Кіріспе
1894 жылдан 1962 жылға дейін Африкадағы британдық протекторат. 1892 жылы мұсылмандық топты басып алғаннан кейін, протестанттар мен католиктер үстемдік үшін күресін жаңартты, бұл азамат соғысына әкелді. Угандада отарлық дәуірде маңызды өзгерістер болғанымен, 19 ғасырдың соңындағы африкалық қоғамның кейбір ерекшеліктері тәуелсіздік алған кезде қайта жанданды. Протекторат мәртебесі Уганда үшін көршілес Кения сияқты колония болған жағдайдағыдан едәуір өзгеше салдарға ие болды, себебі Уганда толық отарлық басқару аясында шектелген өзін-өзі басқару құқығын сақтап қалды. Дегенмен, отарлық үкімдік жергілікті экономикалық жүйелерге күшті әсер етті, өйткені британдықтардың басты мақсаты қаржылық мәселелер болды. 1897 жылғы судандық бүліктерді (1900 жылға дейінгі Уганданы қараңыз) протекторат комиссары Джордж Уилсонның басшылығымен басу қымбатқа түсті – британдық Үнді армиясының бөлімшелері үлкен шығынмен Угандаға жеткізілді. 1900 жылы Уганданың жаңа комиссары сэр Гарри Х. Джонстонға тиімді басқару құру және мүмкіндігінше жылдам салық салу жөнінде тапсырма берілді. Джонстон Уганда басшыларына олардың ынтымақтастығы үшін отарлық басқаруда жұмыс ұсынды. Басшылар Уганданы өзін-өзі басқаратын мемлекет ретінде сақтауға, Кабакалардың патшалық әулетін жалғастыруға және өздері мен жақтастары үшін жеке жер иелігін қамтамасыз етуге көбірек мүдделі болды. Қызықты келіссөздер өтті, бірақ басшылар Буганда жерінің жартысын қоса алғанда, қалағанның бәрін алды. Британдықтарға «Мемлекеттік жер» ретінде берілген жердің жартысы кейіннен көбінесе батпақ және бұталы жер екені анықталды. Джонстонның 1900 жылғы Уганда келісімі үйлер мен қару-жараққа салық салды, басшыларды салық жинаушылар етіп тағайындады және британдықтар мен багандалықтардың мүдделерінің одағын көрсетті. Британдықтар басқа патшалықтармен (1900 жылы Торо, 1901 жылы Анколе және 1933 жылы Буньоро) ірі жеке жер иелігін қарастырмай, анағұрлым аз шарттармен келісімдер жасады. Бұсоганың кішкентай тайпалары назардан тыс қалды.
In 1892, having subdued the Muslim faction, the Protestants and Catholics resumed their struggle for supremacy which led to civil war. Although momentous change occurred during the colonial era in Uganda, some characteristics of late nineteenth century African society survived to reemerge at the time of independence. The status of Protectorate had significantly different consequences for Uganda than had the region been made a colony like neighbouring Kenya, insofar as Uganda retained a degree of self government that would have otherwise been limited under a full colonial administration. Colonial rule, however, affected local economic systems dramatically, in part because the first concern of the British was financial. Quelling the 1897 sudanese mutiny (see Uganda before 1900) under the leadership of protectorate commissioner George Wilson CB had been costly—units of the British Indian Army had been transported to Uganda at considerable expense. The new commissioner of Uganda in 1900, Sir Harry H. Johnston, had orders to establish an efficient administration and to levy taxes as quickly as possible. Johnston approached the chiefs in Uganda with offers of jobs in the colonial administration in return for their collaboration. The chiefs were more interested in preserving Uganda as a self governing entity, continuing the royal line of Kabakas, and securing private land tenure for themselves and their supporters. Hard bargaining ensued, but the chiefs ended up with everything they wanted, including one half of all the land in Buganda. The half left to the British as "Crown Land" was later found to be largely swamp and scrub. Johnston's Uganda Agreement of 1900 imposed a tax on huts and guns, designated the chiefs as tax collectors, and testified to the continued alliance of British and Baganda interests. The British signed much less generous treaties with the other kingdoms (Toro in 1900, Ankole in 1901, and Bunyoro in 1933) without the provision of large scale private land tenure. The smaller chiefdoms of Busoga were ignored.
Буганда әкімшілері
Багандалар британдықтарға жаңадан бағындырылған көршілерінің әкімшілері қызметтерін дереу ұсынды, бұл ұсыныс экономикалық тұрғыдан сақтық танытқан отаршылдық әкімшілікке өте тартымды болды. Баганда агенттері Кигези, Мбале және ерекше маңызды Буньоро сияқты аймақтарда жергілікті салық жинаушылар мен жұмыс күшін ұйымдастырушылар ретінде таралды. Бұл суб-империализм және гандалық мәдени шовинизмге билік астындағы халық наразылық білдірді. Багандалар қайда болса да, өз тілдері луганданың ғана қолданылуын қатал талап етті және бананды жалғыз дұрыс тағам деп есептеп, оны егіп отырды. Олар дәстүрлі киімдерін – канзус деп аталатын ұзын мақтадан тігілген көйлектерін өркениеттілік белгісі деп санады, ал қалғанын варварлық деп есептеді. Олар сондай-ақ миссионерлік жұмысты ынталандырып, қатысты, жергілікті тұрғындарды өздерінің христиандық немесе ислам діндеріне көндіруге тырысты. Кейбір аймақтарда осының салдарынан туған қарсылық діни бәсекелестердің күш-жігеріне көмектесті. Мысалы, католиктер протестанттық Муганда басшысымен байланыстырылған аймақтарда жаңа нанымдарға өткендердің санын арттырды. Буньоро халқы ерекше ашуға іш толды, себебі олар багандалармен де, британдықтармен де соғысқан, өздерінің негізгі территориясының маңызды бөлігі "жоғалған округтер" ретінде Бугандаға қосылған, соңында "мақтаншыл" баганда әкімшілерінен бұйрықтарды естіп, салық төлеп, ақысыз еңбекке мәжбүр болған. 1907 жылы баниоролар "бас тарту" яғни "нянгире" деп аталатын көтеріліс ұйымдастырып, багандалық суб-империалистік агенттердің алынып тасталуына қол жеткізді. Осы арада, 1901 жылы Момбасадан Виктория көлінің Кисуму портына дейінгі Уганда темір жолының құрылысы аяқталып, отаршылдық билік темір жолдың операциялық шығындарын өтеу үшін ақшалай дақылдарды өсіруге ынталандырды. Темір жол құрылысының тағы бір салдары – 1902 жылы Уганда протекторатының шығыс бөлігін сол кездегі Шығыс Африка протектораты деп аталған Кения колониясына беру туралы шешім қабылданды, осылайша бүкіл желі бір отарлық әкімшіліктің бақылауында болды. Темір жол құрылысы Кенияда қымбатқа түскендіктен, британдықтар оның ерекше шығындарын ақтау және операциялық шығындарын өтеу үшін кең аумақта еуропалықтарды қоныстандыруға шешім қабылдады, ол "Ақ таулы жерлер" деп аталатын ақшалай дақылдармен айналысатын ауыл шаруашылығының орталығына айналды. "Шығыс Африка протекторатынан" тыс қалған аумақтың маңызды бөлігі – Уганда жобасы болды, онда Британ империясы еврей ұлттық мемлекетін құруды ұсынды. Бұл ұсыныс сионистік қозғалысқа жасалды, бірақ олар оны қабылдамады, ежелгі Израиль жерінен басқа ештеңеге келіспеді. Уганданың көптеген аймақтарында ауыл шаруашылығы өндірісі африкалықтардың қолына берілді, егер олар мүмкіндікті пайдаланса. Британдық мақта өсірушілер қауымдастығының қысымымен мақта ең басты дақыл болды, себебі мата өндірушілер колониялардан британдық фабрикаларға шикізат беруге шақырып отырды. Бұл қолма-қол ақшалай дақылдарды өсіру арқылы іске асырылды. Тіпті Христиандық миссионерлік қоғам (ХМҚ) мақта өсіруді насихаттау, өнімді сатып алу және тасымалдау үшін (бұрынғы миссионер басқарған) Уганда компаниясын құру арқылы осы күш-жігерге қосылды. Көл жағасындағы стратегиялық орны бар Буганда мақта өсіруден пайда тапты. Бұл дақылдың артықшылықтарын жаңадан иеленген багандалық басшылар тез байқады, олардың жерлері шаршы мильдермен өлшенгендіктен "майло" деп аталды. 1905 жылы мақтаның алғашқы экспорты 200 фунт стерлингке бағаланды; 1906 жылы – 1000 фунт стерлинг; 1907 жылы – 11000 фунт стерлинг; ал 1908 жылы – 52000 фунт стерлинг. 1915 жылы мақта экспортының құны 369 000 фунтқа жетті, соның арқасында Ұлыбритания Угандадағы отарлық әкімшілікке берілетін субсидияны тоқтатуға мүмкіндік алды, ал Кенияда ақ қоныс аударушылар отандық үкіметтен субсидия алуын жалғастыруға мәжбүр болды. Мақта сатудан түскен табыс Уганда патшалығын қалған отарлық Угандамен салыстырғанда салыстырмалы түрде гүлденуге мүмкіндік берді, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін мақта шығыс аймақтарында да өсірілді. Баганданың көптеген өкілдері жаңа табыстарын импортталған киім-кешекке, велосипедтерге, металл шатырларға және тіпті көліктерге жұмсады. Олар сондай-ақ балаларының біліміне инвестиция жасады. Христиандық миссионерлер сауаттылыққа баса назар аударды, африкалық жамағаттар тез оқуға және жазуға үйренді. 1911 жылы луганда тілінде екі танымал журнал – "Эбифа" (Жаңалықтар) және "Мунно" (Сіздің досыңыз) ай сайын жарық көрді. Африкалық қаражатпен қаржыландырылған жаңа мектептер көп ұзамай Мэнго орта мектебінде, Сент-Маридің Кисубиде, Намилангода, Гаязада және Король колледжінің Будода бітірушілерді дайындады – бәрі Бугандада. Буганда патшалығының бас министрі сэр Аполло Кагва Король колледжінің Будодағы үздік түлегіне велосипед сыйлады және үкіметтік жұмысқа орналасуға уәде берді. Шындығында, мектептер бұрын Кабака сарайында орындалған білім беру функциясын мұра еткен, онда жас паждардың бірнеше буыны басшылар болу үшін тәрбиеленген. Енді қажетті білімдер мен дағдылар – сауаттылық, теріп жазу және ағылшын тіліне аудару болды. Отарлық дәуірге көшкен отарлық саяси өмірдің екі маңызды қағидасы: жоғары лауазымды ересек басшыларға жақындасуға тырысқан амбициялы жас шенеуніктердің клиенттігі және жастардың ересектерді қызметтен қуғысы келгенде туындаған ұрпақтар арасындағы қақтығыс. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бугандадағы жоғары лауазымдарға үміткер жастар сэр Аполло мен оның замандастарының, жастардың мектепте алған көптеген дағдыларынан мүлдем мүшкел болған ұзақ мерзімді қызметтеріне наразылық білдірді. Өздерін "Жас Баганда қауымдастығы" деп атаған жаңа буынның мүшелері жас Кабака Дауди Чваға жақындады, ол жанама басқару кезінде Буганданың номиналды билеушісі болды. Бірақ Кабака Дауди нақты саяси билікке ие бола алмады және қысқа да көңілсіз билік еткеннен кейін, ол салыстырмалы түрде жас шағында, қырық үш жасында қайтыс болды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс дәуіріндегі әскери күштер
Протектораттың басқыншылық тарихының басында британдық отаршылдық үкімет жергілікті қорғаныс күштерінің қажеттілігін мойындады. 1895 жылы Протектораттағы британдық колониялық қарулы күштердің құрамында Уганда мылтықшылары (Uganda Rifles) болды, олар ішкі қауіпсіздік күші ретінде құрылды (яғни, тайпалық аймақтарда бейбітшілік сақтаумен, сыртқы агрессиядан қорғанудың орнына айналысты). XIX ғасырдың соңында жергілікті қорғаныс күштері негізінен британдықтар әкелген судандық әскерлерден құралған, бұл әскерлерге британдық және судандық офицерлер басшылық етті. Жергілікті тайпалар Британдық Императорлық Шығыс Африка Компаниясының мүддесін қорғауда көріне бермеді. Өкінішке қарай, судандықтар қызмет жағдайларына наразылық білдірді және 1897 жылы Уганда мылтықшылары көтеріліс жасады. 1902 жылдың 1 қаңтарында Угандадағы біршама ретсіз қарулы күш реформаланды (қатарында судандықтар азайтылып, жергілікті тайпалардың саны артты). Ұлы соғыстың соңына қарай Уганда контингенті КАР-да (KAR) айтарлықтай өсті және олар сырттан емес, угандалықтардан құрылған тиімді жауынгерлік күшке айналды, Шығыс Африкадағы неміс күштеріне қарсы сәттіліктерге қол жеткізді. Протекторат сонымен қатар неміс әрекеттері туралы барлау мәліметтерін жинау және Шығыс Африкадағы одақтастармен саяси-әскери байланыс орнату үшін жедел жауап беру жүйесін әзірледі. Ұлыбританияның Ұлттық мұрағатының деректеріне сәйкес, бұл ұйым (Уганда барлау қызметі деп аталады) шамамен 20 адамнан тұратын, оның құрамына еуропалық офицерлер мен африкалық сарбаздар кірді. Осы сапқа қосылудың көп бөлігі протектораттың солтүстік бөлігінен, әсіресе Ачоли аймағынан жасалды. Британдық отаршылдық әкімшілік Ачоли халқының Ламоги кланымен қақтығысқа түсіп, ол Ламоги көтерілісіне әкелді.
1920 жылдан 1961 жылға дейін
Саяси қолдау көрсету тұрғысынан британдық отаршылдық шенеуніктер үміт берерлік болды, олар мектеп бітірушілердің теріп жазу және аударма дағдыларын құптады және өзіне жақын адамдарының мансабын ілгерілетуге көмектесті. Бұл бәсекелестік Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін шешілді, сол кезде округтік комиссарлар қызметін атқаратын британдық бұрынғы әскери шенеуніктердің көптеп келуі өзін-өзі басқаруды жақсы үкіметке кедергі деп санады. Олар сэр Аполло мен оның буынын тиімсіздікке, билікті теріс пайдалануға және қаржылық есептерді дұрыс жүргізбеуге айыптады. Бұл айыптамаларды құжаттау оңай болды. Сэр Аполло 1926 жылы қызметінен кетті, сол кезде Баганданың көптеген қарт басшылары жаңа буын шенеуніктермен ауыстырылды. Сол жылы Буганда қазынасы да алғаш рет тексерілді. Ұлтшыл ұйым болмаса да, «Жас Баганда қауымдастығы» ескі тәртіпке қанағаттанбаушылықты білдіретінін мәлімдеді. Бірақ, жас Баганда ескі буынның орнын басып, билікке келгеннен кейін, олардың билікпен байланысты жеңілдіктерге қарсылығы тоқтады. Бұл үрдіс Уганда саясатында тәуелсіздікке дейін және одан кейін де жалғасты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын басшылардың мақта егістіктерінде жұмыс істеген қарапайым халық құл болып қалған жоқ. Уақыт өте келе олар бұрынғы жер иелерінен шағын жер учаскелерін сатып алды. Бұл жердің бөлінуіне британдықтар көмектесті, олар 1927 жылы басшыларды жалға алушылардан талап етілген жалдау ақысын және міндетті еңбекті қатты шектеуге мәжбүр етті. Осылайша, 1900 жылғы Уганда келісімімен құрылған жер иелері басшыларының олигархиясының маңызы азайды, ал ауыл шаруашылығы өндірісі экспорттық нарық үшін мақта, кейін кофе өсіретін тәуелсіз шағын шаруаларға көшті. Бірінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс Африкадағы Ұлыбритания мен Германия арасындағы ұзақ соғысынан қираған Танганьикадан айырмашылығы, Уганда соғыс кезіндегі ауыл шаруашылығы өндірісінен гүлденді. Аурудан халық санының азаюынан және ғасыр басында, әсіресе 1900-1906 жылдардағы ұйқы ауруының қорқынышты эпидемиясынан кейін, Уганда халқының саны қайтадан өсті. Тіпті 1930 жылдардағы экономикалық дағдарыс та Угандадағы шағын шаруаларға Кениядағы ақ колониялық өндірушілерге қарағанда аз әсер етті. Угандалықтар тек өздеріне жетерлік тағам өсіріп, бағаның өсуі экспорттық дақылдарды қайтадан тартымды еткенде ғана оларға көшті. 1930 және 1940 жылдары екі мәселе наразылық тудыра берді. Колониялық үкімет ақшалай дақылдарды сатып алу және өңдеуді қатаң реттеді, баға белгіледі және аралық делдал рөлін тиімдірек деп саналған азиялықтарға берді. Британдықтар мен азиялықтар африкалықтардың мақта тазалау бизнесіне ену әрекеттерін қатаң түрде тоқтатып отырды. Сонымен қатар, 1920 жылдары құрылған азиялықтарға тиесілі қант плантацияларында қант қамысы мен басқа да ақшалай дақылдарға жұмыс күшін Уганданың шеткі аймақтарынан және тіпті Угандадан тыс жерлерден келген мигранттар қамтамасыз етті.
Тәуелсіздік
1949 жылы наразылық білдірген багандалықтар үкімет тарапынан қолдау көрсеткен басшылардың үйлерін өртеп жіберді. Көтерілісшілер үш талап қойды: мақтаның экспорттық сатылымына қатысты үкіметтік баға бақылауын айналып өту құқығы, мақта тазалаудағы азиялық монополияны жою және британдықтар тағайындаған басшылардың орнына жергілікті билік органдарында өз өкілдерін тағайындау құқығы. Олар жас Кабака Фредерик Валугембе Мутеса II (сондай-ақ "Король Фредди" немесе "Кабака Фредди" деп те белгілі) халықтарының қажеттіліктеріне немқұрайлы қарағаны үшін де сынады. Британдық губернатор сэр Джон Холл көтерілісті коммунистік идеялармен шақырылған агитаторлардың жұмысы деп есептеді және ұсынылған реформаларды қабылдамады. Халықты қақтығысқа итермелеудің орнына, Угандадағы болашақ агитаторлар халықтың наразылығына жауап беруде жайбарақат болды. Дегенмен, 1947 жылы И. К. Мусази құрған Уганда африкалық фермерлер одағы көтеріліске кінәлі деп танылды және британдықтар тарапынан тыйым салынды. 1952 жылы Абу Маянжаның бірінші бас хатшысы ретінде құрылғанда, Мусазидің Уганда Ұлттық Конгресі фермерлер одағының орнын басты, бірақ Конгресс ұйымдасқан саяси партия емес, көбінесе пікірталас алаңы болғандықтан, дамудан тоқтап, құрылғаннан кейін екі жыл өткен соң таратылды. Осы уақытта британдықтар тәуелсіздікке дайындалуда угандалықтардан озып кетті. Ұлыбританияның соғыстан кейінгі Үндістаннан шығуы, Батыс Африкадағы ұлтшылдықтың күшеюі және отарлық кеңседегі болашақ өзін-өзі басқаруға бағытталған либералды философия Угандада сезіле бастады. Бұл мәселелердің бейнесі 1952 жылы жаңа және белсенді реформатор губернатор сэр Эндрю Коэн (бұрынғы отарлық кеңседегі Африка істері жөніндегі хатшы) тұлғасында келді. Коэн Уганданың тәуелсіздігіне дайындалуды бастады. Экономикалық жағынан ол африкалық мақта тазалауға кедергі келтіретін факторларды жойды, африкада өсірілген кофеге қатысты бағалық дискриминацияны жойды, кооперативтерді қолдады және жаңа жобаларды ілгерілету және қаржыландыру үшін Уганда даму корпорациясын құрды. Саяси жағынан ол Еуропалық қауымдастықтың мүдделерін басымдықпен қорғаған, өкілдіксіз топтардан құралған Заң шығарушы кеңесті қайта ұйымдастырды және оған Уганданың барлық аудандарынан сайланған африкалық өкілдерді қосты. Бұл жүйе болашақ Уганда Парламенті үшін үлгі болды.
Бугандадағы билік саясаты
Сайлаулар мүмкіндігі жаңа саяси партиялардың күрт көбеюіне әкеп соқты. Бұл жағдай Уганда патшалықтарының ескі саяхатшыларына алаңдатушылық тудырды, себебі олар биліктің орталығы ұлттық деңгейге көшетінін түсінді. Губернатор Коэннің реформаларына қарсылықтың бастамасы 1953 жылы Лондондағы сөйлеуінде колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы үш Шығыс Африка аймағының (Кения, Уганда және Танганьика) Родезия мен Ньясалендте құрылған сияқты федерация құру мүмкіндігін айтқан кезде болды. Көптеген угандалықтар Родезия мен Ньясаленд (кейіннен Зимбабве, Замбия және Малави) Орталық Африка Федерациясының және оның ақтардың жерсіндіру мүдделерімен басқарылатынын білді. Угандалықтар Мау Мау көтерілісінің ортасында болған Кенияның жерсіндірушілерінің үстемдігімен құрылған Шығыс Африка федерациясының болашағынан қатты қорқып қалды. Олар 1930 жылғы Хилтон Янг комиссиясының ұсынған ұсынысына қарсы күрескен. Коэнге деген сенім губернатор Буганданың жаңа және үлкен мемлекеттің мүддесі үшін ерекше мәртебесінен бас тартуға мәжбүр боларына көз жеткізіп дайындалып жатқанда жоғалды. Өз халқының әл-ауқатына қызығушылық танытпаған деп есептелген II Кабака Мутеса енді Коэннің біріктірілген Буганда жоспарымен ынтымақтасудан бас тартты. Оның орнына ол Буганданың қалған протектораттан бөлініп, Сыртқы істер министрлігінің қарауына берілуін талап етті. Коэннің бұл дағдарысқа жауабы Кабаканы Лондондағы жайлы жер аудару болды. Оның мәжбүрлі түрде кетуі Кабаканы Баганда халқының көзінде шейіт етті, оның жасырын сепаратизмі мен отаршылдыққа қарсы сезімдері наразылық толқынына әкеп соқты. Коэннің әрекеті кері соқты, ол Баганда халқының арасында өз жоспарларын қолдауға дайын немесе қабілетті ешкімді таба алмады. Екі жылдық үздірілмейтін қарсылық пен кедергілерден кейін Коэн Кабака Мутеза II-ні қалпына келтіруге мәжбүр болды. Кабаканың оралуына байланысты келіссөздер 1900 жылы комиссар Джонстонның келіссөздеріне ұқсас нәтиже берді; британдықтарды қанағаттандырғандай болғанымен, бұл Баганда үшін үлкен жеңіс болды. Коэн Кабаканың үлкен Уганда аясындағы тәуелсіздікке қарсы болмайтынына келісім берді. Кабака қалпына келтірілді, сонымен қатар 1889 жылдан бері алғаш рет монарх өзінің басшыларын (Буганда үкімет шенеуніктері) тағайындау және қызметтен босату құқығына ие болды, олар үкімет ісін жүргізгенде тек бейнелі тұлға ретінде әрекет етпейді. Кабаканың жаңа билігі ол тек "конституциялық монарх" болатындығы туралы қате ақпаратпен жасырылды, бірақ ол Уганданың басқарылуын қалай анықтауға қатысатын маңызды тұлға болды. Өздерін "Патшаның достары" деп атаған Багандалардың жаңа тобы Кабаканы қорғауға бірікті. Олар консервативті, Буганда патшалығына адал және Кабака мемлекет басшысы болған жағдайда ғана тәуелсіз Угандаға қатысу мүмкіндігін қарастыруға дайын болды. Осы көзқараспен бөліспеген немесе "Патшаның достарына" қарсы шыққан Баганда саясаткерлері "Патшаның жаулары" деп таңбаланды, бұл саяси және әлеуметтік оқшаулануды білдірді. Бұл ережеден ірі ерекшелік - Бенедикто Киванука басқарған Демократиялық партияны (ДП) құрған Рим католик Багандалары болды. Көптеген католиктер Лугардтың Максимі 1892 жылы жағдайды өзгерткеннен бері Бугандадағы протестанттықтардың басымдығына ие болған институттан шеттетілгенін сезінді. Кабака протестант болуы керек еді, және ол британ монархтарының (Англия шіркеуінің Кентербери архиепискобы тағайындайтын) үлгісі бойынша басты протестант шіркеуінде өткен тәж кию рәсімінде тағайындалды. Дін мен саясат Уганданың басқа патшалықтарында да ажырамас болды. ДП-ның католик және басқа да жақтастары болды және сайлауға дайындалып жатқан барлық партиялардың ішіндегі ең жақсы ұйымдастырылған партия болды. Оның баспа машиналары және Кисубидегі Сент-Мари миссиясында шығарылатын "Мунно" атты танымал газеттің қолдауы болды. Уганданың басқа жерлерінде Кабаканың саяси күшке айналуы бірден қарсылық тудырды. Саяси партиялар мен жергілікті мүдделер топтары бөліністерге және бәсекелестікке толы болды, бірақ олардың бір мәселесі болды: олар Буганданың үстемдігіне берілмеуге бел буды. 1960 жылы Лангодан шыққан саяси ұйымдастырушы Милтон Оботе бастаманы қолға алып, Буганданың үстемдігіне қарсы шыққан Рим католиктік ДП-дан тыс адамдардың бәрі бірігіп, жаңа партия - Уганда Халық Конгресін (УХК) құрды. Коэннің Уганданың тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін бастаған қадамдары Буганданың фракциялары мен оның үстемдігіне қарсылық білдіргендер арасында поляризацияға әкеп соқты. Буганданың 1959 жылғы халқы 2 миллион, Уганданың жалпы саны 6 миллионды құрады. Бугандада тұратын Баганда еместердің көптігін ескермесе де, Кабакаға адал кем дегенде 1 миллион адам болды - оларды елеуге келмейтін немесе шеттетуге болмайтын, бірақ бүкіл елді үстемдікке алуға жеткіліксіз. 1960 жылғы Лондон конференциясында Буганданың автономиясы мен күшті унитарлық үкімет үйлесімсіз екені анық болды, бірақ ешқандай келісімге қол жеткізілмеді және үкімет формасы туралы шешім кейінге қалдырылды. Британдықтар 1961 жылдың наурыз айында "жауапты үкімет" үшін сайлау өтетінін жариялады, бұл тәуелсіздікке ресми түрде берілгенге дейінгі дайындықтардың соңғы кезеңі болды. Сайлауда жеңіске жеткендер тәуелсіздіктен кейін басқару жауапкершілігіне дайындалатын құнды тәжірибе алады деп болжанады. Бугандада "Патшаның достары" болашақ автономия туралы уәделерді алуға тырысқандары сәтсіз аяқталғандықтан сайлауды толығымен бойкоттауға шақырып, олардың әрекеттеріне қарсылық көрсетті. Нәтижесінде, бүкіл Угандада сексен екі Ұлттық Ассамблея мүшелерін сайлау үшін дауыс берушілер дауыс бергенде, Бугандада тек ДП-ның Рим католик жақтастары ғана қатты қоғамдық қысымға қарсы тұрып, дауыс беріп, Буганданың жиырма бір орынының жиырмасын жеңіп алды. Бұл жасанды жағдай ДП-ға көптеген орындарды берді, бірақ олардың ұлттық деңгейде 416 000 дауысы бар болса, УХК-ның 495 000 дауысы болды. Бенедикто Киванука Уганданың жаңа бас министрі болды. Нәтижеге шоктанған Баганда сепаратистері, "Кабака Йекка" деп аталатын саяси партия құрды және сайлауды бойкоттау туралы шешімдерінің дұрыстығына күдік келтірді. Олар болашақта федеративтік үкімет формасын ұсынған британдық комиссияның ұсыныстарын қуана қарсы алды. Бұл ұсыныстарға сәйкес Буганда ұлттық үкіметке толық қатысса ғана ішкі автономиядан ләззат ала алады. Өз тарапынан, УХК ДП қарсыластарын үкіметтен шығарып тастауға дайын болды. Оботе Кабака Фреддимен және KY-мен келісімге келді, Буганданың ерекше федеративтік қатынасын қабылдады және тіпті Кабаканың Ұлттық Ассамблеяға Буганда өкілдерін тағайындау құқығын қамтитын ережеге келісті, ДП-ны жеңу үшін стратегиялық одақ құрды. Кабакаға сондай-ақ Уганданың мемлекет басшысының, Баганда үшін үлкен символдық маңызға ие болатын, көбінесе рәсімдік лауазымы да уәделенді. УХК мен KY арасындағы бұл ыңғайлы одақ ДП аралық үкіметінің жеңілісіне әкелді. 1962 жылғы сәуір айындағы тәуелсіздікке дейінгі соңғы сайлаудан кейін Уганданың Ұлттық Ассамблеясы қырық үш УХК мүшесінен, жиырма төрт KY мүшесінен және жиырма төрт ДП мүшесінен тұрды. Жаңа УХК-KY коалициясы 1962 жылдың қазан айында Уганданы тәуелсіздікке алып келді, Оботе Уганданың премьер-министрі болды, ал Кабака бір жылдан кейін Уганданың президенті болды.