Медина-де-Риосеко шайқасы: Испания азаттық соғысының бастауы

Кіріспе

1808 жылғы Пиреней соғысындағы шайқас. Реконкиста шайқасы.

Медина-де-Риосеко шайқасы, сондай-ақ Моклин шайқасы деп те аталады, 1808 жылдың 14 шілдесінде Пиреней соғысы кезінде болды, осы шайқаста испан милициясы мен регулярлы әскерлерінің біріккен күштері Мадридке француз байланыс желісін бұзуға тырысты. Генерал Хоакин Блейктің Галисия армиясы, генерал Грегорио де ла Куэстамен бірлесіп басқарды, Вальядолидтің солтүстігінде нашар үйлестірілген, бірақ ержүрек шайқастан кейін маршал Бессиерден жеңіліске ұшырады. Бессиер Блейк пен Куэста арасындағы нашар үйлестіруді пайдаланып, испандарды бөліп-жарып жеңді, Блейк төменгі қыраттан ығыстырылды, ал Куэста артта отырды, сонымен қатар Куэста өз әскерлерімен қыратты қайта басып алуға қол жеткізе алмады. Галисия армиясы – бұл француздардың Ескі Кастилияға шабуылдауына қауіп төндіретін жалғыз күш болды (Куэстаның бұрынғы Кабесондағы жасағы жойылған еді), және оның жойылғаны Испанияның ұлттық көтерілісіне ауыр соққы болды. Бірақ, шын мәнінде, Медина-де-Риосеко Испанияға жасалған шабуылдағы жалғыз француз жеңісі болды, ол елдің ірі қалаларын басып алуға немесе көтерілісшіл провинцияларды басып тастауға мүмкіндік бермеді, ал Бейленде толыққанды апатқа ұшырап, француз күштері – Бессиердің жеңімпаз корпусы да бар – Эбро арқылы кері шегінуге мәжбүр болды. Жағдайды түзету үшін Наполеонның өзі Grande Armée-нің басым бөлігімен жаңа науқан жүргізуі қажет болды.

Өмірбаян

Испанияның конвенциялық соғысы Эль-Брух шайқастарымен басталды.

Солтүстік Испаниядағы жағдай

Француздардың аймақтағы соңғы операциялары Наполеонның күтілген нәтижесіне жете алмады. Галисия және Бискай провинциялары Францияға қарсы күреске база ретінде өте ыңғайлы болды: қашықтығы мен таулы жерлерге орналасқан, француз армиясының тікелей қол жеткізе алмайтын жерде болғанымен, басып алынған Мадридке созылған байланыс жолдарына қауіп төндірді; оның жағалауы одақтас Корольдік теңіз күштерімен қамтамасыз етілді, олар жабдықтар мен материал жеткізіп тұрды. Маусым айында маршал Бессиердің жедел тобы, Галисиядағы француз байланысын қамтамасыз ету және британдық шабуылға қарсы жағалауды қорғау мақсатымен Сантандерге қарай жорыққа шықты, бірақ халықтың қарсылығынан кейін кері шегінуге мәжбүр болды. Осы және басқа да жеңілістерге қынжылған Наполеон қосымша әскерлер жіберіп, жаңа стратегия жасады. Шілдеде ол Бессиерге батыс бағыттағы шабуылды жаңартпаққа бұйрық берді. Француздарға қарай Галисия армиясының генерал Хоакин Блейк басқаруымен колонналар жылжыды, ол өз күштерін Куэстаның әр түрлі милициясымен және оқшауланған провинциялық гарнизондардан алынған тұрақты әскерлермен толықтырды – Куэстаның бұрынғы Ол Кастилия армиясының қалдықтары.

Испаниялық дайындамалар

Куеста, өткен айдағы жеңілісіне қарамастан, француз коммуникацияларын (және, осы ретте, Кабесон шайқасындағы жеңілісінен кейін қызметтен алынған, Кастилияның бұрынғы генерал-капитаны лауазымына оралу мүмкіндігін) пайдаланып, Вальядолидке қарсы шапшаң шабуыл ұсынды. Куеста шамамен 350 атты әскер жинады – Галисия мен Астурия біріксе де, осыншама әскерді жинамағандықтан, бұл құнды, бірақ номиналды күш еді, сондай-ақ бірнеше жаяу әскер батальондарын жинады, бірақ бірде-бір зеңбірек болған жоқ. Солтүстік хунталар Куэстаның ұсыныстарын салқын қабылдады; Астурия оны ақымақтық деп санап, қатысудан бас тартты, бірақ ізгі ниет білдірісі ретінде бірнеше батальон жіберді; Галисия болса, генерал Блейкті Куэстамен байланысқа жіберді. Кәсіби офицер, айқын талант иесі (әлі командалық қызметке жаңа болса да), Блейк француз әскерінің басымдығын жою үшін ашық далада Grande Armée-ге қарсы тұрудың дұрыс еместігін күмәнданды, француз әскерінің басымдығын бейтараптандыру үшін солтүстіктің бұталы жерлерін және төбелерін артық көреді. Блейкті ерекше алаңдатқан нәрсе – Кастилия жазығына түсуге келетін жағдайда, жағдайы нашар испан атты әскері. Галисиялық командир Леон мен Галисияның таулы жерлерін ұстап тұруды және нығайтуды ұсынды, бірақ Куестаға бағынды. Екі испан генералы шамамен 25 000 адам жинады, олардың көпшілігі рухсыз және нашар жағдайда болды. Мамыр айында британдық кемелер 5 000-ға жуық бұрынғы испандық тұтқындарды (көбінесе соңғы ағылшын-испан соғысы кезінде испандық колониялық империясына жасалған шабуылдарда тұтқынға алынған) қару-жарақ және оқ-дәрімен бірге таратты, оның ішінде Куэстаның 800 колониялық сарбазы – «Колорадос» батальоны, Монтевидеода тұтқынға алынып, испандық формасы болмағандықтан, толық қызыл түсті киіммен жарақтандырылған. «Колорадос де Буэнос-Айрес» Рио-де-ла-Плата вице-корольдігіне жасалған сәтсіз британдық шабуылдар кезінде тұтқынға алынған. Куеста өзінің жоғары дәрежесіне сүйеніп, бас қолбасшылыққа талап етті және 12 шілдеде Блейктің қарсылығына қарамастан (Кастилиялықты Бенавентеде резерв бөлуге көндіргеніне қарамастан) әскерін жылжытты. Кавалерияның жетіспеуіне байланысты Куеста француз әскерінің қозғалысын білмей, Вальядолидке жақын Бессиердің әскерін күткен күйде алға жылжыды. 14 шілдеде Куеста испан әскерін Медина-де-Рио-Секо маңында орналастырды, Блейк кішкентай төбеде алдыңғы қатарда қолбасшылық етті, ал Куеста шамамен бір шақырымдай артта (ауылдың жанында) орналасты, қатарында ең жақсы әскерлер болды. Олардың аз ғана кавалериясы екі корпустың арасындағы жолдың бойында тұрды.

Cuesta, quite undeterred by his defeat the previous month, proposed a rapid coup de main toward Valladolid, astride the French communications (and incidentally his old seat of command as Captain General of Old Castile, from which he had been ejected after his rout at Cabezón.) Cuesta mustered some 350 horse—a precious, if token, force, considering Galicia and Asturias combined could not furnish as many—and several infantry battalions, but not a single cannon. The northern Juntas received Cuesta's proposals coolly; Asturias refused to be drawn into what it considered a foolhardy scheme but committed several battalions in a show of goodwill; Galicia, however, dispatched General Blake to liaison with Cuesta. A professional officer of considerable talent (albeit new to command), Blake questioned the wisdom of facing the Grande Armée in open country, preferring the broken ground and hills of the north to neutralize the superiority of French arms. Of particular concern to Blake was the dilapidated Spanish cavalry, with which a descent into the plains of Castile seemed a sorry prospect. The Galician commander advocated holding and fortifying the rugged terrain of Léon and Galicia, but deferred to Cuesta. Between them the two Spanish generals raised about 25,000 men, many of them dispirited and in poor condition. In May British ships had disembarked some 5,000 former Spanish prisoners of war (largely captured in attacks on the Spanish colonial empire during the recent Anglo Spanish War) with arms and munitions, notably Cuesta's 800 colonial regulars—the Colorados battalion—taken prisoner in Montevideo and, for lack of Spanish uniforms, bedecked in full redcoats. The Colorados de Buenos Aires had been taken prisoner during the unsuccessful British attacks on the Viceroyalty of the Río de la Plata. Cuesta, citing his seniority, claimed supreme command and set his columns marching on 12 July, against Blake's objections (although the Castilian was persuaded to detach a reserve at Benavente). Cuesta, for lack of cavalry, advanced blind to French movements, expecting to find Bessières concentrating near Valladolid. By 14 July Cuesta had drawn up the Spanish force near Medina de Rio Seco, with Blake commanding the forward position on a small elevation and Cuesta hovering about a mile to the rear (near the village proper), with many of the best troops. Their meagre cavalry detachment stood by the road between the two corps.

Франция жауабы

Белсиер, белсенді қос агент арқылы испандықтардың жоспарлары туралы жақсы хабардар болған, 9 шілдеде Блейк пен Куэстаның қосылуына кедеріс келтіру мақсатымен Бургостан жорыққа шықты, сондай-ақ жол бойы күштерін шоғырландыруға бекінді. 10 шілдеде Паленсияда дивизияның бір бөлігін алған Бессиер 14 000 әскер мен 40 зеңбірек жинап, Блейк пен Куэстаға қарсы бетке бұрды, 14-і күні таңда Медина-де-Рио-Секоның өңделген жазықтарында испандықтардың орналасқан жеріне жақындады. Француз армиясы үш дивизиядан тұрды, олардың сапасы әртүрлі болды: резервтік дивизия (Испаниядағы француз командирлері көбінесе осы дивизиямен жұмыс істеуге мәжбүр болды), Франциядан жедел жеткізілген тәжірибелі әскерлер дивизиясы және Мадридтен жіберілген Император гвардиясы бөлімдері.

Шайқас

Блейк Куестадан айқын алшақтықпен бөлініп, француздарға қарсы тұрды, қанаттары ашық, ал шегіну жолы толығымен қамтамасыз етілмеген. Бессиерс бірден жаудың әлсіздігін түсініп, орталық позицияны басып алуға кірісті, бұл оған екі испан қанатын бөлек-бөлек талқандауға мүмкіндік берді. Ол Куестаны Моутон басқаратын тығырылған күшпен ұстап тұрғанда, екі дивизияның бөлімдері оның қадағалауымен қырқаға шабуыл жасады. Императорлық артиллерия, жиырма дүрбіні Монклин төбесінде Блейкке қарсы орналастырып, испан қатарларында қорқынышты тесіктер жасады. Генерал-майор Мерл сол жақта Блейкке қарсы шабуылға жетекшілік етіп, испан қанатына батысқа қарай жетті, ал Моутон оң жақта Куестаға қарсы қызу демонстрация жасады. Блейк өзінің позициясына төнген қауіпке жылдам ден қойып, қоршаудан сақтану үшін қатарын оңға созып, француздардың құрылыс бұзғыш оқ жауына өз батареяларымен жауап берді. Бессиердің кавалерия резервтері Моутон ашқан алшақтыққа шабуылдап, Блейктің оң қанатына соқтығысып, оның күшін сынып, үрейлі түрде қырқадан ығыстырды. Блейк толық құрылудан Наваррадан келген бір батальонның батырлығымен құтылды, ол француздардың шабуылын тойтарып, Блейктің армиясының жартысы Секильо өзенінен қашып кеткенше оларды ұстап тұрды. Бессиер Куестаға қарсы бұрылуға үлкермеген кезде, испан генералы Блейкпен бірге шегінуге құштар болмады, әскерін колонналарға бөліп, енді қырқада орналасқан императорлық әскерге қарсы көтерілді. Моутон дивизиясын қоршап тұрған тирайлерлерді 300 карабинер мен испан гвардиясы күтпеген шабуыл жасап, шатқалға лақтырып жіберді, ал испан жаяу әскерінің колонналары жотаға қарай жылқы әскерінің артынан өрледі. Императорлық гвардияның атты әскері испандықтардың алға жылжуын уақытша тоқтатып, оларды қолдау жаяу әскерінің колонналарына қарсы басып тастады. Испан атты әскерінің жалпы әлсіздігі туралы мәліметтерді қараңыз. Алайда, испандықтар екі дүрбіні қолға түсіріп, Гвардия артиллериясынан қару-жарақ алып, қырқадағы француз позициясына қауіп төндірді. Мерл бастапқы бағытын сақтап, екінші испан қатарының оң қанатына дивизиясын жақындатты. Бұл мүмкіндікті сезінген Бессиер Мерлге оңға бұрылып, испан қанатына баионетпен шабуыл жасауға бұйырды. Моутонның жорықшылары испандықтардың сол жағынан пайда болды, ал біріккен қысым астында испан қатары бұзылып, тәртіпсіздікке ұшырады. Испан гранадер батальондары француз орталығына қарсы соңғы күшпен шабуыл жасады, бірақ олар осы шабуылға түсіп, қырқадан ығыстырылды, бұл Куестаны шегінуге көндірді. Блейктің шегінуі сияқты, тұрақты батальондардың артқы құрылымы француздарды ұстап тұрды, ал басқа бөлімдер Мединеге қарай солтүстікке қарай ұшып кетті.

Blake, separated from Cuesta by a glaring gap, faced off against the French with his flanks uncovered and his line of retreat far from secure. Bessières immediately understood his enemies' weakness and moved to seize the central position, allowing him to dispatch the two Spanish wings in detail by keeping Cuesta at bay with a screening force (Major General Mouton) while elements of two divisions stormed the ridge under his supervision. The Imperial artillery, with twenty pieces arrayed on the Monclin Mound opposite Blake, blasted terrible holes in the Spanish ranks. Major General Merle led the attack against Blake on the left, reaching west toward the Spanish flank, while Mouton, on the right, put up a noisy demonstration against Cuesta. Blake reacted promptly to the menace to his position, stretching his line right to ward off encirclement and replying to the devastating French cannonades with his own batteries. Bessières' cavalry reserves then charged into the gap kept open by Mouton and tore into Blake's right flank, cracking his fragile force and driving it off the ridge in a panicked rout. Blake was saved from complete annihilation by the self sacrifice of a lone battalion of regular troops from Navarre which stood its ground against the swarming cavalry, keeping the French at bay while Blake's half of the army made good its escape over the Sequillo river. Before Bessières could turn on Cuesta, the Spanish general, quite unwilling to follow Blake in retreat, formed his troops into columns and hurled them uphill at the Imperial army, now drawn up on the ridge. The tirailleurs screening Mouton's division were abruptly charged by 300 carabiniers and Spanish Guards and thrown into the ravine, with Spanish infantry columns advancing up the ridge behind the cavalry. The Imperial Guard horse managed temporarily to blunt the advance, flattening the weaker Spanish cavalry against its own supporting infantry columns. On the endemic weakness of the Spanish cavalry arm, see The Spanish foot, however, continued to gain ground, capturing two guns from the Artillery of the Guard and threatening the entire French position on the ridge. Merle, however, continuing his march along its original axis, was now drawing his division upon the right flank of the second Spanish line; sensing this opportunity, Bessières ordered Merle to wheel right and plunge into the Spanish flank à la baïonnette. Mouton's chasseurs appeared on the Spanish left, and under the combined pressure the Spanish line, overlapped and plunged into disorder, ruptured. The leading Spanish grenadier battalions struck their last determined blows against the French centre before being caught in this crossfire and brusquely forced off the ridge, convincing Cuesta to sound the retreat. As with Blake's retreat, a rearguard of regular battalions held off the French while the other formations flew north to Medina.

Бағалау

Медина-де-Риосеко – қатты даулы шайқас болды, испан жаяу әскерінің қыратқа шабуылы – «нақтылықпен және батылдықпен» жүзеге асырылып, жеңіске жақын келді. Соңғы әрекет замандастары тарапынан ерекше мақтауға ие болды; Ұлыбританияда Гамильтон испан әскерлерінің әлдеқайда тәжірибелі француз императорлық армиясына қарсы аянбай күрескенін жоғары бағалады. Куэстаның дивизиялары (онымен бірге командирі емес) Блейктің жеңілісінен кейін де үлкен жеңіске қол жеткізуге таяу болғаны үшін ерекше мақтау алды: Сол кездегі тағы бір генерал, Максимилиан Себастьен Фой, Медина-де-Риосекодағы испан күштерін былай сипаттады: «Бұл ежелгі испан армиясының бір бөлігі, ол мұндай армияның не істей алатынын көрсетті: жаңадан майданға келген армия үшін, тәжірибелі жаумен алғаш рет кездескенде, бұл үлкен жетістік болды». «Бұл испан армиясының бұрынғы үлгісі болды, ол не істей алатынын көрсетті: бұл жауынгерлік дағдысы бар әскерлермен бірінші рет кездескен жаңа армия үшін маңызды болды». Керісінше, Блейк пен Куэстаның бірлескен жұмысы кеңінен сынға ұшырады, ал Куэста жасаған тактикалық орналасу жеткіліксіз деп танылды. Наполеон дәуіріндегі испан әскери тарихын зерттеген бір тарихшы, нәтижені испандық генералдардың қарама-қарсы мақсаттармен әрекет етуіне байланысты деп түсіндірді: «Жеңіске үміттену үшін испандықтарға барлық күштерімен жылдам шабуыл жасау қажет еді, бірақ Блейк өте баяу қимылдады, ал өзінің төрт жаяу әскер дивизиясының екеуін қалдырып, артынан қарайтын болды». Британдық әскери тарихшы Дэвид Чандлер жеңіске Куэстаны кінәлады, ол түсініксіз себептермен армиясының бір бөлігін жауға қарсы орналастырудан бас тартып, дивизияларын артқа жылжытты. Сол сияқты, генерал Фойдың сөзіне қарағанда, испандықтардың орналасуы сәттілікке көп үміт бермеді: екі жағы да шабуылға ашық, екі қатардың арасындағы үлкен алшақтық жеңіліске кепілдік берді. Алайда, Фой Блейкті майдан шайқасына келіскені үшін кінәламайды: атты әскерден айырылған испан генералы 1500 француз сабельдерімен қуып жететін ашық даладан өтудің қиын жағдайын көрді, ал осы сабельдерді әлемдегі ең ұлы атты әскер командирі – генерал Ласаль басқарды.

Medina de Rioseco was a sorely contested battle, with the Spanish infantry attack upon the ridge—conducted with "precision and audacity"—coming close to victory. The latter action especially was lauded by contemporaries; in Britain, Hamilton applauded the Spanish troops' bitter fight against the much more seasoned French Imperial Army. Cuesta's divisions (though not the commander himself) received special praise for nearly securing a dramatic victory even after Blake's rout:

Another contemporary, General Maximilien Sebastien Foy, described the Spanish force at Medina de Rioseco as: "A splinter of the ancient Spanish army which demonstrated what such an army could do: for an army new to the field, facing for the first time an experienced foe, it was a lot. "C'était un échantillon de l'anciènne armée espagnol, qui montra ce qu'elle aurait pu faire: c'était beaucoup pour une armée neuve qui était aux mains pour la première fois avec des troupes aguerries. In contrast, the Blake–Cuesta partnership has been widely criticized and the tactical deployment arranged by Cuesta found wanting. One historian of Spanish military history in the Napoleonic period attributed the outcome to the fact that the Spanish generals acted at cross purposes: "To have any hope of success, the Spaniards needed to strike fast with all their forces, but the unwilling Blake in fact moved very slowly, whilst leaving two of his four infantry divisions behind him to cover his retreat." British military historian David G. Chandler pinned the blame for the defeat squarely on Cuesta, who for reasons not quite clear to him refused to deploy his portion of the army against the enemy and planted his divisions far to the rear. Likewise, according to General Foy, the Spanish deployment did not offer much prospect for success: approaching a prepared enemy frontally along the defile, with both flanks open to attack, and with such a gap between the two lines, all but guaranteed defeat. Foy, however, does not fault Blake with agreeing to a pitched battle: denuded of cavalry, the Spanish general faced the grim prospect of traversing an open countryside hounded by 1,500 French sabres under possibly the greatest cavalry commander of all time, General Lasalle.