Кіріспе
Оңтүстік Калифорнияның Уто-ацтек тілі Серрано (Serrano: Maarrênga'twich) – Оңтүстік Калифорниядағы Серрано халқының сөйлейтін, Уто-ацтек тілдер отбасының Серран тармағына жататын тіл. Бұл тіл Тунгва, Татавиам, Китанемук және Ванюме тілдерімен тығыз байланысты. Серрано тілінде сөздердің реті еркін, бірақ жалпы ереже ретінде етістіктер соңында тұрады.
Serrano (Serrano: Maarrênga'twich) is a language in the Serran branch of the Uto Aztecan family spoken by the Serrano people of Southern California. The language is closely related to Tongva, Tataviam, Kitanemuk and Vanyume. Serrano has free word order with the only rule being that verbs usually come last.
Дауыс берушілер
Этнологтың мәліметінше, 1994 жылы 1 адам сөйлеген. Соңғы толыққанды білгіш Дороти Рамон болды, ол 2002 жылы қайтыс болды. Дороти Рамонның өмірінің соңғы жылдарында ол тіл білімі маманы Эрик Эллиотпен бірге жұмыс істеді. Олар "Wayta' Yawa' (Әрқашан сенімді бол)" деген атпен кітап жазды. Бұл кітап серрано және ағылшын тілдерінде жазылған, ол серрано мәдениеті мен Дороти Рамонның өмірі туралы баяндайды, бұл өз кезегінде серрано тілін толық жойылудан құтқарып қалды. Дороти Рамонның қайтысынан кейін тіл енді жатқандай саналады, бірақ жандандыру жұмыстарының арқасында тіл қандай да бір формада сақталды. Бүгінгі күні Дороти Рамонның жүрегі туысы тілді еркін деңгейде сөйлей алатын соңғы адам деп есептеледі.
Тілдің жаңғыруы
Бір кезде бұл тіл жойылып кеткен деп есептелген, бірақ оны қайта тірілтуге бағытталған әрекеттер бар. Сан-Мануэль Миссиялық Үндістер Тобы және Моронго Миссиялық Үндістер Тобының резервацияларында 2013 жылдан бері қосымшалар мен ойындар жасалды, ал Сан-Мануэль Тобының Серрано тілін жаңғырту жобасы (SLRP) тіл үйренушілер үшін одан әрі мультимедиялық ресурстарды дамытуға ұмтылады. 2013 жылдың мамыр айында Калифорния штатының Сан-Бернардино университеті студенттеріне Серрано тілі сабақтарын ұсынатынын хабарлады. Limu жобасы Maarrênga' (Моронго Тобының "Серрано" диалектісі) және Yuhaviat (Сан-Мануэль Тобының "Серрано" диалектісі) тілдерінде онлайн-курстар ұсынады. Серрано тілі дәстүрлі түрде ауызша тіл болды; 1990 жылға дейін әліпби пайдаланылмады. 2005 жылдан бастап 47 әріптен тұратын, глатталдық дауыстың да арасында болған жаңа әліпби жасалды.
Морфология
Серрано – агглютинативті тіл, онда сөздер түрлі мақсаттар үшін бірнеше морфемалар тіркесіп құралған жұрнақтар жиынтығын пайдаланады. 1967 жылы Серрано тілінің фонетикалық түрінде 33 дауыссыз және 9 дауысты дыбыс бар екені анықталды.
Қосындылар
Билабиалдық альвеолярлық ретрофлекстік лапаталдық велярлық увулярлық глоттальдық қарапайым езулік. қарапайым езулік. қарапайым езулік. Мұрындық дауыссыз жарылыс дыбысы дауыссыз ʔ дауысты аффрикат. Үнді дыбыссыз дауысты. Дыбыстық ~ Латеральды сонорант.