Экономикада табыс, еңбекақы – өнім/қызметке факторлық төлем. Еңбекақы жеке еңбекке сыйақы, тіпті жеке тұтыну үшін жиналған өнім де табыс болып саналады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономика және саяси экономикада табыс – тауар немесе қызметтің түрлі факторларына (еңбек, капитал, жер, кәсіпкерлік) төленетін үлестер немесе сыйақылар.
Returns, in economics and political economy, are the distributions or payments awarded to the various suppliers of a good or service
Жалақылар
Жалақы – еңбекке төлем, яғни жеке тұлғаның (ақыл-ой немесе дене еңбегі арқылы) тауар немесе қызметтерді жасауға немесе іске асыруға қатысуының нәтижесі. Еңбек ақы еңбек күшін ұсынатын жеке тұлғаға, тіпті ол өзі болса да, төленеді. Мысалы, ұлттық орманнан жеке тұтыну үшін саңырауқұлақ жинаған адам саңырауқұлақтар түрінде жалақы алады. Жалақы төлеуші бір немесе бірнеше адамның атқарған қызметі үшін ақы төлейді және жалақыны шығын ретінде қарастырады.
Wages are the return to labor—the return to an individual's involvement (mental or physical) in the creation or realization of goods or services. Wages are realized by an individual supplier of labor even if the supplier is the self. A person gathering mushrooms in a national forest for the purpose of personal consumption is realizing wages in the form of mushrooms. A payer of wages is paying for a service performed by one or more individuals and sees wages as a cost.
Жалға алу
Классикалық экономикада рента – жердің "иесіне" тигізетін табыс еді. Кейінгі экономикалық теорияда бұл термин экономикалық рента ретінде кеңейтіліп, кіруге кедергі жасайтын жағдайлардан туындайтын басқа да ұсынылмаған табыстарды қамтиды. Жер иеленуі өндіріс процесіне ешқандай үлес қоспайтындықтан, кіруге кедергі жасайтын фактор ретінде қарастырылады. Иеленушілер тек басқаларға пайдалы болатын ресурсты пайдаланудан ғана тоқтатады.
In classical economics rent was the return to an "owner" of land. In later economic theory this term is expanded as economic rent to include other forms of unearned income typically realized from barriers to entry. Land ownership is considered to be a barrier to entry because land owners make no contribution to the production process. They simply prevent others from using that which would otherwise be useful.
Пайыздар
Классикалық экономистер ақшаны немесе акцияны пайдалану үшін төленген ақыны "пайыз" деп атады, бірақ оны туынды табыс деп жариялады. Пайыз бен пайданың аражігі ашық емес:
The classical economists referred to the fee paid for the use of money or stock as "interest" but declared this to be a derivative income. The distinction between interest and profit is murky:
"Кім өз қаражатынан табыс табады, оны өзінің еңбегінен, капиталынан немесе жерінен алуға тиіс. Еңбек арқылы алынған табыс жалақы деп аталады. Капиталды басқаратын немесе пайдаланатын адамнан алынған табыс пайда деп аталады. Оны өзі пайдаланбай, басқаға қарызға берген адамнан алынатын табыс ақшаны (немесе капиталды) пайдалану үшін төленетін пайыз деп аталады. Бұл қарыз алушының ақшаны (немесе капиталды) пайдалану арқылы табуға мүмкіндігі бар пайда үшін қарыз берушіге төлейтін сыйақы. Осы пайданың бір бөлігі тәуекелге баратын және оны пайдалану үшін қиындыққа түсетін қарыз алушыға тиесілі; ал екінші бөлігі оған осы пайда табуға мүмкіндік беретін қарыз берушіге тиесілі. Ақшаның пайызы – әрқашан туынды табыс, егер ол ақшаны пайдаланудан алынған пайдадан төленбесе, онда ол басқа табыс көзінен төленуі керек, егер қарыз алушы ысырапшыл болмаса, бірінші қарыздың пайызын төлеу үшін екінші қарыз алады." (Смит)
"Whoever derives his revenue from a fund which is his own, must draw it either from his labor, from his stock, or from his land. The revenue derived from labor is called wages. That derived from stock, by the person who manages or employs it, is called profit. That derived from it by the person who does not employ it himself, but lends it to another, is called the interest (f)or the use of money (or stock). It is the compensation which the borrower pays to the lender, for the profit which he has an opportunity of making by the use of the money (or stock). Part of that profit naturally belongs to the borrower, who runs the risk and takes the trouble of employing it; and part to the lender, who affords him the opportunity of making this profit. The interest of money is always a derivative revenue, which, if it is not paid from the profit which is made by the use of the money, must be paid from some other source of revenue, unless perhaps the borrower is a spendthrift, who contracts a second debt in order to pay the interest of the first." (Smith)
Смит мұнда "пайда" сөзін екі түрлі мағынада қолданады. Ақшаның/трактордың иесі иесі ретінде пайданы немесе пайызын көреді ме? Ақшаның/трактордың иесі пайыз емес, пайданы түсіргені анық. "Смит пайда мен пайыз туралы" дегенді төменде қараңыз.
Smith uses the word profit in two different ways here. Is the owner of the money/tractor in his capacity as owner realizing profit or interest? It is certain that the proprietor of the money/tractor is realizing profit as opposed to interest. See "Smith on Profits and Interest" below.
Пайда
Классикалық экономикада пайда – капитал қорларының (машиналар, құралдар, құрылыстар) иесіне тиесілі табыс. Егер мен құрал жалдау компаниясынан экскаватор жалдасам, экскаватор иесіне төлеген сомам мен үшін «жалға ақысы» болып есептеледі. Бірақ, сол төлем экскаваторды жеткізуші үшін «пайыз» (яғни, қарызға берілген қордың/ақшаның табысы) болып табылады. Экскаваторды жалдаған адам үшін пайда – қолмен қазуға кеткен еңбекақыдан, экскаватор үшін төленген жалға ақысы шегерілген сомадан және экскаваторды пайдалануға қажетті еңбекақының аз мөлшерінен артық болатын сома. Жалпы пайда – нәтиже құнынан жалға ақысы немесе тозу шығындары шегерілген сома. Нақты пайда – экскаватордың жұмысы үшін төлегеннен кейін қалған сома. Адам Смит «Халықтардың байлығы» еңбегінде пайда мен пайыз туралы былай деді:
In Classical Economics profit is the return to the proprietor(s) of capital stocks (machinery, tools, structures). If I lease a backhoe from a tool rental company the amount I pay to the backhoe owner it is seen by me as "rent". But that same flow as seen by the supplier of the backhoe is "interest" (i. e. the return to loaned stock/money). For the individual who rented the backhoe from the rental company, profit is the wages that would have been required excavating by hand, minus the rent paid for the backhoe, minus the smaller amount of wages required using the backhoe. Gross profit is value of result minus rent or depreciation. Real profit is what remains after I pay for the operation of the backhoe. In The Wealth of Nations Adam Smith said the following on profits and interest.
Неоклассикалық экономика
Неоклассикалық экономикада пайда – жалпы инвестициялық табыс пен экономикалық рентаны қамтиды.
In neoclassical economics profit is total investment performance and includes economic rent.
Инвестицияның жалпы табысы
Инвестицияның жалпы табысы, инвестициялық өнімділік деп те аталады, активтердің нарықтық құнының өзгеруінен туындаған тікелей табыстарды (дивидендтер, пайыздық төлемдер) және капиталдық табысты (капиталдық шығыстарды ескергенде) қамтиды.
The total investment return, also called investment performance, includes direct incomes (dividends, interests ) and capital gains (less capital losses) due to changes in the asset market value.