Кіріспе

Клейст Сайкс (1894 – 1949) – Танганиканың саяси белсендісі. Ол Танганика Африка Ассоциациясын құруға көмектесті. Сайкс Танга облысының Пангани қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Сайкс Мбуване – неміс империясы жалдаған зулу сарбазы, ал анасы – ньятуру тайпасынан. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Сайкс өзінің тәрбиешісі Эфенди Плантанмен бірге Дар-эс-Саламға көшіп келді, содан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыста немістер үшін күресті. Соғыстан кейін Сайкс Танганьика теміржолында жұмыс істеді. Ол ганалық мұғалім доктор Джеймс Аггреймен танысты, ол 1929 жылы Сайксты Танганика Африка Ассоциациясын (AA) құруға шабыттандырды. Оған Мзе бин Суди, Сесил Матола, Сулейман, Мжису және Райкс Куси сияқты достары да қосылды. 1930 жылдары AA мүшелері ұйымның штаб-пәтерін Нью-стритте салды, ал 1954 жылы осы жерде Танганьика Африка Ұлттық Одағы құрылды. Сайкс – Танганика сауда палатасына қосылған алғашқы африкалық және колониялық Дар-эс-Саламның қалалық кеңесінде қызмет еткен екінші африкалық болды. Сайкстың үш ұлы болды: Абдулвахид, Али және Аббас, олар да Танзанияда белгілі мансаптарға ие болды.

Әбушири бин Харит пен Мквава басшысына қарсы жорық 1889

Хармин фон Виссман 19 ғасырдың басында зулу соғыскерлерінің жалдамалы күштерін алып, Панганиге келді. Зулу жалдамалы жасағын Мозамбиктегі Инхамбанедегі Мохош басқарды. Олар Мозамбиктегі Ква Ликуньи деген ауылдан шақырылған еді. Жалдамалы жасақшылардың арасында менің әжем Сайкс Мбуване де болды. Бұл 1884 жылы Берлинде өткен конференциядан кейін болды, онда Африка Еуропа империялық державалары арасында бөлінді. Бұл қарсылыққа алып келді және 1888 жылдан 1889 жылға дейін Танганьика халқы өз бостандығын қорғау үшін қаруға көтерілді. Неміс әскерлері Панганиде әскери лагерь құрған, бұл қала Тангадан бірнеше шақырым жерде орналасқан және сол кезде Германия әкімшілігінде маңызды орын болған. Осы Панганидегі неміс лагерінен менің әжем және оның бас қолбасшысы Мохош басқаратын жалдамалы серіктері, фон Виссманның басшылығымен, жергілікті халыққа қарсы әрекет етуге дайындалды. Немістер Суданнан нубиялық сарбаздарды да жалдады, олар зулулармен бірге екі жылға жуық уақыт бойы Абушири бин Салим бин Харитке қарсы соғысты. Хармин фон Виссман – саяхатшы және әскери адам. Ол 1888–1889 жылдардағы қарсылықты басуға жетекшілік етті және Германияның Шығыс Африкасының губернаторы болды (1895–1896). Виссман зулу соғыскерлері мен нубилердің қолдауымен және Берлин конференциясының келісіміне сәйкес, Абушири мен Мквава басқарған Танганьикадағы неміс үкіметіне қарсы қарсылықты басты. Абушири кейін тұтқындалып, 1889 жылдың желтоқсанында Панганиде асылды. Абушири жеңілгеннен кейін немістер 1891 жылдан 1894 жылға дейін Вахехе басшысы Мквавамен соғысқа түсті. 1894 жылдың шілдесінде Мквава тұтқындалудың орнына өз өмірін өзі қиды. Әбушири де, Мквава да шетелдік үстемдікке қарсы күресте қаза тапты, ал менің әжем жалдамалы солдат ретінде өзінің келісімшарт міндеттемелерін орындап, жұмыс берушісі және төлеушісі немістерге адал қызмет етіп қайтыс болды. Тағдырдың құзырымен, басшы Мквава қайтыс болғаннан кейін жарты ғасыр өткен соң, оның немересі, басшы Адам Сапи Мквава және Сайкс Мбуване немересі Абдулвахид Сайкс 1954 жылы Каленгада кездесті. Каленга бұрын Мквава басшылығының бекінісі болған. Досса Азиздің куәлігімен Мквава немересі сол жылы мен, Абдулвахид, Джулиус Ньерре, Джон Рупия және басқа да патриоттармен бірге британдықтарды елден қуу мақсатымен құрылған Танганьика Африка Ұлттық Одағына (ТАНУ) құпия түрде мүше болды. Сол кезде Дар-эс-Саламда Оңтүстік Африканың зулу тегінен шыққан екі танымал отбасы болды: бұрын Клейст Плантан деп аталған Абдалла Клейст Сайкс және оның алыс туыстары, үш Плантан ағайын: Муалиму Томас Плантан (Муалиму атағы оған мектеп мұғалімі болғандықтан берілді), Шнайдер Абдилла Плантан және Рамазан Машадо Плантан. Клейст Сайкс әкесі Сайкс Мбуване қайтыс болғаннан кейін біздің әкемізді тәрбиелеген туысы Эфенди Плантаннан Плантан есімін алғандықтан Клейст Плантан деп танылды. "Эфенди" – түрік армиясындағы әскери шынжыр, бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Түркия мен Германия одақтас болғанда неміс әскеріне енгізілген болуы мүмкін. Клейст пен Азиз Әли жақын дос болды және жақсы қарым-қатынаста болды. Олар Дар-эс-Саламның ақылды, мәдениетті азаматтары, Африка элитасы еді. Бұрын айтқандай, Клейст Сайкс кофеге құмар, темекі шегуді жақсы көретін адам еді. Ол достарымен үйінің алдында отырып, Дар-эс-Салам көшелерімен жүретін сатушылардан кофе таңдап алатын. 1949 жылдың 23 мамырында бронхиттен қайтыс болған кезде Дар-эс-Саламда осындай көп адам қатысқан жерлеу рәсімі болған емес. Клейст Сайкс Дар-эс-Салам тарихында өзінің із қалдырды. Ол африкалықтарды саясатқа итермелеген Африка қауымдастығын құрды, сондай-ақ христиан миссионерлерінің қатеріне қарсы тұрып, болашақта мұсылмандардың саяси ұйым ретінде құрылуына негіз салған "Аль Джамиатул Исламиа фи Танганьика" мұсылман ұйымын құрды. Клейст Сайкс сондай-ақ Дар-эс-Салам мұсылман балалары үшін мектеп салу жоспарын бастады, осылайша мұсылман балалары миссионерлік мектептерге оқуға түскен жағдайда христиан дініне ауысудан қорқып білім ала алмауына жол бермеді. Ол мұсылмандарды мектеп үшін ақша жинауға шақырды, олар оны қуана орындады. Клейст Сайкс Дар-эс-Салам қалалық кеңесінде де қызмет етті, ол колониялық Танганьикада қызмет еткен екінші африкалық еді. Ол азиялықтардың монополиясы болған бизнеске сәтті кірді. Ол Сауда палатасына мүше болып, алғашқы африкалық болды. Сауда палатасы азиялық бизнес тобының маңызды күшті лоббисі болды. Ол Танганьика африкалықтарының саяси дамуына үлкен үлес қосты. Клейст Сайкс қайтысымен бір дәуірдің аяқталып, жаңа дәуірдің басталуын білдірді.