Кіріспе

Заңдық термин; қате, тиімсіз немесе заңсыз мінез-құлықтың түрі – заңдық мағынасы.

Жаман мінез-құлық – бұл алдын ала жоспарланған немесе қасақана ниетпен, немесе әрекеттерінің салдарына қатысты немқұрайлылықпен жасалған қате, тиімсіз немесе заңсыз мінез-құлық. Бұл тыйым салынған әрекет немесе талап етілген міндетті орындамау. Жаман мінез-құлық басқа адамның денсаулығына немесе әл-ауқатына зиян келтіруі мүмкін. Жаман мінез-құлық кәсіби салаларда (мысалы, заңгерлер, ғалымдар, дәрігерлер, әскери қызметкерлер), жұмыс орындарында және түрлі мекемелерде (мысалы, мектептер, ауруханалар, түрмелер) ерекше маңызға ие. Жаман мінез-құлықтың екі түрі бар: жыныстық және қызметтік жаман мінез-құлық. Мектеп тәртібіне қатысты "жаман мінез-құлық" дегені, әдетте мектеп әкімшілігі қабылдамайтын, бірақ қылмыстық заңдарды бұзбайтын, соның ішінде сабақтан қалу, кешігу, зорлық-зомбылық және сыпайы емес тіл қолдану сияқты мінез-құлықты білдіреді. Жұмыс орнындағы жаман мінез-құлық әдетте екі санатқа бөлінеді. Жеңіл жаман мінез-құлық қабылданбаса да, қылмыстық құқық бұзушылық болып саналмайды (мысалы, кешігу, біліктіліктің жалғандығы). Ауыр жаман мінез-құлық оның ауырлығына және қылмыстық сипатына байланысты дереу жұмыстан шығаруға әкелуі мүмкін, мысалы, ұрлық немесе жыныстық қысым көрсету.

Ұйымдастыру

Ұйымдар мен басқару ғылымының мамандары ұйымдар ішінде немесе арасында болатын қателіктердің себептерін, түрлерін, даму жолдарын және салдарларын жан-жақты зерттеді. Олар түрлі жаңсақ мінез-құлық түрлерін – мысалы, қызметтік қылмыстарды, ішкі сауданы немесе адаспаздық есеп беруді зерттеді. 2007–2008 жылдарғы қаржы дағдарысынан кейін қаржылық қателіктер кеңінен танылды, ол қаржы ұйымдарының ондаған жылдар бойы пайдалы заңсыз қызметтерді қалай жүзеге асыра алатынын көрсетті. Ұйымдық қателіктерге бірнеше ұйымдар бірлесіп қатысуы мүмкін, мысалы, картельдерде фирмалар өндіріс немесе баға бойынша келісім жасау арқылы бәсекелестікті төмендетіп, одан кейін бірлесіп әрекеттерін жасырып, ұжымдық құпияны сақтайды.

Қаржылық

Этикалық тәуекелдерді түсінбеу және басқара алмау қаржы дағдарысында маңызды рөл атқарды. Жаман бизнес шешімдері мен бизнестің адапсыздықтары арасындағы айырманы анықтау қиын болуы мүмкін, ал өнімділікті бағалау үшін тек қаржылық ынталандыруларды пайдаланудың этикасы мен этиканы, ашықтықты және мүдделі тараптардың жауапкершілігін қамтитын жан-жақты өлшемдерді қолданудың арасында жіңішке шекара бар. Бас директорлардан бастап трейдерлер мен брокерлерге дейін, қаржы индустриясында өте тартымды, жоғары қаржылық сыйақылар өнімділік үшін ұсынылды. Бұрынғы кең таралған қаржылық бұзушылықтар қаржы реформасын қажет етуге алып келді. 2010 жылы қаржы индустриясындағы жауапкершілікті және ашықтықты арттыру және тұтынушыларды алдаушы қаржылық тәжірибелерден қорғау мақсатында Додд-Фрэнк Уолл-стрит реформасы және тұтынушыларды қорғау туралы заң қабылданды.