Кіріспе

Жасанды көбею – организмге табиғи түрде қол жетімді емес, басқа тәсілдермен жаңа өмірді жасау. Жасанды көбею – табиғи жолдармен және себептермен емес, басқа тәсілдермен өмірді қайта жарату. Бұл адамның жоспарлары мен ниеттеріне сәйкес жаңа өмір құруды қамтиды. Мысалдары: жасанды таңдау, жасанды ұрықтандыру, денеден тыс ұрықтандыру, жасанды жатыр, жасанды клондау және кинематикалық көшірмелеу. Жасанды көбею – жасанды өмірдің бір бөлігі. Жасанды көбею өзін-өзі қамтамасыз ету қабілетіне қарай екі түрге бөлінеді: көмекші репродуктивтік технологиялар және көмексіз репродуктивтік технологиялар. Өсімдік сабақтарын кесіп, оларды компостқа салу – көмекші жасанды көбеюдің бір түрі, ксеноботтар – көбеюдің автономды түрінің мысалы, ал "Матрица" фильмінде көрсетілген жасанды жатыр – қолдауды қажет ететін гипотетикалық технологияны көрсетеді. Жасанды көбею идеясы түрлі технологиялардың пайда болуына әкелді.

Теология

Адамдар өмірді жаратуға ерте заманнан бері ұмтылып келген. Көптеген дінтанулар мен діндер бұл мүмкіндікті тек қана құдайларға тән деп санаған. Христиан діндері көбінесе жасанды көбейту мүмкіндігін дінге қарсы және күнәлі деп есептейді.

Ғылым

Биология жасушалық өмірді зерттейді, өсім мен жасушалық бөлінуді (яғни, екіге бөліну, митоз және мейоз) қарастырады; алайда, жасанды көбею ғылымы осы табиғи процестерді қайталаумен шектелмейді. Жасанды көбею ғылымы, шындығында, көбеюдің табиғи формалары мен қағидаларын басып өтеді. Мысалы, ксеноботтар көбею туралы классикалық ұғымды жаңаша түсіндірді. Ксеноботтар эукариотикалық жасушалардан жасалғанымен, олар митоз арқылы емес, кинематикалық көшіру арқылы көбейеді. Мұндай құрылымдық көшіру өсуді емес, құрастыруды қамтиды.

Көмектестірілген репродуктивтік технологиялар

Көмекші репродуктивті технологияның (КРТ) мақсаты – әдетте, сүексіздікке байланысты туындаған медициналық мәселелерге байланысты, адам эмбрионының дамуына көмектесу.

Көмектестірілмеген репродуктивтік технологиялар

Көмекші репродуктивтік технологиялар (NART) медициналық себептерге байланысты болуы мүмкін, бірақ көбінесе кеңірек гетеротоптық ұмтылыстармен жетектеледі. NART технологиялары бастапқыда адамдар жасағанмен, олар белгілі бір дәрежеде немесе толығымен адамдардан тәуелсіз болу үшін бағдарламаланған. Джеймс Лавлок мұндай жаңалықтар адамдардан басып өтуі мүмкін деп ұсынды.

Жасанды клондау

Клондау – табиғи немесе жасанды тәсілдермен генетикалық тұрғыдан бірдей екі немесе одан көп организмдердің жасалуымен жүзеге асылатын жасушалық көбею процесі. Жасанды клондау көбінесе генетикалық кодты өңдеу, соматикалық жасуша ядросын ауыстыру және 3D биобасып шығару сияқты әдістерді қамтиды.

Жасанды жатыр

Адам көмегінсіз жасанды жатыр – организмнің денесінен тыс (әдеттегідей ұрықты толық мерзімге жеткізетін) эмбриондық форманы өсіру арқылы эктогенез немесе денеден тыс жүктілікке мүмкіндік беретін құрылғы. Бұл құрылғының ерекшелігі – адам көмегін қажет етпеуі. Қазіргі медициналық зерттеулердегі жасанды жатыр технологиясы (ЖЖТ) әлі де адамның көмегіне тәуелді, ал бұл көмексіз, гипотетикалық технологияда зигота немесе дің жасушалары эмбрионды құру үшін пайдаланылады. Эмбрион биоүйлесімді материалдан жасалған камерада жасанды интеллект (ЖИ) бақылауымен инкубацияланады. ЖИ эмбрионның дамуы мен өсуі үшін қажетті жағдайларды қамтамасыз етеді, сондай-ақ ұрықтың сыртқы ортаға бейімделуіне көмектесу үшін табиғи босану процесін имитациялайды. "Матрица" ғылыми-фантастикалық фильмінде көрсетілген эктогенез – жүктілік, жақын арада шындыққа айналуға дайын. Бұл инновация омыртқалы жануарлардың жатыры ғана емес, адамдар мен басқа да ұқсас тіршілік формаларын өршітудің бірден-бір жолы емес екенін көрсетеді.

Кинематикалық репликация

Өзін-өзі көбейтуді бинарлық бөлінусіз, мейозсыз, митозсыз (немесе бөліну мен өсуді қамтитын кез келген басқа клеткалық көбею түрісіз) жүзеге асыруға болады. Ксеноботтар кинематикалық көбейтудің мысалы болып табылады. Олар – Африка тырнақты бақасының (Xenopus laevis) атымен аталған биоботтар. Ксеноботтар – жасанды интеллектті пайдаланып, сұйық ортада бақа жасушаларын біріктіру арқылы өздерінің көбірек нұсқаларын жасауға арналған жасушалық тіршілік нысандары. Кинематикалық көбейту термині көбінесе биомолекулаларға (мысалы, ДНҚ, РНК, приондар және т.б.) және жасанды түрде жасалған жасушалық нысандарға (мысалы, ксеноботтар) қолданылады.

Машинаны құрастыру репликациясы

Машинаны құрастыру арқылы көбейту адамның дәстүрлі өндірісін имитациялайды, бірақ толығымен автоматтандырылған. Мұндай конструктивті көбейту кинематикалық көбейтудің жалпы түрі болып табылады, ол міндетті түрде биомолекулалық немесе жасушалық формаларды қамтымайды. Бұл технологияға роботтар, киборгтар және жасанды интеллекттің көбеюі сияқты органикалық емес тіршілік формалары да кіреді. Конструктивті көбейту, кинематикалық көбейту сияқты, өсуді қамтымайды. Табиғатта жасуша көбеюі үшін өсу қажет, онда жасуша екіге бөлінуге дейін өседі. Жасушалық бөлінудің мысалдары – екіге бөліну, митоз және мейоз; бұл табиғи көбею процестері өсуді қажет етеді, бірақ конструктивті көбейту өсуді қажет етпейді, керісінше, қолда бар шикізатты пайдаланып, өзін көбірек құрастыруды жүзеге асыратын адам емес нысан. Есептеу тұрғысынан алғанда, конструктивті көбейту – машиналарды құрастыру үшін өзін-өзі оқыту алгоритмдерін қолданатын көп қадамды процесс ретінде түсініледі, және ол ресурстарды жинайтын машиналарды да қамтуы мүмкін. Әрбір машинада ақпарат жинап, оған сүйене отырып үйренетін және бейімделетін нейрондық желілі "миы" болады. Осы машинаның мақсаты – өзін мүмкіндігінше көптеп жасау. Мұндай автоматтандырылған конструктивті көбейту мұрагерлік және оқу міндеттерінің ұғымын қамтиды, себебі машиналар оларға берілген сызба бойынша өздерінің дәл көшірмесін жасайды. Әрбір машина уақыт өте келе өз бағдарламалық жасақтамасына және болашақ машиналардың аппараттық жасақтамасына өзгерістер енгізеді. Содан кейін ол өзгертілген сызбаны өзі жасайтын немесе жасауына көмектесетін машиналарға береді.

Аң-сезімді күшейту

Қазіргі сананы күшейту – бұл болжамдық технология. Бұл идея көптеген фильмдерге түрткі болды. Жасанды интеллектіні көбейту қазіргі таңда инновациялық адам жобасының бір бөлігі болып табылады, ол кодты және осы кодты күшейтуді қамтиды. Басқаша айтқанда, көбейту жасанды интеллектінің интернеттен жинаған ақпаратынан туындауы мүмкін.