Саррусофон – металл қосылған қос қамысты аспаптар отбасы. 1856 ж. өнертапқыш П.Л.Гостро жасаған, әскери музыкада қолданылған. Сирек оркестрде кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саррусофондар – металл қос қамыспен тартқыш, конус тәрізді ішкі бөлігі бар үрмелі аспаптар отбасы. Бұл аспаптарды алғаш рет француз аспап жасаушысы Пьер Луи Гаутрот 1856 жылы патенттеді және өндірді. Гаутрот саррусофонды француз дирижері Пьер Огюст Саррустың (1813–1876) құрметіне атады, ол аспаптың идеясын ұсынған, бірақ Саррустың одан қаржылық пайда тапқаны нақты емес. Аспаптар әскери оркестрлер үшін жасалған, сол кезде ашық ауада шеру музыкасы үшін жеткілікті дыбыс күші болмаған гобойлар мен фаготтардың орнына қолданылуы тиіс еді. Бастапқыда қос қамыспен тартқыш аспаптар ретінде жоспарланған болса да, кейіннен үлкен бас және контрабас саррусофондармен пайдалану үшін бір қамыспен тартқыш мундштуктар жасалды.
Family of metal double reed wind instruments
The sarrusophones are a family of metal double reed conical bore woodwind instruments patented and first manufactured by French instrument maker Pierre Louis Gautrot in 1856. Gautrot named the sarrusophone after French bandmaster Pierre Auguste Sarrus (1813–1876), whom he credited with the concept of the instrument, though it is not clear whether Sarrus benefited financially. The instruments were intended for military bands, to serve as replacements for oboes and bassoons which at the time lacked the carrying power required for outdoor marching music. Although originally designed as double reed instruments, single reed mouthpieces were later developed for use with the larger bass and contrabass sarrusophones.
Классикалық оркестр
Саррусофон оркестрлік музыкада сирек қолданылады. Дегенмен, 20-шы ғасырдың басында EE♭ және CC формаларындағы контрабас саррусофондары кең таралды, соңғысы контрабасонның орнына қолданылды (неміс Heckel үлгісінен жасалған француздық модель, 1906 жылы Buffet және тағы басқалармен енгізілген). Мысалы, Жюль Массенедің «Эсклармонде» (1889), «Видениелер» (1891) және «Парнас сюитасы» (1912); Морис Равельдің «Шехеразада» увертюрасы (1898), «Испан рапсодиясы» (1907) және «Испан сағаты» (1907–09); Игнацы Ян Падеревскийдің «Полония» B минорындағы симфониясы (1903–08; 3 саррусофон қажет); Фредерик Делиустың «Реквием» (1913–16) және «Күн бату әндері» (1906–07); Клод Дебюссидің «Жю» (1913), Лили Булангердің 129-шы псалм (1916) және 130-шы псалм (1917) және Арриго Боитоның «Нерон» (1924) шығармаларында қолданылды. Игорь Стравинский «Трениде» контрабас саррусофоны үшін партия қосты. Композитор Поль Дюкас 1897 жылы «Шәкірт шегіршінің» шығармасында контрабас саррусофонын тиімді пайдаланды. Бұл партиялар қазір әдетте контрабасонмен орындалады, бірақ 20-шы ғасырдың басындағы жазбалардың кейбіреулерінде саррусофондардың дыбысын естуге болады. Жалпы, «саррусофон» термині көбінесе EE♭ контрабасқа қатысты, ол басқа өлшемдерге қарағанда көптеп жасалған. CC контрабас саррусофонының диапазоны контрабасонмен бірдей болғанымен, осы және басқа оркестрлік шығармалар үшін ойластырылған, бірақ салыстырмалы түрде аз ғана аспап жасалды және олар оркестрлердің немесе опера театрларының меншігіне өтуі мүмкін. D♭ ең төменгі нотасы бар EE♭ контрабасы контрабасонның ең төменгі үш нотасынан айырылады. EE♭ контрабасы, сонымен қатар, үлкен өлшеміне байланысты көптеген музыкалық жағдайларда, әсіресе марш-бандтарда қолдануға ыңғайсыз EE♭ контрабас саксофонына балама ретінде де қолданылған. Ағылшын композиторы Кайхосру Шапуржи Сорабжи өз оркестрлік шығармаларының әртүрлілерінде контрабас саррусофонын пайдаланған.
The sarrusophone is rarely called for in orchestral music. However, around the turn of the 20th century, the contrabass sarrusophones in EE♭ and CC enjoyed a vogue, the latter as a substitute for the contrabassoon (the French model patterned after the German Heckel model, having been introduced later around 1906 by Buffet et al.) so that it is called for in, for example, Jules Massenet's Esclarmonde (1889), Visions (1891) and Suite parnassienne (1912); Maurice Ravel's Shéhérazade overture (1898), Rapsodie espagnole (1907) and L'heure espagnole (1907–09); Ignacy Jan Paderewski's Symphony in B minor "Polonia" (1903–08; 3 sarrusophones are called for); Frederick Delius's Requiem (1913–16) and Songs of Sunset (1906–07); Claude Debussy's Jeux (1913), Lili Boulanger's Psalm 129 (1916) and Psalm 130 (1917) and Arrigo Boito's Nerone (1924). Igor Stravinsky included a part for contrabass sarrusophone in Threni. The composer Paul Dukas used the contrabass sarrusophone to great effect in 1897 in his The Sorcerer's Apprentice. These parts are now normally played on the contrabassoon, although there are early 20th century recordings of at least some of these pieces where sarrusophones can be heard. In general, the term "sarrusophone" usually refers to the EE♭ contrabass which appears to have been made in larger numbers than any other size. Although the CC contrabass sarrusophone, with its range down to B♭ identical to the contrabassoon, was perhaps envisioned for these and other orchestral works, only relatively few instruments were ever made and were most likely to become the property of orchestras or opera companies. The EE♭ contrabass with D♭ as its lowest note lacks the lowest three notes of the contrabassoon. The EE♭ contrabass has also been used as an alternative to the EE♭ contrabass saxophone, which due to its large size is impractical in many musical situations, especially marching bands. The English composer Kaikhosru Shapurji Sorabji used the contrabass sarrusophone in various of his orchestral works.
Концерт тобы
Концерттік музыка әдебиетінде Перси Грейнджер өзінің "Children's March: Over the Hills and Far Away" шығармасының бастапқы ноталарында EE♭ контрабасын пайдаланған. 20 ғасырдың басындағы итальяндық әскери оркестрлерінің партитураларында B♭ тенор, E♭ баритон, B♭ бас саррусофондары және контрабасқа арналған партиялар жиі кездеседі. Саррусофон отбасының жоғарырақ мүшелері төменгі мүшелерінен кем танымал болған, әсіресе E♭ сопранино және оның алыс туысы, жоғары E♭ гобойы сирек кездесетін. Көбінесе саррусофон Франция, Италия және Испанияда қолданылған. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде немесе одан кейін АҚШ әскери қызметкерлері француз әскери оркестрлерінде контрабас саррусофонының қолданылуын байқап, кейін АҚШ фирмасы C. G. Conn компаниясына EE♭ контрабасын АҚШ әскери оркестрлерінде пайдалану үшін 1921 жылдан бастап өндіруді тапсырды. Бұл аспап жалпы жұртшылыққа да сатылымға ұсынылды, бірақ өндіріс 1930 жылдары тоқтаған сияқты. 1936 жылға дейін жасалған Conn аспаптарының бар екені белгілі. 1921 жылдан бастап Джон Филип Соузаның оркестрі Конн саррусофонын белгісіз мерзімге қолданды. 1908 жылы сэр Томас Бичэм британ композиторы Йозеф Холбруктың "Аполлон және теңізші" шығармасын орындағысы келгенде (онда әртүрлі өлшемдегі саррусофондар болған), саррусофон партияларын Франциядан шақырылған музыканттар орындауға тиіс болды. Падеревский өзінің B минорындағы симфониясына ("Полония") үш E♭ контрабас саррусофонын қосты. Фрэнк Заппа "Think It Over", "Big Swifty", "Ulterior Motive", "The Adventures of Greggery Peccary", "For Calvin", "Waka/Jawaka" және тағы да көптеген шығармаларында E♭ контрабас саррусофонын пайдаланған. Бұл туындыларын оның "Waka/Jawaka", "The Grand Wazoo" және "Zappa/Wazoo" альбомдарында табуға болады. Саррусофонды Эрл Дамлер орындаған. 2013 жылы Франклин Стовер E♭ контрабас саррусофоны мен духовой аспаптарға арналған Concerto Breve шығармасын жазды.
In the concert band literature, Percy Grainger used the EE♭ contrabass in the original scoring of his piece "Children's March: Over the Hills and Far Away". In early 20th century Italian band scores, parts for the B♭ tenor, E♭ baritone, and B♭ bass sarrusophones as well as the contrabass are common. It appears that higher members of the sarrusophone family were not as popular as the lower members, with the sopranino in E♭ along with its distant cousin, the high E♭ oboe, being particularly rare. For the most part, the use of the sarrusophone was primarily in France, Italy and Spain. During or after World War I, US Military personnel noted the use of the contrabass sarrusophone in French military bands and thereafter, commissioned the U. S. firm C. G. Conn to manufacture the EE♭ contrabass for use in U. S. military bands beginning in approximately 1921, as per Conn's advertising of the time. The instrument was offered for sale to the general public as well, but production appears to have ceased in the 1930s. Conns as late as 1936 are known to exist. Beginning in 1921, the John Philip Sousa band used the Conn sarrusophone for an unknown period of time. In 1908 when Sir Thomas Beecham wished to perform the work "Apollo and the Seaman" by the British composer Josef Holbrooke (who had included parts for several sizes of sarrusophones), the sarrusophone parts had to be played by performers brought over from France. Paderewski included three E♭ contrabass sarrusophones in his Symphony in B Minor ("Polonia"). Frank Zappa used the E♭ contrabass sarrusophone in his scores for "Think It Over", "Big Swifty", "Ulterior Motive", "The Adventures of Greggery Peccary", "For Calvin", "Waka/Jawaka", and many others. These pieces can be found on his albums "Waka/Jawaka", "The Grand Wazoo", & "Zappa/Wazoo". The sarrusophone was played by Earl Dumler. In 2013, Franklin Stover composed a Concerto Breve for E♭ contrabass sarrusophone and winds.
Жаз
Джазда саррусофонның өте сирек мысалы 1924 жылы Кларенс Уильямс Блю 5 тобының "Манди, шешім қабылда" атты жазбасында кездеседі. Сарусофонды джаз сопрано-саксофоны және кларнетте орындаушы виртуоз Сидни Бечет тартып ойнады. Ойналған сарусофон бір қамыстан жасалған ауызшасы бар контрабас болған деген болжам бар, себебі Бечет екі қамыстан ойнауға машықтанбаған. Кейін Бечет сарусофонды ойнағанын жоққа шығарды. Чилтонның өмірбаянында айтылғандай, Сидни "Манди" солосы туралы сұрағанда бездік танытты, бірақ оны орындағанын мойындамады. Сопрано саррусофон 1941 жылғы "Плеймейттер" фильмінде Кей Кьюзер тобының орындауындағы "Хампти Дэмпти Харт" әнінде көрініп, естіледі. 1970 және 1980 жылдары американдық джаз музыканты Джеральд Ошита (Чикаго мен Сан-Франциско шығанағындағы Роско Митчеллмен байланысты) Конн компаниясы жасаған EE♭ контрабасында авангард джаз орындады. Жақында (1990-2006) саксофонистер Скотт Робинсон, Ленни Пикетт, Джеймс Картер және Пол Винтер сарусофонды пайдаланып жазбалар шығарды.
A very unusual example of the sarrusophone in jazz is on the 1924 recording by the Clarence Williams Blue 5 of "Mandy, Make Up Your Mind," with the sarrusophone played by the jazz soprano saxophone and clarinet virtuoso Sidney Bechet. One can conjecture that the sarrusophone played was most likely a contrabass with a single reed mouthpiece, as Bechet was not a trained double reed player. Bechet later denied having ever played the sarrusophone. According to the biography by Chilton, Sidney "pulled a face" when asked about the solo on "Mandy", though he did not deny playing it. A soprano sarrusophone is seen and heard in the song "Humpty Dumpty Heart" played by Kay Kyser's band in the 1941 film Playmates. In the 1970s and 1980s the American jazz musician Gerald Oshita (based in Chicago and the San Francisco Bay Area and associated with Roscoe Mitchell) played avant garde jazz on an EE♭ contrabass manufactured by Conn. More recently (1990–2006), recordings using sarrusophone have been released by saxophonists Scott Robinson, Lenny Pickett, James Carter, and Paul Winter.
Рок-н-ролл
Рок музыкасында They Might Be Giants тобы "Older" әнінде, "Long Tall Weekend" альбомында сарусофонды пайдаланған.
In rock music, They Might Be Giants used sarrusophone in their song "Older", on their album Long Tall Weekend.
Қазіргі жағдай
Бүгінде саррусофон бірнеше симфониялық үрмелі аспаптар ансамблінде және кейде жаңалық ретінде қолданылады. Саррусофонға деген қызығушылық қайта жанданып келе жатқандай көрінеді, және осы аспапта әуесқойлар (көбінесе EE♭ контрабас) бар. Брюс Броутон "Tombstone" фильміне жазған музыкасында контрабас саррусофонын кеңінен пайдаланған. Саррусофонның дыбысы саксофонға қарағанда азырақ айқын, бірақ әлдеқайда құбырлы. Әзілде айтқанда, саррусофонның дыбысы "индустриялық" немесе "жасалмаған" сияқты естіледі. Тарихи тұрғыдан алғанда, Orsi Instrument Company, Rampone (кейін Rampone & Cazzani), Buffet (Evette & Schaeffer меншігінде), Conn (тек E♭ контрабас), Gautrot және Couesnon (Gautrot-тың ізбасары) ең белгілі және, мүмкін, жаппай өндірген жалғыз өндірушілер болды. Саррусофонның сәл кескілескен дыбысы және қос қамыстың қажеттілігі оның үрмелі аспаптар тобының стандартты мүшесі болмауына себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, бастапқыда гобой мен фагонды алмастыру мақсатымен жасалған болса да, атақты дирижер Эдвин Франко Голдман мен органолог Энтони Бейнс айтқандай, сопрано және бас саррусофондардың практикалық диапазондары гобой мен фагон партияларын дұрыс орындауға қолайлы болмады, әсіресе үрмелі аспаптарға арналған оркестрлік ноталармен жұмыс істегенде. Контрабас дыбысы бар ағаштан жасалған үрмелі аспаптарға деген қажеттілік кем дегенде 19 ғасырдан бері бар. 19 және 20 ғасырларда Сакс, Buffet, Besson және басқалар E♭ немесе B♭ құбығындағы контрабас кларнет жасауға әртүрлі әрекеттер жасады. 1930 жылдардың басында Америкалық дирижерлер қауымдастығының ұсынысымен француздық Selmer компаниясы E♭ контрабас моделін ұсынып, табысқа жетті (француздық LeBlanc компаниясының танымал E♭ және B♭ контрабас модельдері бұрын ойлап табылған болса да, 1940 жылдардың соңына дейін өндіріске енгізілмеді). Осы аспаптардың ықшамдылығы мен музыкалық сапасы саррусофонды пайдаланбауға себеп болуы мүмкін, өйткені қазір олар орта мектептен бастап кәсіби деңгейге дейінгі музыкалық орталарда кеңінен таралған.
Today, the sarrusophone is used in a handful of symphonic wind ensembles and as a novelty instrument on occasions. There appears to be a resurgence of interest in the instrument and there are amateur players (mostly of the EE♭ contrabass). Bruce Broughton made extensive use of a contrabass sarrusophone in his score for the film Tombstone. The tone of the sarrusophone is less clear but much reedier than that of the saxophone. In humorous terms, the sarrusophone can be said to sound rather "industrial" or perhaps "unrefined." Historically, the Orsi Instrument Company, Rampone (later Rampone & Cazzani), Buffet (under the ownership of Evette & Schaeffer), Conn (E♭ contrabass only), Gautrot and Couesnon (Gautrot's successor) were the best known and possibly, only makers that produced in quantity. The somewhat harsh tone quality of the sarrusophone and the need for a double reed may have contributed to it not becoming a standard member of the wind band. Additionally, although originally intended to replace the oboe and the bassoon, the practical ranges of the corresponding sarrusophones, the soprano and bass, as per famed band conductor Edwin Franko Goldman and organologist Anthony Baines, did not lend themselves to proper playing of oboe and bassoon parts, especially in orchestra transcriptions for wind band. The need for a contrabass pitched woodwind has existed since at least the 19th century. During the 19th century and into the 20th there were sporadic attempts by Sax, Buffet, Besson and others to build a successful contrabass clarinet in either E♭ or B♭. In the early 1930s, upon the suggestion of the American Bandmaster's Association, the French firm Selmer succeeded when they introduced their E♭ contrabass model (the popular E♭ and B♭ contrabass models by the French firm LeBlanc not being placed into production until the late 1940s, although invented earlier). It can be conjectured that the compactness and musical qualities of these instruments may have contributed to the non use of the sarrusophone, as they are now very common in musical circles ranging from junior high school through professional.
Ротфон
Ротофон, сондай-ақ ротофон немесе саксаррософон деп те аталады, саксофон пішініне келтірілген саррусофон гибриді. Ол 1900 жылдар шамасында Италияда пайда болды және әскери оркестрлерде гобойлар мен фаготтарды алмастыру мақсатымен жасалған, бірақ кең қолданыс таппады және Италиядан тыс жерлерде белгілі болмады. Олар сопранодан басқа дейін түрлі өлшемдерде жасалды, саксофондар мен саррусофондарға қарағанда тар, аз конустық каналдарымен еректелді. Сол кездегі жарнамаларға сәйкес, танымал американдық саксофон өндірушісі Бюшер 1920 жылдардың соңында немесе 1930 жылдардың басында осы аспаптардың бірнешеуін Америка Құрама Штаттарына импорттады, бұл С.Г. Коннның контрабас саррусофонын өндіруіне жауап ретінде болуы мүмкін. Аспапқа қатысты жарнамалар мен кітаптардағы суреттерге сүйенсек, ротофонның ең төменгі нотасы саксофон мен саррусофондағыдай төменгі B♭ емес, төменгі B нотасы болып табылады. 1930 жылдары Иллинойс университетінде Остин Хардинг басқаратын оркестрде сопранодан E♭ контрабасына дейін толық саррусофон бөлімі болды, онда кем дегенде тенор ротофоны болған. Дегенмен, бұл аспапты қолданудың жалғыз жағдай сияқты көрінеді.
The rothphone, also known as the rothophone or saxarrusophone, is a sarrusophone hybrid that is rewrapped into the shape of a saxophone. It was introduced in Italy around 1900 and intended to replace the oboes and bassoons in military bands, but found little acceptance, and remained unknown outside Italy. They were built in sizes from soprano to bass, with narrower, less tapered conical bores than either saxophones or sarrusophones. As per advertising of the time, the well known American saxophone manufacturer, Buescher imported a number of these instruments into the United States during the late 1920s or early 1930s, perhaps as an answer to C. G. Conn's production of the contrabass sarrusophone. Per advertisements for this instrument and photos that have appeared in books, the lowest note on the Rothphone is a low B natural, not low B♭ as with the saxophone and sarrusophone. In the 1930s the band at the University of Illinois under Austin Harding had a full sarrusophone section from soprano to E♭ contrabass that included at least the tenor rothphone. However, this appears to have been an isolated use of the instrument.