Кіріспе

Қоғамдық шыршалардың түрі

Speciesbox
| image = Torreya californica, Samuel Taylor State Park. jpg
| status = VU
| status system = IUCN3.1
| status ref = (нағыз жаңғаққа тым жақын емес). Бұл Солтүстік Америкаға тән Торрея туысының екі түрінің бірі. Баяу өсетін (бірақ ұзақ өмір сүретін) төменгі қабат ағашы, ол IUCN Қызыл тізімінде "қауіпті" деп тіркелген. Californica – "Калифорниядан" деген мағынаны білдіреді. Өрт сияқты бұзылыстардан кейін қайтадан өсіп шыға алады, бірақ өсуі баяу. Торрея түрлері кеш сарал және климакс қауымдастықтарында кездеседі. Олардың ағаш кесу немесе жеңіл өрттен кейін тамыр мойнынан қайтадан өсіп шығу қабілетіне байланысты, түрлер қайта өсетін орман жағдайларының бастапқы кезеңдерінде өсу мүмкіндіктерін пайдаланады. Сабақтар күн сәулесінің шағын бөліктерін іздеп, тым көлеңкелі жағдайда иіледі. Көлеңкелі төменгі қабаттағы еңкейген сабақтар қартайған сайын мүктермен қапталады. Күн сәулесіне қол жеткізе алмайтын ескі сабақ қурап, бірақ ұзақ өмір сүрген тамыр мойнынан күн сәулесін әртүрлі бағытта іздейтін бір немесе бірнеше жас сабақтар пайда болады.

Дисжункттік үлестіру

Торрея калифорниканың биіктік диапазоны, жағалаудағы тауларда теңіз деңгейіне жуық (бірақ көбінесе 200 метрден жоғары) болса, Сьерра-Невадада 2500 метрге дейін жетеді. Таулы жер бедері осы тар тараған ежелгі қызылжапырақтыларға биіктік пен жергілікті топографияны өзгерту арқылы қолайлы микроклиматтарды іздеуге, сондай-ақ солтүстік (салқын) және оңтүстік (жылы) беткейлерге немесе терең шатқалдар мен каньондарға ауысу мүмкіндігін береді, осылайша бір таудың ішінде қалып отырып. Осы туыс үшін қысқа қашықтыққа бейімделу өте маңызды, себебі беделер мен адамдар тұқымның таралуына ең белсенді ықпал ететін агенттер болып көрінеді. Оның географиялық ареалының дағдылы болуы – бұл үзілісті таралудың бір түрі. Бұл түр сирек кездеседі, бірақ табиғатта табылған жерінде жергілікті түрде көптеп кездесуі мүмкін. Осы таралу үлгісі, топографиялық жағынан күрделі ландшафттарда аумақты өзгерту эпизодтарын басқаруда қиындықтарға тап болған реликт таксонды көрсетеді. Солтүстік Американың шығысындағы туыс түр, Флорида торейясы, Квартерлік мұз басу кезеңіндегі климат өзгерістеріне байланысты тек бір популяцияға дейін азайды. Оның мұздық реликт мәртебесі жойылу қаупі бар түрлер тізіміне енгізілуімен мойындалды. Торрея туысының барлық түрлері үшін ареалды өзгерту қиын болды. Кеміргіштер – тұқымды таратушылардың жалғыз көптеп таралған және сенімді түрі, бірақ олар ірі тұқымдарды жинап, тек қысқа қашықтыққа ғана жасырады.

Чемпион ағаштары

Чемпион ағаштар үш өлшем бойынша салыстырылады: діңнің айналымы, биіктігі және қаптамасының ені. Сондықтан, қаптама күрт нашарлаған жағдайда, чемпион тіпті өлер алдында да мәртебесін жоғалта алады. Ең алғашқы тіркелген «чемпион» торейясы Мендосино округындағы Форт-Брэгг маңында өскен. Оның биіктігі 43 метр, диаметрі 4,5 метр болған, бірақ оны ағаш ұрлары кесіп тастаған. Ұрлар қалдырған қалдықтарды салмақтап қарағанда, оның жасы 236 жылға жуық екені анықталды. Дегенмен, ортасы шірігендіктен, бағалау қажет болды. Осылайша, шамаланған жасы (Фрэнк Каллаханның мәліметі бойынша) 275 мен 286 жыл аралығында болды. 2005 жылы чемпион ағашы Санта-Крус қаласының солтүстігіндегі Скотт-Крик бойында болды (суреттер оң жақта). Ли Клингер (өлшемін көрсету үшін фотода бейнеленген) ағаштың айналымын өлшеді: 6,4 метр. Ол бұған дейін тозу белгілерін көрсетіп тұрды, оның ішінде қаптамасының және діңінің көптеген сабақтарындағы өте баяу өсуді көрсететін мүк. 2014 жылы Санта-Крус тауларында жаңа чемпион тағайындалды. Оның діңінің айналымы 3,4 метр ғана, бірақ ол сау болды және биіктігі 32 метр, қаптамасы 18 метрге дейін жетті. Бұл, Калифорниядағы Форт-Брэгкке жақын жеке орманнан ұрланған чемпион торейясының сату орны болған болуы мүмкін. Бұрынғы кезде оның тұқымдары фармакогностикалық әдебиетте латынша nux moschata Californica деп белгіленген. Тұқымдар Калифорниядағы жергілікті халықтардың бағалы тағамы болған деп хабарланады. Сонымен қатар, тамырлары себет жасауға, ал ағашы садақ жасауға қолданылған.