық дүкеніне де кіре алады.