Кіріспе

Гипокалемиялық мерзімді шалдық (гипоКПП), сондай-ақ отбасылық гипокалемиялық мерзімді шалдық (ФГПП) деп аталады, бұл сирек кездесетін, аутосомалық доминантты канал патологиясы, қандағы калий деңгейі төмендеген кезде бұлшықет әлсіздігімен немесе параличпен сипатталады. Бұл мутацияға ұшыраған адамдарда шабуылдар кейде жасөспірім шақта басталады және көбінесе ауыр физикалық жаттығудан кейін демалыс (жаттығу кезінде шабуылдар сирек), жоғары көмірсулы тағамдар, жоғары натрийлі тағамдар, температураның кенеттен өзгеруі, тіпті қозғырғыштық, шу, жарқыраған жарық, суық температура және стресс сияқты жеке факторлардың әсерінен пайда болады. Әлсіздік жеңіл болуы және белгілі бір бұлшықет топтарымен шектелуі мүмкін, немесе толық дене параличіне дейін жетеді. Шабуыл кезінде рефлекстер төмендеуі немесе жоғалуы мүмкін. Шабуыл бірнеше сағатқа созылуы немесе бірнеше күнге дейін жалғасуы мүмкін. Қалпына келтіру әдетте кенеттен болады, себебі бұлшықеттер қалпына келген кезде ісінген бұлшықеттерден калий босап шығады. Кейбір науқастарда өмірінің кейінгі кезеңінде шабуылдар тоқтауы немесе созылмалы бұлшықет әлсіздігі дамуы мүмкін. Кейбір адамдарда гипертиреоз (қалқанша безінің жоғары белсенділігі) салдарынан ғана мерзімді паралич симптомдары пайда болады. Бұл жағдай қалқанша безінің функциясын тексеру арқылы анықталады, ал диагноз тиреотоксикалық мерзімді паралич деп қойылады.

Белгілері мен симптомдары

Гипокалемиялық мерзімді паралич – балалық шақ немесе жасөспірім кезеңінде басталатын, қатты бұлшықет әлсіздігінің эпизодтарын тудыратын жағдай. Көбінесе бұл эпизодтар қол және аяқ бұлшықеттерінің уақытша қозғалысын шектеумен байланысты. Шабуылдар ауыр әлсіздікке немесе параличке алып келеді, олар әдетте бірнеше сағаттан бірнеше күнге дейін созылады. Кейбір адамдарда эпизодтар күнде, ал басқалары апта сайын, ай сайын немесе сирек кездеседі. Шабуылдар ескертусіз пайда болуы мүмкін, немесе жаттығудан кейін демалу, вирустық ауру немесе белгілі бір дәрілер сияқты факторлар оларды тудыруы мүмкін. Көбінесе, көмірсуларға тоқ үлкен тамақ немесе кешкі уақытта қарқынды жаттығу ертесі күні таңертең шабуылға себеп болуы мүмкін. Ауруға шалдыққан адамдар әдетте шабуылдар арасында бұлшықет күшін қалпына келтірсе де, кейбіреулері өмірінің кейінгі жылдарында тұрақты бұлшықет әлсіздігін дамытуы мүмкін.

Диагностика

Диагнозды электромиографиялық (ЭМГ) сынақтың арнайы түрі – ұзақ физикалық жүктеме тестісі арқылы қоюға болады. Бұл тест бірнеше минуттық жаттығудан кейін 40-50 минут бойы жүйке жауабының амплитудасын (қосынды бұлшық әрекет потенциалы немесе CMAP деп аталады) өлшейді. Ауруға шалдыққан науқастарда потенциал амплитудасының прогрессивті түрде төмендеуі байқалады. Науқастың анамнезінен немесе тамырлық қандағы калий деңгейінің шабуыл кезінде төмен немесе қалыптыдан төмен болуы туралы мәліметтерден басқа, ұзақ физикалық жүктеме тестісі қазіргі медициналық тексеру стандарты болып табылады. Генетикалық диагноз көбінесе сенімсіз, себебі тек бірнеше жиі кездесетін гендік локациялар тексеріледі, бірақ тіпті кең ауқымды тексерулерде де гипокалемиялық периодтық паралич клиникалық диагнозы қойылған адамдардың 20-37%-ында екі белгілі генде белгілі мутациялар табылмайды. Стандартты ЭМГ тестілеуі науқаста толыққанды шабуыл болмаса, диагноз қоюға мүмкіндік бермейді. Жақын арада физикалық жаттығулар мен диета арқылы шабуылды тудырып, содан кейін ауыз арқылы калий беру диагностикалық болуы мүмкін, бірақ бұл ПП түрі гиперкалемиялық периодтық паралич деп белгілі баламалы түріне ие болғандықтан қауіпті де. Симптомдары шамамен бірдей, бірақ емдеу әдістері әртүрлі. Ескі глюкоза-инсулин сынағы өте қауіпті және тіпті өмірге қауіп төндіретіндей тәуекелді, сондықтан басқа мүмкіндіктер жеткілікті болғанда оны қолдануға болмайды. Эпизодтарды тудыруға бейім факторлар: стресс, суық орта немесе гипотермия, көмірсулардың артық мөлшерде түсуі, инфекция, глюкоза инфузиясы, метаболикалық алкалоз, алкоголь, қарқынды жаттығулар және стероидтар. Гипокалемиялық периодтық параличпен ауыратын адамдарға жиі конверсиялық тәртіпсіздік немесе гистериялық паралич диагнозы дұрыс қойылмайды, себебі әлсіздік бұлшықетке байланысты және жүйке немесе омыртқа тамырларының таралуына сәйкес келмейді. Гипокалемиялық периодтық параличпен ауыратын адамдардың "күрес немесе қашу" жағдайларында адреналин бөліну кезінде параличке түсу бейімі бұл тәртіпсіздікті психиатриялық деп қате диагноз қоюға ықпал етеді.

Емдеу

Гипокалемиялық мерзімді параличті емдеудің мақсаты – қосымша шабуылдардың алдын алу және жедел симптомдарды басып тастау. Көмірсуларға бай тағамдардан, қарқынды жаттығулардан және басқа да анықталған факторлардан аулақ болу, сондай-ақ ацетазоламид немесе басқа карбоангидраза тежегіштерін қабылдау әлсіздік шабуылдарын болдырмауға көмектеседі. Кейбір пациенттер калий деңгейін сақтау үшін спиронолактон сияқты калийді үнемдейтін диуретиктерді де қолданады. Паралич шабуылдарын суда ерітілген әртүрлі калий тұздарын ішу арқылы басқаруға болады (қандай тұз ең тиімді дегенде пікірталас бар, бірақ калий хлориді мен бикарбонаты жиі қолданылады). Шабуылды тоқтату үшін тез сіңетін сұйық калийдің бірнеше дозасы қажет, бірақ кейбір пациенттер уақыт бойынша босатылатын калий таблеткаларынан да жақсы нәтиже алады. Егер пациент жұта алмаса, вена ішіне калий енгізу сирек қажет болады. Күнделікті калий дозасы қарапайым гипокалимиядан калийді толықтыруға қарағанда әлдеқайда жоғары болуы мүмкін: бұлшықет күші мен функциясының күнделікті ауытқуларын басқару үшін көбінесе 100-150 мЭқ калий қажет. Хирургиялық араласу кезінде алдын алу шараларына нейромыскулалық блокададан аулақ болу, шамадан тыс гипервентиляциядан сақтану, науқасты жылыту, жеткілікті гидратация жасау, глюкоза инфузиясынан бас тарту, диуретиктерді қолданбау және гипокалемия белгілерін анықтау үшін электрокардиограмманы қадағалау кіреді. Отбасылық гипокалемиялық мерзімді параличі бар пациенттер үшін физиологиялық сарысу – таңдаулы вена ішіне енгізілетін ерітінді. Глюкозалы ерітінділер әлсіздікке ұшыратуы мүмкін. Сонымен қатар, хлоридтің жоғары құрамы жеңіл ацидозға әкелуі мүмкін, бұл алкалоздан артық.

Болжам

Периодикалық параличтің болжамы әртүрлі. Артық белсенділік, натрий мен көмірсуларға бай тамақтану, немесе жай ғана өкінішті гендік мутация "аборттық шабуыл" деп аталатын созылмалы, төмен деңгейдегі әлсіздікке немесе тұрақты бұлшық ет зақымдануына әкелуі мүмкін. Аборттық шабуылдар көбінесе қосымша калий қабылдау, көмірсуларды азайту, жеткілікті демалыс, дәрі-дәрмектердің дозасын арттыру және күнделікті жеңіл жаттығулар, мысалы, қысқа серуендер арқылы жақсарады. Бұлшықеттердің тұрақты әлсіздігі – бұл бұлшықеттердің қайтымсыз зақымдануы және оған байланысты әлсіздік. Сау бұлшықет ұлпасында вакуолалар мен түтікшелі агрегаттар пайда болып, оларды жояды. Бұл типтегі зақымдануды әдетте бұлшықет биопсиясы арқылы анықтауға болады. Тіпті анаболикалық стероидтар да осы бұлшықет зақымын қалпына келтіре алмайды. Өмір сүру ұзақтығы қалыпты деп күтіледі, бірақ шабуылдар калийдің деңгейін өмірге қауіпті тыныс алу қиындықтарына немесе жүрек аритмиясына жеткізуі мүмкін. Пациенттер шабуыл кезінде бұлшықет ауруы мен когнитивтік бұзылыстарды жиі сезінеді. Гипокалемиялық периодикалық параличпен ауыратын науқастардың 50%-ға дейін мигреньге шалдығады, оларға сирек кездесетін симптомдар, мысалы, жоқ иістерді сезу, жарыққа және дыбысқа сезімталдық немесе сөздерді ұмыту да болуы мүмкін. Медициналық әдебиеттерде шабуылдар арасында бұлшықет күші қалыпты екені айтылған, бірақ пациенттер өздерінің бастапқы күшінің сау адамдардан төмен екенін жиі хабарлайды. Мүмкін болатын ондаған гендік мутациялар болғандықтан, бір науқасқа тиімді дәрілер мен емдеулер басқа науқасқа тиімсіз болуы мүмкін. Мысалы, көптеген науқастар ацетазоламидке жақсы жауап береді, бірақ кейбіреулеріне ол көмектеспейді. Кейбір науқастарға қосымша магний (ағзаның табиғи иондық канал блоктаушысы) немесе балық майы көмектеседі, ал басқаларында осы заттар жағдайды нашарлатады. Пациенттер мен күтім көрсететін адамдар барлық жаңа дәрі-дәрмектер мен емдеу жоспарларына ерекше назар аударуы керек.

Тарих

1935 жылы шотланд дәрігері Мэри Уокер отбасылық мерзімді паралич пен гипокалиемия арасындағы байланысты бірінші болып анықтады. Ол сондай-ақ гипокалиемиялық мерзімді параличті диагностикалау үшін қолданылатын глюкозалық сынақ пен оны емдеудегі интравенді калийдің қолданылуын сипаттады.