Кіріспе

Жәндіктердің диуреттік гормондары – диуреттік әрекет арқылы су балансын реттейтін гормондар. Жәндіктің су балансын реттеуге жауапты жәндіктің экскрециялық жүйесі Малпигий түтікшелері мен артқы ішектен (илеум және тік ішек) тұрады. Малпигий түтікшелері бастапқы зәрді бөліп шығарады, оның көп бөлігі артқы ішекке өтеді, онда сұйықтық шығарылғанға дейін су, иондар және қажетті метаболиттер қайта сіңіріледі. Экскреция диуретикалық және антидиуретикалық факторлар немесе гормондардың бақылауында болады. Бұл факторлар жәндіктің жүйке жүйесіндегі нейросекреторлық жасушаларда өндіріледі және мидағы карпора кардиака сияқты нейрогематогендік орталықтарда сақталып, шығарылады. Бір факторды гормон рөліне жатқызу үшін, ол белгілі бір критерийлерге сай болуы керек. Кейбір диуретикалық және антидиуретикалық факторлар шындығында циркуляциялық нейрогормондар екеніне дәлелдер бар, бірақ бұл әзірге зерттелген барлық факторлар үшін расталмаған. Жәндіктерде диуретикалық және антидиуретикалық факторлар көп жылдардан бері белгілі, бірақ технологиялық жетістіктер оларды сипаттауға салыстырмалы түрде жақында ғана мүмкіндік берді. Антидиуретикалық факторлар диуретикалық факторларға қарағанда аз зерттелген. Олар Малпигий түтікшелеріне әсер етіп зәр өндіруді тежейді немесе артқы ішекке әсер етіп қайта сіңіруді ынталандырады. Бүгінгі күнге дейін диуретикалық және антидиуретикалық гормондары (түтікшелерге тікелей әсер ететін) оқшауланған жалғыз жәндік – бұл ұн құрты Tenebrio molitor (Tenebrionidae).

Функция

Диуретик және антидиуретик гормондарының функциялары: тамақтанғаннан кейінгі диурез, жарықтан кейінгі диурез, артық метаболикалық суды бөліп шығару, уытты қалдықтарды тазарту және метаболиттердің жоғалуын шектеу. Кейіннен Dippu DH31 деп аталған D. punctata пептиді, кальцитонинге (CT) ұқсас пептидтердің жаңа тобының диуретик пептидтерінің алғашқы мысалы болып табылды. Dippu DH31 циклдық АМФ талдауы арқылы сол жәндіктен CRF-қа байланысты пептидпен бірдей уақытта бөліп алынды. CT-ға ұқсас пептидтер және CRF-қа байланысты пептидтер оқшауланған түтікшелерде cAMP өндірісін стимуляциялайды, бірақ CT-ға ұқсас пептидтердің басқа cAMP-ге тәуелді эффектір жүйесіне бағытталғаны немесе басқа екінші хабаршы жолын белсендіргені күдіктелді. CT-ға ұқсас пептидтер басқа да қатарларда анықталды – Diptera, Lepidoptera, ал біреуі Hymenoptera-дан жартылай тізбектелді. Жарияланбаған зерттеулер Tenebrio molitor-да иммунологиялық тұрғыдан ұқсас пептидтердің бар екенін көрсетеді.

Зерттеу

Диуреттік факторлардың әсері сұйықтық секрециясы эксперименттерінде тексеріледі, көбінесе Рамсей әдісі арқылы, онда оқшауланған Малпиги түтікшелері сұйық парафин астындағы тұзды ерітіндінің тамшыларына салынады. Түтікшелердің екі шеті де тұзды ерітіндіден шығарылып, кішкентай инелерге оралады. Секрецияланған тамшылардың диаметрі өлшеніп, осы арқылы көлемі нанолитрмен және секреция жылдамдығы есептеледі. Тест заттары тұзды ерітіндіге қосылып, секреция жылдамдығындағы өзгерістер тіркеледі. Оқшауланған түтікшелер көп сағат бойы секрециялай береді, ал Рамсей әдісі салыстырмалы түрде оңай болғандықтан, көптеген пептидтер осы әдіспен тексеріледі. Соның салдарынан, диуреттік пептидтердің әсері көбінесе тек түтікшелерде ғана тексеріледі және олардың жәндіктердің зәр шығару жүйесінің басқа бөліктеріндегі рөлі зерттелмей қалады.

Номенклатура

Тұқымның алғашқы үш әріпі түр атауының алғашқы екі әріпіне қосылады. Мысалы, Tenebrio molitor-дан алынған 37 қалдық диуретик пептиді Tenmo DH37 деп аталады.