Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қаржылық есептеуде (CON 8.4), активтің нарықтық құны сол активтің сатып алынған бағасынан жоғары болғанда пайда туындайды. Актив нақты ақшаға сатылғанға дейін пайда іске асырылмайды, сол кезде ол іске асырылған пайдаға айналады. Бұл салық салу мақсатында маңызды ерекшелік, себебі салыққа тек іске асырылған пайда ғана тартады. Пайдалар – кірістерден немесе меншік иесінің инвестицияларынан тәуелсіз, ұйымға әсер ететін жағдайлардың, оқиғалардың немесе мәмілелердің нәтижесі болып табылады. Олар көбінесе активті ұстаудан түскен пайда, айырбас мәмілелері, оқиғалар немесе өзара міндеттемесі жоқ мәмілелер нәтижесінде пайда болады.
In financial accounting (CON 8.4), a gain is when the market value of an asset exceeds the purchase price of that asset. The gain is unrealized until the asset is sold for cash, at which point it becomes a realized gain. This is an important distinction for tax purposes, as only realized gains are subject to tax. Gains are the result of circumstances, events, or transactions which affect the entity independent of revenue or owner investments. They are usually the result of holding gains, exchange transactions, events, or nonreciprocal transactions.
Пайданың түрлері
"Оқиғалар" шығын оқиғалары, мысалы, табиғи апаттар жиі кездеседі, ал пайда оқиғалары сирек. Олардың ерекшелігі – олар өзара байланыссыз (есеп беруші ұйым өлшенетін экономикалық құндылыққа теңдестіретін ештеңе жұмсамайды) және пайданы есепке алушы ұйымның бақылауынан тыс. Пайда оқиғасының мысалы: компания өндіріс орнын салу үшін жер сатып алған, бірақ құрылыс кезінде бұрын белгісіз минералдық кен орындарын тапқан. "Алмасу операциялары" ұйымның қызметіне байланысты туындайды. Мысалы, ұйым өндірген машинасын сату үшін салғанда, ол алған соманы кіріс ретінде, ал машинаның өндіріс құны – сату құны ретінде (шығын) есепке алады. Егер ұйым бұрын өндірісте пайдаланған машинаны сатса, машинаның тозудан кеміген құнынан артық сома алған жағдайда пайданы мойындайды (Тозу). "Қолдағы пайда" активтер мен міндеттемелердің құнының өзгеруінен туындайды. Қолдағы пайда көбінесе компания нарықтық құнға сәйкес есеп жүргізген кезде пайда болады. Мысалы, бірінші жылы компания нарықта басқа компанияның акцияларын 1000 теңгеге сатып алады. Бірінші жылдың соңында акцияның нарықтық құны 1200 теңгеге жетеді, ал екінші жылдың соңында компания акцияны 1400 теңгеге сатады. Бірінші жылдың соңында ол 200 (іске аспаған) пайданы есепке алады. Екінші жылдың соңында ол 200 пайданы есепке алады (400-ден артық нақты пайданы, бұрын есептелген 200 іске аспаған пайдадан кем). Іске аспаған қолдағы пайданы есепке алу тәртібі қолданылатын қаржылық есеп стандарттарымен (мысалы, МСФО, АҚШ GAAP немесе басқа ұлттық GAAP) анықталады. "Өзара байланыссыз операциялар" жағдайға қарай кіріс немесе пайда ретінде есепке алуға болады. Мысалы, коммерциялық емес ұйым алған қайырымдылық көмегі, операция өзара байланыссыз және қайырымдылық ұйымының бақылауынан тыс болса да, кіріс ретінде есепке алынады. Керісінше, табысқа қатысты ұйым алған мемлекеттік грант пайда ретінде есепке алынады, өйткені операция өзара байланыссыз және ұйымның бақылауынан тыс. Ұйымдардың өзара байланыссыз пайда операцияларын қалай есепке алуы қолданылатын қаржылық есеп стандарттарымен (мысалы, МСФО, АҚШ GAAP немесе басқа ұлттық GAAP) анықталады.
"Events" while loss events such as natural catastrophes are fairly common, gain events are rare. Their defining feature is that they are nonreciprocal (the reporting entity does not expend anything of measurable economic value in return) and beyond the control of the entity reporting the gain. An example of a gain event would be a that company acquired land with the intent of constructing a manufacturing facility, but discovered previously undiscovered mineral deposits during construction. "Exchange transactions" are incidental to an entity's operations. For example, when an entity sells a machine it manufactured for sale, it recognizes the amount received as revenue and the cost of the machine cost of sales (an expense). If, on the other hand, an entity sells a machine previously used in production, it recognizes a gain if it receives more for the machine than its depreciated value (Depreciation). "Holding gains" result from changes in value of assets and liabilities held by an entity. Holding gains generally occur when a company applies mark to market accounting. For example, in year one a company buys the shares of another company on the market for 1000. At the end of year one, the market value of the shares is 1200 and the company sells the shares for 1400 at the end of year two. At the end of year one it would recognize an (unrealized) gain of 200. At the end of year two it would recognize a gain of 200 (the realized gain of 400 less the previously recognized unrealized gain of 200). Whether unrealized holding gains are recognized is determined by the financial accounting standards (for example IFRS, US GAAP or some other national GAAP) applied. "Nonreciprocal transactions" can be recognized as either revenue or gains depending on the circumstances. For example, a charitable contribution received by a not for profit entity would be recognized as revenue even though the transaction is nonreciprocal and beyond the control of the charity. In contrast, a government grant received by a for profit entity would recognize a gain because the transaction is nonreciprocal and beyond the control of the entity. How entities recognize nonreciprocal gain transactions is determined by the financial accounting standards (for example IFRS, US GAAP or some other national GAAP) applied.
Сақталған және сатылмаған пайда мен шығындар
Жалпы қолданыста, пайда немесе шығын негізгі актив немесе міндеттеме ақшаға айналған кезде іске асырылады. Мысалы, егер бір акция нарықта 100 теңгеге сатып алынып, кейін 120 теңгеге сатылса, 20 теңгелік пайда іске асырылады. Егер ол сатып алынса, бірақ сатылмаса, нарықтық құны 120 теңге болса, 20 теңгелік пайда іске асырылмаған болып есептеледі. IFRS және US GAAP сияқты есеп стандарттары іске асырылғанды іске асырылмағаннан сәл өзгеше ажыратады. Мысалы, АҚШ-тың GAAP (АҚШ-тың жалпы қабылданған есептік принциптері) бойынша, егер инвестицияның нарықтық құны сауда үшін ұстауға белгіленсе және осы инвестицияның құны өссе немесе кемісе, пайда немесе шығын "іске асырылған" деп есептеледі: мұндай жағдайда осы пайда немесе шығын кіріс есебінде көрсетіледі. Ал инвестицияның нарықтық құны сату үшін ұстауға белгіленсе, пайда (шығын) "іске асырылмаған" деп аталады және осы инвестицияның құны өзгерсе: бұл жағдайда ол кіріс есебіндегі Басқа толық кіріс бөлімінде көрсетіледі.
In common usage, a gain or loss is realized when the underlying asset or liability is converted to cash. For example, if a share of stock is bought on the market for 100 and later sold for 120, the gain of 20 is realized. If it is bought but not sold, the gain of 20 is unrealized assuming the market value is 120. Accounting standards such as IFRS and US GAAP differentiate realized from unrealized in a somewhat different way. For example, under US GAAP (US Generally Accepted Accounting Principles) a gain or loss is “realized” when the market value of an investment is designated to be held for trading, and such investment value increases or decreases: in this case the gain or the loss in question is reported in an income statement account. The gain (loss) is instead called “unrealized” when the market value of an investment is designated to be held for sale, and such investment value changes: in this case it is reported in the Other Comprehensive Income of the income statement.