Ньясаленд: Британдық протекторат тарихы

Кіріспе

1907 жылдан 1964 жылға дейінгі британдық протекторат. Ньясаленд (/nɪ/'/æ//s//ə//l//æ//n//d//, /n/aɪ/'/æ//s//ə// /) – Африкада орналасқан британдық протекторат, ол 1907 жылы бұрынғы Британдық Орталық Африка протектораты атауын өзгерткен кезде құрылған. 1953 жылдан 1963 жылға дейін Ньясаленд Родезия және Ньясаленд Федерациясының құрамына кірді. Федерация таратылғаннан кейін Ньясаленд 1964 жылдың 6 шілдесінде Ұлыбританиядан тәуелсіздік алып, Малави деп аталды. Ньясаленд тарихы колониялық кезеңнің басында африкалықтардың қоғамдық жерлерін кең ауқымда жоғалтумен сипатталады. 1915 жылдың қаңтар айында Джон Чилембве атты дін қызметкері колониялық мәжбүрлі еңбекке және африкалықтарға қарсы дискриминацияға наразылық білдіру мақсатымен көтеріліс ұйымдастыруға тырысты. Көтеріліс сәтсіз аяқталғанымен, отаршылдық билік өз саясатының кейбір аспектілерін қайта қарастырды. 1930 жылдары Ұлыбританияда білім алған көптеген білімді африкалық элита саяси белсенділікке көшті және тәуелсіздік алу туралы жиі айта бастады. Олар әртүрлі қауымдастықтар құрды және 1944 жылдан кейін Ньясаленд Африка Конгресін (NAC) құрды. 1953 жылы Ньясалендтің Оңтүстік және Солтүстік Родезиямен бірлесе федерацияға қосылуы халық арасында наразылық тудырды, себебі бұл шешім аумақтың тұрғындарына ұнамады. NAC-тың бұл федерацияны болдырмауына талпынысы оның ыдырауына әкелді. Бірақ көп ұзамай, жас және белсенді буын NAC-ты қайта жандандырды. Олар Хастингс Банданы елге қайта оралып, 1964 жылы Малавидің тәуелсіздігіне жетекшілік етуге шақырды.

Тарихи тұрғындар

1911 жылғы санақ протекторат Ньясаленд деп атағаннан кейінгі алғашқы санақ болды. Бұл санақ бойынша халық саны: африкалықтар, “туған жердегілер” деп саналатын: 969 183, еуропалықтар 766, азиялықтар 481. 1920 жылдың наурыз айында еуропалықтардың саны 1015-ке, ал азиялықтардың саны 515-ке жетті. 1919 жылы африкалықтардың саны 561 600 еркек және 664 400 әйел, барлығы 1 226 000 деп есептелді. Басты қала Блантайрда шамамен 300 еуропалық тұрғын болды. “Туған жердегілер” санаты үлкен болды, бірақ осы терминнің жалпы анықтамасы болған жоқ. 1929 жылы Ньясалендтегі сот ісінде судья былай деді: “Туған жердегілер дегеніміз – Еуропа немесе Азия нәсіліне жатпайтын Африканың тумасы; қалғандары – туған жердегілер емес. Адамның нәсілі мен тегі қай жерде туғанына байланысты емес, ол адамның қанындағы қанға байланысты”. Британдық тегі бар еуропалықтардан айырмашылығы, Ньясалендтің тумалары британдық азаматтық заң бойынша британдық азаматтығына ие болған жоқ, бірақ британдық қорғау астындағы адамның төмен мәртебесіне ие болды. “Туған жердегілер” термині 1945 жылға дейінгі барлық отарлық санақтарда қолданылды. Отарлық санақтардан және тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы санақтан алынған деректер төмендегі кестеде халық санының өте тез өскенін көрсетеді. Де-факто халық – тұрғындарды қамтиды; де-юре халық – Малавидегі мекенжайларын тұрақты мекенжайы ретінде көрсеткен, жұмыс істемейтін көшіп-қонушыларды қамтиды.

The 1911 census was the first after the protectorate was renamed as Nyasaland. The population according to this census was: Africans, classed as "natives": 969,183, Europeans 766, Asians 481. In March 1920, Europeans numbered 1,015 and Asians 515. In 1919, the number of Africans was estimated at 561,600 males and 664,400 females, a total of 1,226,000. Blantyre, the chief town, had some 300 European residents. The category of 'native' was large, but there was no general definition of the term. In a Nyasaland court case in 1929, the judge opined that, "A native means a native of Africa who is not of European or Asiatic race or origin; all others are non natives. A person's race or origin does not depend on where he or she is born. Race depends on the blood in one's veins ". Unlike Europeans of British origin, Nyasaland natives did not hold British citizenship under British nationality law, but had the lesser status of British protected person. The term 'native' was used in all colonial censuses up to and including 1945. Census data from colonial censuses and the first census after independence in the table below show a population that increased quite rapidly. The de facto populations count those who are resident; the de jure populations include absent migrant workers who gave addresses in Malawi as their permanent home. Year De facto population De jure population Annual increase 1901 736,724 1911 969,183 2.8% 1921 1,199,934 2.2% 1926 1,280,885 1,290,885 1.5% 1931 1,569,888 1,599,888 4.4% 1945 2,044,707 2,178,013+ 2.2% 1966 4,020,724 4,286,724+ 3.3%

@derived from the de jure population by subtraction of those known to be abroad. +derived from the de facto population by addition of those known to be abroad. Source: Final Report of the 1966 Census of Malawi, Zomba, 1968. The colonial censuses were imprecise: those of 1901 and 1911 estimated the African population based on hut tax records, and adult male tax defaulters (up to 10% of the total) went unrecorded. The censuses of 1921, 1926 and 1931 did not make individual counts of the African population, probably under estimated absentees, and under counted in remote areas. The census of 1945 was better, but still not a true record of the African population. The censuses of 1921, 1931 and 1945 all recorded the numbers of Mozambique immigrants. Those conducted before 1945 may have substantially under recorded the number of Africans and also the full extent of labour emigration out of Nyasaland. Throughout the colonial period and up to the present, the rural population density of Nyasaland/Malawi has been among the highest in sub Saharan Africa. Although the population increased quite rapidly, doubling between 1901 and 1931, high infant mortality and deaths from tropical diseases restricted the natural increase to no more than 1 to 2 percent a year. The rest of the increase seems to have resulted from immigration from Mozambique. From 1931 to 1945, natural increase doubled, probably through improved medical services, and infant mortality gradually decreased. Although immigration continued throughout the colonial period, it was a less significant factor. The 1921 census listed 108,204 "Anguru" (Lomwe speaking immigrants from Mozambique). It is likely that a large number of those listed under other tribal names had crossed the border from Mozambique as well. It is also likely that the numbers of immigrants from tribal groups believed to belong to surrounding territories, mainly Mozambique and Northern Rhodesia, had doubled between 1921 and 1931. Most of this large migratory movement took place after 1926. The Anguru population further increased by more than 60 percent between 1931 and 1945. The 1966 census recorded 283,854 foreign born Africans, of whom about 70 percent were born in Mozambique. This inward immigration of families was somewhat balanced by outward labour emigration, mainly by men, to Southern Rhodesia and South Africa. The development of Nyasaland was likely adversely affected by the drain of workers to other countries. The Nyasaland government estimated that 58,000 adult males were working outside Nyasaland in 1935. The Southern Rhodesian census of 1931 alone recorded 54,000 male Nyasaland Africans there, so the former estimate was probably undercounting the total number of workers in other countries. In 1937, it was estimated that over 90,000 adult males were migrant workers: of these a quarter was thought not to have been in touch with their families for more than five years. By 1945 almost 124,000 adult males and almost 9,500 adult females were known to be absent, excluding those who were not in touch with their families. The great bulk of migrant workers came from the rural Northern and Central regions: in 1937, out of 91,000 Africans recorded as absent, fewer than 11,000 were from districts in the south, where there were more jobs available. Labour migration continued up to and after independence. It was estimated that in 1963, some 170,000 men were absent and working abroad: 120,000 in Southern Rhodesia, 30,000 in South Africa, and 20,000 in Zambia.

Жыл Де-факто халық Де-юре халық Жылдық өсім
1901 736 724
1911 969 183 2,8%
1921 1 199 934 2,2%
1926 1 280 885 1 290 885 1,5%
1931 1 569 888 1 599 888 4,4%
1945 2 044 707 2 178 013+ 2,2%
1966 4 020 724 4 286 724+ 3,3%

@ шетелде жүргендері туралы белгілі де-юре халықтан алынған. + де-факто халықтан алынған, шетелде жүргендер қосылған. Дереккөз: Малавидің 1966 жылғы халық санағының қорытынды есебі, Зомба, 1968. Отарлық санақтар дәл болмады: 1901 және 1911 жылдардағы санақтар африкалық халықты шатырлық салықтық деректерге негіздеп бағалады, ал ересектер салық төлеуді тоқтатқан ерлер (жалпы санының 10% дейін) тіркелмеді. 1921, 1926 және 1931 жылғы санақтарда африкалық халықтың жеке санағы жүргізілмеді, мүмкін, жоқ адамдарды шамадан тыс бағалады және алыс аудандарда санақтан өтпегендерді есепке алмады. 1945 жылғы санақ жақсы болды, бірақ африкалық халықтың нақты деректері әлі де толық емес еді. 1921, 1931 және 1945 жылғы санақтарда Мозамбиктен келген иммигранттардың саны тіркелді. 1945 жылға дейін жүргізілген зерттеулер африкалықтардың санын және Ниасалендтен еңбекшілердің көшіп кетуін толық емес көрсеткен болуы мүмкін. Отарлық кезеңнен бастап қазіргі уақытқа дейін Ниасаленд/Малавидің ауылдық халық тығыздығы Сахарадан оңтүстік Африкадағы ең жоғарылардың бірі болды. Халық саны өте тез өсіп, 1901-1931 жылдар аралығында екі есеге көбейсе де, нәресте өлім-жітімінің жоғары болуы және тропикалық аурулардан болатын өлім-жітім табиғи өсімді жылына 1-2 пайыздан аспауға шектеді. Ал қалған өсімнің себебі Мозамбиктен келген иммигранттар. 1931 жылдан 1945 жылға дейін табиғи өсім екі есеге көбейді, мүмкін медициналық қызметтер жақсарғандықтан, нәресте өлім-жітімі біртіндеп төмендеді. Иммиграция отарлық кезеңде жалғасқанмен, ол маңызды фактор болмады. 1921 жылғы санақ бойынша 108 204 “Ангуру” (Мозамбиктен Ломве тілінде сөйлейтін иммигранттар) тіркелді. Басқа рулардың атымен аталғандардың көбісі де Мозамбиктен шекарадан өткен болуы мүмкін. Сондай-ақ, 1921 және 1931 жылдар аралығында айналадағы аумақтарға, негізінен Мозамбик пен Солтүстік Родезияға тиесілі деп саналатын тайпалық топтардан келген иммигранттардың саны екі есеге көбейген болуы мүмкін. Көші-қонның басым бөлігі 1926 жылдан кейін орын алды. Ангуру халқының саны 1931 және 1945 жылдар аралығында 60 пайыздан астамға өсті. 1966 жылғы санақ бойынша 283 854 шетелдік африкалықтар тіркелді, олардың 70 пайызы Мозамбикте туған. Отбасылардың ішкі көші-қоны, негізінен, ерлер, Оңтүстік Родезия мен Оңтүстік Африкаға еңбекшілердің сыртқы көші-қонымен біршама теңдестірілді. Ниасалендтің дамуына жұмысшылардың басқа елдерге кетуі кері әсер еткен. Ньясаленд үкіметі 1935 жылы Ньясалендтен тыс жерде 58 000 ересек ер адам жұмыс істегенін болжады. Тек 1931 жылғы Оңтүстік Родезия санағында ғана 54 000 еркек африкалық Ньясалендті тіркелді, сондықтан бұрынғы бағалау басқа елдерде жұмыс істейтіндердің жалпы санын есептемеген болуы мүмкін. 1937 жылы 90 000-нан астам ересек ер адам көшіп-қонушы жұмысшылар болды деп есептелді: олардың төрттен бірі бес жылдан астам уақыттан бері отбасыларымен байланыста болмаған деп саналады. 1945 жылы шамамен 124 000 ересек еркек пен шамамен 9 500 ересек әйелдің жоқ екені белгілі болды, отбасыларымен байланысы жоқ адамдарды есептемегенде. Көшіп-қонушы жұмысшылардың басым бөлігі солтүстік және орталық аймақтардан келді: 1937 жылы 91 000 африкалықтың жоқ екені тіркелді, олардың 11 000-нан азы оңтүстік аудандардан келді, онда жұмыс орындары көп болды. Еңбек көші-қоны тәуелсіздікке дейін және одан кейін де жалғасты. 1963 жылы шамамен 170 000 ер адам жоқ екені және шетелде жұмыс істегені есептелді: 120 000 Оңтүстік Родезияда, 30 000 Оңтүстік Африкада және 20 000 Замбияда.

Орталық

1907-1953 жылдар аралығында Ньясаленд колониялық кеңсе мен Ұлыбритания Парламентінің тікелей басқаруы мен бақылауында болды. Оның әкімшілігін британ үкіметі тағайындаған және колониялық кеңсеге жауапты губернатор басқарды. Ньясалендке гранттар мен қарыздар арқылы қаржылық қолдау қажет болғандықтан, губернаторлар қаржы мәселелері бойынша Ұлыбритания Қаржы министрлігіне есеп берді. 1953 жылдан 1963 жылдың соңына дейін Ньясаленд Родезия және Ньясаленд Федерациясының құрамына кірді, бірақ ол толық тәуелсіз мемлекет болған жоқ, себебі конституциялық тұрғыдан британ үкіметіне бағынышты болды. Ньясаленд протекторат мәртебесін сақтап, губернаторлары жергілікті басқару, еңбек және кәсіподақтар, африкалық бастауыш және орта білім беру, африкалық ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы, сондай-ақ ішкі қауіпсіздік салаларындағы жауапкершілікті сақтап қалды. Губернаторлардың бұрынғы өкілеттіктерінің көп бөлігі Федералдық үкіметке берілді. Ол сыртқы істер, қорғаныс, көші-қон, жоғары білім, көлік, пошта және экономикалық саясаттың маңызды аспектілеріне жауапты болды, сондай-ақ денсаулық сақтау, өнеркәсіптік даму және электр энергетикасы салаларында басты рөл атқарды. Колониялық кеңсе африкалық мәселелерге және африкалықтардың жер меншігіне қатысты соңғы билікті сақтап қалды. Көптеген губернаторлар мансабының басым бөлігін басқа аумақтарда өткізді, бірақ оларға Ньясалендте жұмыс өмірін өткізген департамент басшылары көмектесті. Осы жоғары лауазымды шенеуніктердің кейбіреулері губернаторларға кеңес беретін екі кеңеске де мүше болды. 1907 жылы заң шығарушы кеңес губернаторларға заңнамалық мәселелер бойынша кеңес беру үшін ғана шенеуніктерден құрылды; 1909 жылдан бастап оған "бейресми" мүшелердің аз бөлігі қосылды. 1961 жылға дейін губернатор заң шығарушы кеңес қабылдаған кез келген жарлыққа вето құқығына ие болды. Атқарушы кеңес саясат мәселелері бойынша кеңес беретін кішігірім орган болды. Ол 1949 жылға дейін тек шенеуніктерден тұрды, содан кейін сегіз шенеунікке екі ақ "бейресми" мүше қосылды. Заң шығарушы кеңестің құрамы біртіндеп көбірек өкілдікке ие болды. 1930 жылы оның алты "бейресми" мүшесі енді губернатор тағайындамайтын, ақ плантаторлар мен кәсіпкерлерді білдіретін қауымдастық тарапынан таңдалды. 1949 жылға дейін африкалықтардың мүддесін бір ақ миссионер қорғады. Сол жылы губернатор үш африкалық пен бір азиялықты алты ақ "бейресми" және 10 шенеунік мүшелерге қосты. 1955 жылдан бастап оның алты ақ "бейресми" мүшесі сайланды; бес африкалық (бірақ азиялықтар жоқ) тағайындалды. 1961 жылы ғана Заң шығарушы кеңестің барлық орындары сайлау арқылы толтырылды: Малави Конгресс партиясы 28 орынның 22-сін жеңіп алды. Партия сондай-ақ 10 орындық Атқарушы кеңестің жетісіне де тағайындалды.

Throughout the period 1907 to 1953, Nyasaland was subject to direct superintendence and control by the Colonial Office and the United Kingdom parliament. Its administration was headed by a Governor, appointed by the British Government and responsible to the Colonial Office. As Nyasaland needed financial support through grants and loans, Governors also reported to HM Treasury on financial matters. From 1953 to the end of 1963, Nyasaland was part of the Federation of Rhodesia and Nyasaland, which was not a fully independent state as it was constitutionally subordinate to the British government. Nyasaland remained a protectorate and its Governors retained responsibilities for local administration, labour and trade unions, African primary and secondary education, African agriculture and forestry, and internal policing. The greater part of the Governors' former powers was transferred to the Federal government. This had sole responsibility for external affairs, defence, immigration, higher education, transport, posts and major aspects of economic policy, and the predominant role in health, industrial development and electricity. The Colonial Office retained ultimate power over African affairs and the African ownership of land. Most governors spent the bulk of their career in other territories but were assisted by heads of departments who spent their working life in Nyasaland. Some of these senior officials also sat on the two councils that advised governors. The Legislative Council was formed solely of officials in 1907 to advise governors on legislation; from 1909 a minority of nominated "non official" members was added. Until 1961, the Governor had power to veto any ordinance passed by the Legislative Council. The Executive Council was a smaller body advising on policy. It was formed solely of officials until 1949, when two nominated white "non official" members were added to eight officials. The composition of the Legislative Council gradually became more representative. In 1930, its six "non official" members were no longer nominated by the governor but were selected by as association representing white planters and businessmen. Until 1949, African interests were represented by one white missionary. That year the governor appointed three Africans and an Asian to join six white "non official" and 10 official members. From 1955, its six white "non official" members were elected; five Africans (but no Asians) were nominated. Only in 1961 were all Legislative Council seats filled by election: the Malawi Congress Party won 22 of 28 seats. The party was also nominated to seven of the 10 Executive Council seats.

Жергілікті

Протекторат 1892 жылдан бастап округтерге бөлінді, әрқайсысын кіріс жинаушы (кейіннен округ комиссары деп аталды) басқарды. Алғашқыда онға жуық округ болған, бірақ тәуелсіздік алғаннан кейін олардың саны екі ондыққа дейін артты. 1907 жылы 12 жинаушы мен 26 көмекшілер үй салығы мен кедендік алымдарды жинауға жауапты болды; олар, заң білімі барлар аз болса да, судьялар ретінде сот функцияларын да атқарды. 1920 жылдан бастап округ комиссарлары Солтүстік, Орталық және Оңтүстік провинциялар үшін үш провинциялық комиссарға есеп берді. Олар өз кезегінде Зомбадағы Бас хатшыға есеп берді. Округ комиссарлары мен олардың көмекшілерінің саны 1937 жылы 51-ге дейін, ал 1961 жылы 120-ға дейін өсті. Протектораттың көптеген аймақтарында күшті басшылар аз болды. Бастапқыда британдықтар күшті басшылардың билігінен қашып, оларды коллекторлардың тікелей басқаруына бағындыруға тырысты. 1912 жылдан бастап коллекторлар протекторат әкімшілігі мен жергілікті халық арасында делдалдық қызмет атқаратын басты басшыларды және ауыл басшыларын тағайындай алды, бұл тікелей емес басқарудың алғашқы түрі болды. Әрбір коллектор өз округіндегі басшыларға қандай өкілеттік беру керектігін анықтай алатын. Кейбіреулері жергілікті билікке ие дәстүрлі басшыларды басты басшылар етіп тағайындады. 1933 жылы тікелей емес басқарудың тағы бір түрі енгізілді. Үкімет басшылар мен олардың кеңестерін туыс биліктер ретінде мойындады, бірақ олардың оларды жүзеге асыруға жеткілікті өкілеттігі мен қаржысы болмады. Туыс биліктер жергілікті әдет-ғұрып заңдары бойынша істерді қарау үшін туыс соттарды құра алатын. Бірақ 1924 жылдан 1929 жылға дейін губернатор болған сэр Чарльз Голдинг дәстүрлі басшылар жүйесі құлдырап бара жатыр және оған сенім артуға болмайды деп сенді. Туыс соттар еуропалықтарға тиесілі меншіктерге қатысты сот өкілеттігіне ие болмады. Олар округ комиссарларының бақылауында болды және көбінесе колониялық әкімшілік тарапынан ұнатпайтын ауыл шаруашылығы ережелерін орындау үшін пайдаланылды. Олар протектораттағы азаматтық даулардың көп бөлігін қарады. 1902 жылдан бастап британдықтар ағылшын заңын ресми заң кодексі ретінде бекітті және ағылшын үлгісінде Жоғары сотты құрды, онда Бас судья және басқа да судьялар болды. Апелляциялық шағымдарды Занзибардағы Шығыс Африка апелляциялық соты қарады. Африкалықтарға қатысты істерде әдет-ғұрып заңдарына рұқсат берілді (бірақ міндетті емес), егер жергілікті заң немесе әдет-ғұрып ағылшын құқықтық принциптеріне қайшы келмесе. Тәртіпті бастапқыда Патшаның Африкалық атқыштар әскері сақтап тұрды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін үкімет полицияға қаржыны көбейтіп, күштерін ауылдық аймақтарға кеңейтті. 1952 жылы полиция оқу мектебі ашылды, 1959 жылы полиция құрамы 750-ге дейін өсті және жаңа бөлімшелер құрылды (Арнайы бөлімше және тәртіпсіздікті бақылау үшін Полиция мобильді күші). Бұл өзгерістер 1959 жылы ірі тәртіпсіздіктер орын алғанда жеткіліксіз болып шықты, өйткені тәуелсіздікке қолдау арта бастады. Үкімет төтенше жағдай жариялады және Родезия мен Танганьикадан әскери күштер шақырылды. Полиция құрамы жұмысқа алу және оқыту арқылы шамамен 3000-ға дейін тез өсті. 1962 жылы Малави Конгресс партиясы билікті алғаннан кейін, ол 3000 адамнан тұратын, британдық жоғары офицерлері бар колониялық полиция күшін мұра етті.

The protectorate was divided into districts from 1892, with a Collector of Revenue (later called District Commissioner in charge of each. There were originally around a dozen districts, but the number had increased to some two dozen at independence. The 12 Collectors and 26 assistants in 1907 were responsible for collecting Hut tax and customs duties; they also had judicial responsibilities as magistrates, although few had any legal training. From 1920 the District Commissioners reported to three Provincial Commissioners for the Northern, Central and Southern provinces. They, in turn, reported to the Chief Secretary in Zomba. The numbers of District Commissioners and their assistants rose slowly to 51 in 1937 and about 120 in 1961. In many parts of the protectorate, there were few strong chiefs. At first the British tried to evade the powers of existing chiefs who were powerful, minimising them in favour of direct rule by the Collectors. From 1912, Collectors were able to nominate principal headmen and village headmen as local intermediaries between the protectorate administration and local people, in an early form of Indirect rule. Each Collector could determine what powers to delegate to headmen in his district. Some appointed existing traditional chiefs as Principal headmen, who had significant authority locally. Another version of indirect rule was instituted in 1933. The government authorized the chiefs and their councils as Native Authorities, but they had few real powers and little money to enforce them. The Native Authorities could set up Native Courts to decide cases under local customary law. But Sir Charles Golding, governor from 1924 to 1929, believed that the system of traditional chiefs was in decay and could not be relied on. Native Courts had no jurisdiction over European owned estates. They were subject to the oversight of District Commissioners, and they were generally used by the colonial administration to enforce unpopular agricultural rules. They dealt with the vast bulk of civil disputes in the protectorate. From 1902, the British established English law as the official legal code, and set up a High Court on the English model, with a Chief Justice and other judges. Appeals were heard by the East African Appeals Court in Zanzibar. Customary law was allowed (but not mandatory) in cases involving Africans, if native law or custom was not repugnant to English legal principles. Order was at first maintained by soldiers of the King's African Rifles,

After the Second World War, the government increased expenditures on the police and expanded its forces into rural areas. A Police Training School was opened in 1952, police man power increased to 750 by 1959, and new units were set up (the Special Branch and the Police Mobile Force for riot control). These changes proved insufficient when major disturbances took place in 1959, as support began to grow for independence. The government declared a state of emergency, and military forces were brought in from the Rhodesias and Tanganyika. Police manpower was rapidly expanded to about 3,000 through recruiting and training. After the Malawi Congress Party took power in 1962, it inherited a colonial police force of 3,000, including British senior officers.

Жеке

Еуропалықтардың ірі жерлерді иеленуі мен меншікке өтуі протекторат үшін үлкен әлеуметтік және саяси мәселе болды, себебі африкалықтар өздерінің жерлерін иеленуге қарсы күресті. 1892 және 1894 жылдар аралығында 3 705 255 акр, яғни шамамен 1,5 миллион гектар немесе протектораттың жалпы жер аумағының 15%-ы, колониялық үкіметтің талап ету туралы куәліктер беруі арқылы еуропалықтарға тиесілі мүліктер ретінде иеліктен шығарылды. Оның ішінде 2 702 379 миллион акр, 1 миллион гектардан астам, протектораттың солтүстігіндегі Британдық Оңтүстік Африка компаниясы минералды ресурстарға ие болу үшін сатып алған; бұл жерлер плантацияларға айналдырылмады. Бірақ қалған жердің көп бөлігі, шамамен 867 000 акр, немесе 350 000 гектардан астам, Шир таулы аймағындағы ең жақсы егістік жерлерді қамтыды, бұл елдің ең тығыз қоныстанған бөлігі болды және африкалықтар өзін-өзі қамтамасыз етуге негізделген шаруашылықпен айналысты. Протектораттың алғашқы комиссары, сэр Гарри Джонстон, Шир таулы аймағының еуропалықтардың кең ауқымды қоныстануына арналған аймаққа айналуын үміттенеді. Кейін ол бұл аймақтың денсаулыққа зиянды екенін мойындады. Ол, өзінің ізбасарлары бұл пікірді бөліспесе де, жеке пайдаланулары үшін жеткілікті жерді қажет ететін үлкен африкалық халқының бар екенін мойындады. Қосымша жерлердің иеліктен шығарылуы көбінесе аз болды. Бұрынғы Корольдік жерлердің шамамен 250 000 акры жеке меншікке сатылды немесе жалға берілді, ал бастапқыда талап ету туралы куәліктер бойынша шамамен 400 000 акр жер сатылды немесе орташа мөлшері 1000 акр болатын учаскелерге жалға берілді. Олардың көпшілігі Найасалендке Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін тамақ өнімдерін өсіру үшін келген еуропалықтармен басқарылатын шағын шаруашылықтар болды. 1920 жылы Найасаленд билігі құрған Жер комиссиясы, африка халқының қазіргі және болашақ қажеттіліктері қанағаттандырылғаннан кейін, 700 000 акрлық Корольдік жерлерден шағын және орта көлемді еуропалық плантациялардың дамуын ынталандыру үшін жерді одан әрі иеліктен шығаруды ұсынды. Бұл жоспар Колониялық кеңсе тарапынан қабылданбады. 19 ғасырдың соңында Шир таулы аймағындағы ең жақсы жерлердің көп бөлігі еуропалықтарға берілді. Шир таулы аймағындағы 860 000 акрдан астам (350 000 гектардан астам) жердің тек төрттен бірі ғана сапасыз жер еді. Қалған 660 000 акр жері құнарлы топыраққа ие, оның жалпы ауданы Шир таулы аймағында шамамен 1,3 миллион акрды құрады. Бірақ екі үлкен белдеу, бірі Зомба қаласынан Блантайр-Лимбеге дейін, екіншісі Лимбеден Тхиоло қаласына дейін, барлығы дерлік иемденілген жерлерден тұрды. Осы екі маңызды аймақта африкалықтарға арналған жерлер өте аз болды, сондықтан олар тығыз қоныстанды. Протектораттың алғашқы жылдары егіндіктердегі жердің аз бөлігі егілген. Қоныс аударушылар жұмыс күшін қажет етті және африкалық тұрғындарды дамымаған жерлерге қоныстануға шақырды. Л. Уайттың айтуынша, 1880-ші жылдары Шир таулы аймағындағы үлкен аумақтар ұрыс-керіс немесе құл шабуылы салдарынан сиреп қалған болуы мүмкін. Осы бос және қорғауға болмайтын аумақтарды еуропалықтар 1880 және 1890 жылдары иеленді. Сол кезде егіндіктерде африкалықтардың саны аз болды. Еуропалықтар жерді жалға алушылардан жалға алуды талап еткеннен кейін көптеген африкалықтар жерді тастап кетті. Бұрынғы африкалықтар қорғанысқа қолайлы аймақтарға қашып кеткен, бірақ оралмаған. Жаңа жұмысшылар (көбінесе Мозамбиктен келген "Ангуру" деп аталатын көшіп келушілер) егіндіктерге көшіп, өз өнімін өсіруге шақырылды, бірақ оларға жалға төлеу талап етілді. Алғашқы жылдары бұл талап, әдетте, "тангата" деп аталатын жүйе бойынша жылына екі ай жұмыспен қанағаттандырылатын. Кейіннен көптеген қожайындары "жалдау ақысын" төлеу үшін ұзақ уақыт жұмыс істеген. 1911 жылы протектораттағы африкалықтардың шамамен 9% -ы иемденілген жерлерде өмір сүрді деп есептелді: 1945 жылы бұл көрсеткіш шамамен 10% -ды құрады. Бұл егіндіктер елдің ауданының 5% -ын, бірақ жалпы егістік жердің 15% -ын құрады. Елді мекендердің жер сапасына қарағанда халқының саны аз екені анықталды. Үш ірі жылжымайтын мүлік компаниясы Шир таулы аймағында жер иелігін сақтап қалды. Бір кездері Британдық Орталық Африка компаниясының 350 000 акр жері болған, бірақ 1928 жылға дейін ол 50 000 акр жерді сатып немесе жалға алған. Ол Шир таулы аймағында әрқайсысы 100 000 акр жерді құрайтын екі үлкен жер учаскесін сақтап қалды. Оның қалған жерлері Шаир аңғарында немесе оған жақын жерде болды. 1920-ші жылдардың соңынан бастап ол көпшілікке толы және қадағалаусыз жерлерге африкалық жалға алушылардан ақшалай жалға алуды алды. A L Bruce Estates Ltd компаниясына 160 000 акр жер тиесілі, оның көпшілігі Зомба және Чираджулу аудандарындағы Magomero егістігінде орналасқан. 1940 жылға дейін ол жерінің аз бөлігін сатқан және тікелей өңдеуге дайын болған; 1948 жылға қарай егістік көбінесе жалға берілген, және барлық өнімді жалға алушылар өндірген. Blantyre and East Africa Ltd компаниясы бір кездері Блантайр және Зомба аудандарында 157 000 акр жерге ие болған, бірақ шағын шаруаларға сату нәтижесінде 1925 жылға қарай бұл көрсеткіш 91 500 акрға дейін төмендеді. 1930 жылға дейін ол жалға алушылардың өнімдерін саудалаған, бірақ содан кейін ақшалай жалға алуға көшті. 1920 жылғы Жер комиссиясы жеке егістіктерде тұратын африкалықтардың жағдайын да қарастырды және барлық жалға алушыларға иелік етудің кейбір кепілдіктерін беруді ұсынды. Қарлы жандар мен жесірлерден басқа, барлық жалға алушылар жалға ақысын ақшамен, еңбекпен немесе өнімді иесіне сату арқылы төлейтін болады, бірақ жалға ақысы реттеледі. Бұл ұсыныстар 1926 жылғы халық санауынан кейін, 115 000-нан астам африкалықтың (халықтың 10%) егістіктерде тұратыны анықталғаннан кейін 1928 жылы қабылданды. 1928 жылға дейін жылдық жалға ақысы 6 шиллинг (30 пенс) құрады. 1928 жылдан кейін 8 акрлық учаске үшін максималды ақшалай жалға ақысы 1 фунт стерлинг белгіленді, бірақ кейбір егістіктер одан аз ақы алды. Бұл опцияны ынталандырмау үшін 30 мен 50 шиллингке бағаланған өнімдерді жеткізуді талап ететін "эквивалентті" жалға ақысы ұсынылды. Егістік иелері бес жыл сайын себебін көрсетпестен жалға алушыларының 10% дейін шығарып алуға құқылы болды, сондай-ақ тұрғындардың ұлдарына 16 жасқа толғанда шығарып алуға және тұрғындардың қыздарының күйеулеріне қоныстануға рұқсат бермеуге құқылы болды. Мақсаты тығыздықты азайту болды, бірақ шығарылғандарды қайта орналастыруға жеткілікті жер болмады. 1943 жылдан бастап шығарып алуларға қарсылық көрсетілді.

European acquisition and ownership of large areas of land presented a major social and political problem for the protectorate, as Africans increasingly challenged this takeover of their land. Between 1892 and 1894, 3,705,255 acres, almost 1.5 million hectares or 15% of the total land area of the Protectorate, was alienated as European owned estates through the colonial grant of Certificates of Claim. Of this, 2,702,379 million acres, over 1 million hectares, in the north of the protectorate had been acquired by the British South Africa Company for its mineral potential; it was never turned into plantations. But much of the remaining land, some 867,000 acres, or over 350,000 hectares of estates, included a large proportion of the best arable lands in the Shire Highlands, which was the most densely populated part of the country and where Africans had relied on subsistence farming. The first Commissioner of the Protectorate, Sir Harry Johnston, had hoped that the Shire Highlands would become an area for large scale European settlement. He later considered it was too unhealthy. He acknowledged that it had a large African population who required sufficient land for their own use, although his successors did not share this view. Additional land alienations were much smaller. Around 250,000 acres of former Crown Lands were sold as freehold land or leased, and almost 400,000 acres more, originally in Certificates of Claim, were sold or leased in holdings whose average size was around 1,000 acres. Many of these were smaller farms operated by Europeans who came to Nyasaland after the First World War to grow tobacco. As late as 1920, a Land Commission set up by the Nyasaland authorities proposed further land alienation, to promote the development of small to medium size European plantations, from the 700,000 acres of Crown Land which it said were available after the present and future needs of the African people were met. This plan was rejected by the Colonial Office. Much of the best land in the Shire Highlands was alienated to Europeans at the end of the 19th century. Of more than 860,000 acres, over (350,000 hectares) of estates in the Shire Highlands, only a quarter was poor quality land. The other 660,000 acres were in areas of more fertile soils, which had a total area of some 1.3 million acres in the Shire Highlands. But two large belts, one from Zomba town to Blantyre Limbe the second from Limbe to Thyolo town, were almost entirely estates. In these two significant areas, Trust land for Africans was rare and consequently overcrowded. In the early years of the protectorate, little of the land on estates was planted. Settlers wanted labour and encouraged existing African residents to stay on the undeveloped land. According to L. White, by the 1880s, large areas of the Shire Highlands may have become underpopulated through fighting or slave raiding. It was these almost empty and indefensible areas that Europeans claimed in the 1880s and 1890s. Few Africans were resident on estate lands at that time. After Europeans introduced the requirement for rent payments by tenant farmers, many Africans left the estates. Earlier African residents who had fled to more defensible areas usually avoided returning to settle on estates. New workers (often the so called "Anguru" migrants from Mozambique) were encouraged to move onto estates and grow their own crops but were required to pay rent. In the early years, this was usually satisfied by two months' labour annually, under the system known as thangata. Later, many owners required a longer period of labour to pay the "rent." In 1911 it was estimated that about 9% of the protectorate's Africans lived on estates: in 1945, it was about 10%. These estates comprised 5% of the country by area, but about 15% of the total cultivable land. Estates appeared to have rather low populations relative to the quality of their land. Three major estate companies retained landholdings in the Shire Highlands. The British Central Africa Company once owned 350,000 acres, but before 1928 it had sold or leased 50,000 acres. It retained two large blocks of land, each around 100,000 acres, in the Shire Highlands. The rest of its properties were in or near to the Shire valley. From the late 1920s, it obtained cash rents from African tenants on crowded and unsupervised estates. A L Bruce Estates Ltd owned 160,000 acres, mostly in the single Magomero estate in Zomba, and Chiradzulu districts. Before the 1940s, it had sold little of its land and preferred to farm it directly; by 1948 the estate was largely let to tenants, who produced all its crops. Blantyre and East Africa Ltd had once owned 157,000 acres in Blantyre and Zomba districts, but sales to small planters reduced this to 91,500 acres by 1925. Until around 1930, it marketed its tenants' crops, but after this sought cash rents. The 1920 Land Commission also considered the situation of Africans living on private estates and proposed to give all tenants some security of tenure. Apart from the elderly or widows, all tenants would pay rents in cash by labour or by selling crops to the owner, but rent levels would be regulated. These proposals were enacted in 1928 after a 1926 census had shown that over 115,000 Africans (10% of the population) lived on estates. Before 1928, the prevailing annual rent was 6 shillings (30 pence). After 1928, maximum cash rents were fixed at £1 for a plot of 8 acres, although some estates charged less. The "equivalent" rents in kind required delivering crops worth between 30 and 50 shillings instead of £1 cash, to discourage this option. Estate owners could expel up to 10% of their tenants every five years without showing any cause, and could expel male children of residents at age 16, and refuse to allow settlement to husbands of residents' daughters. The aim was to prevent overcrowding, but there was little land available to resettle those expelled. From 1943, evictions were resisted.

Жергілікті сенім

1902 жылғы британдық заңнама Ньясалендтегі мұрагерлік құқықпен берілмеген барлық жерді Корольдік жерлер деп қарастырды, оларды тұрғындардың пікірін ескермей, иеліктен шығаруға болады. 1904 жылы ғана губернатор африкалық қауымдастықтардың мүддесі үшін Корольдік жерлердің (Туған жер сенімдік жерлер деп аталады) бөлігін резервте ұстауға өкілеттік алды, ал 1936 жылға дейін Туған жер сенімдік жерлерді мұрагерлік құқыққа айналдыруға тыйым салынды. Осы заңның мақсаты – африкалық халқына жердегі құқықтарына сенімділік беру және олардың келісімінсіз жерді иеліктен шығару қаупінен құтылуына көмектесу. 1920 жылы Туған жер сенімдік жерлер 6,6 миллион акрды құрағанда, еуропалық және африкалық қауымдастықтардың жерге деген қажеттіліктері туралы пікірталас болғандықтан, сенімділікке мұқтаждық туды. Протекторат әкімшілігі Африка халқының саны 30 жылда екі есеге артуы мүмкін екенін, бірақ Шаир тауларынан тыс жерлерде жаңа егістіктер құруға болатынын мәлімдеді. Протектораттың барлық аумағында халқының көп бөлігі қалалық емес, ауылдық жерлерде тұрды және ауылдық африкалық халқының 90% -дан астамы Корольдік жерлерде (қорықтарды қоса алғанда) өмір сүрді. Олардың егіншілікке жер алуы дәстүрлі құқықпен реттелді. Бұл құқық әртүрлі болды, бірақ әдетте жерді пайдалану құқығын (оны меншіктеп алмастан) алған немесе мұрагерлікпен алған адамға оны белгісіз мерзімге өңдеудің эксклюзивті құқығы берілді, және оны өз мұрагерлеріне беруге құқығы болды, егер ол қылмыс, немқұрайлылық немесе тастап кету үшін тәркіленбесе. Ауылдық басшылардың қауым мүшелеріне коммуналдық жерді бөліп беруі және сырттан келгендерге бөлуді шектеуі күтілді. Дәстүрлі құқықтың колониялық кезеңнің басында заңдық күші шамалы болды және дәстүрлі жерлерге немесе оларды пайдаланған қауымдастықтарға танылу немесе қорғау аз болды. Колониялық кезеңде және 1982 жылға дейін Малавиде егістік жерлер тең бөлініп, азық-түлік өндірісі үшін пайдаланғанда, халықтың негізгі азық-түлік қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жеткілікті егістік жерлер болды деп есептелді. 1920 жылы Жер комиссиясы елдің тым халыққа толы емес деп санаса да, жұмыс істейтін халқының көп бөлігі жұмыс істейтін, әсіресе шай плантацияларында немесе қалаларға жақын жерлерде, отбасылардың тек 1-2 акр жері бар екенін атап өтті. 1946 жылға қарай, тығыз қоныстанған аудандардағы халық саны одан да артты.

British legislation of 1902 treated all the land in Nyasaland not already granted as freehold as Crown Land, which could be alienated regardless of its residents' wishes. Only in 1904 did the Governor receive powers to reserve areas of Crown Land (called Native Trust Land) for the benefit of African communities, and it was not until 1936 that all conversion of Native Trust Land to freehold was prohibited by the 1936 Native Trust Lands Order. The aims of this legislation were to reassure the African people of their rights in land and to relieve them of fears of its alienation without their consent. Reassurance was needed, because in 1920 when Native Trust Land covered 6.6 million acres, a debate developed about the respective needs of European and African communities for land. The protectorate administration suggested that, although the African population might double in 30 years, it would still be possible to form new estates outside the Shire Highlands. Throughout the whole protectorate, the vast majority of its people were rural rather than urban dwellers and over 90% of the rural African population lived on Crown Lands (including the reserves). Their access to land for farming was governed by customary law. This varied, but generally entitled a person granted or inheriting the use of land (not its ownership) the exclusive right to farm it for an indefinite period, with the right to pass it to their successors, unless it was forfeited for a crime, neglect or abandonment. There was an expectation that community leaders would allocate communal land to the community members, but limit its allocation to outsiders. Customary law had little legal status in the early colonial period and little recognition or protection was given to customary land or the communities that used it then. It has been claimed that throughout the colonial period and up to 1982 Malawi had sufficient arable land to meet the basic food needs of its population, if the arable land were distributed equally and used to produce food. As early as 1920, while the Land Commission did not consider that the country was inherently overcrowded, it noted that, in congested districts where a large proportion of the working population was employed, particularly on tea estates or near towns, families had only 1 to 2 acres to farm. By 1946, the congested districts were even more crowded.

Реформа

1938 жылдан бастап протекторат әкімшілігі жерсіз қалғандарды қоныстандыру үшін аз пайдаланылған меншік жерлерді сатып ала бастады. Бұл сатып алулар жеткіліксіз болды, ал 1942 жылы Блантайр ауданындағы жүздеген африкалықтар, оларға шығып кету туралы бұйрықтар келген соң, басқа жер болмағандықтан кетуден бас тартты. Екі жыл өткен соң, сол қиындық халық тығыз қоныстанған Чоло ауданында қайтадан туды, оның үштен екі бөлігі жеке меншіктерден құралды. 1946 жылы Ньясаленд үкіметі 1943 және 1945 жылдардағы еуропалықтарға тиесілі жерлердегі тұрғындардың наразылықтары мен тәртіпсіздіктерінен кейін жер мәселелерін зерттеу үшін Абрахамс комиссиясын (сондай-ақ Жер комиссиясы деп те аталады) құрды. Комиссияның құрамында бір ғана мүше болды – сэр Сидни Абрахамс, ол Ньясаленд үкіметінің еуропалықтарға тиесілі жерлердегі барлық пайдаланылмаған немесе аз пайдаланылған еркін жерді сатып алуын ұсынды, ол африкалық фермерлерге қолжетімді мемлекеттік жер болар еді. Жерде тұратын африкалықтарға жер иесінің жерінде жұмысшы немесе жалға алушы ретінде қалу немесе мемлекеттік жерге көшу мүмкіндігі ұсынылды. Бұл ұсыныстар 1952 жылға дейін толыққанды жүзеге асырылмады. Абрахамс комиссиясының есебі пікірлерді екіге бөліп жіберді. Африкалықтардың көпшілігі оның ұсыныстарын қолдады, сондай-ақ 1942 жылдан 1947 жылға дейінгі губернатор Эдмунд Ричардс (Жер комиссиясын құруды ұсынған) және келесі губернатор Джеффри Колби да қолдады. Жер иелері мен басқарушылар оған қарсы болды, ал көптеген еуропалық қоныс аударушылар оны қызу сынға алды. Абрахамс есебінің нәтижесінде 1947 жылы Ньясаленд үкіметі оның ұсыныстарын іске асыру және қоныстандыру үшін жерді сатып алу мәселесімен айналысатын мемлекеттік қызметкерлерден тұратын Жерді жоспарлау комитетін құрды. Ол тек игерілмеген немесе көптеген африкалық тұрғындар немесе жалға алушылар тұрып жатқан жерлерді қайта сатып алуды ұсынды. Болашақта пайдалануға жарамды жерлерді халықсыз егістіктен қорғау қажет болды. 1948 жылдан бастап жерді сатып алу бағдарламасы күшейді, бұл жерді жалға берудің және жалға алушылардың өнімдерін сатудың болашағына сенімсіздікпен қараған жер иелерінің ықыласымен жеңілдеді. 1948 жылы 1,2 миллион акр (немесе 487 000 гектар) еркін иеліктегі жер қалды, африкалықтардың саны 200 000 адамды құрады. 1964 жылы тәуелсіздік алған кезде еуропалықтарға тиесілі жерлердің тек 422 000 акры (171 000 гектары) қалды, олар негізінен шай плантациялары немесе иелері тікелей басқаратын шағын шаруашылықтар болды.

From 1938, the protectorate administration began to purchase small amounts of under used estate land for resettlement of those evicted. These purchases were insufficient and, in 1942, hundreds of Africans in the Blantyre District who had been served with notices to quit refused to leave since there was no other land for them. Two years later the same difficulty arose in the densely populated Cholo District, two thirds of whose land constituted private estates. In 1946 the Nyasaland government appointed a commission, the Abrahams Commission (also known the Land Commission) to inquire into land issues following the riots and disturbances by tenants on European owned estates in 1943 and 1945. It had only one member, Sir Sidney Abrahams, who proposed that the Nyasaland government should purchase all unused or under used freehold land on European owned estates which would become Crown land, available to African farmers. The Africans on estates were to be offered the choice of remaining on the estate as workers or tenants or of moving to Crown land. These proposals were not implemented in full until 1952. The report of the Abrahams Commission divided opinion. Africans were generally in favour of its proposals, as was the governor from 1942 to 1947, Edmund Richards (who had proposed the establishment of a Land Commission) and the incoming governor, Geoffrey Colby. Estate owners and managers were strongly against it, and many European settlers bitterly attacked it. As a result of the Abrahams report, in 1947 the Nyasaland government set up a Land Planning Committee of civil servants to advise on implementing its proposals and deal with the acquisition of land for resettlement. It recommended the re acquisition only of land which was either undeveloped or occupied by large numbers of African residents or tenants. Land capable of future development as estates was to be protected against unorganised cultivation. From 1948, the programme of land acquisition intensified, assisted by an increased willingness of estate owners who saw no future in merely leasing land and marketing their tenants' crops. In 1948, it was estimated that 1.2 million acres (or 487,000 hectares) of freehold estates remained, with an African population of 200,000. At independence in 1964, only some 422,000 acres (171,000 hectares) of European owned estates remained, mainly as tea estates or small estates farmed directly by their owners.

Ауыл шаруашылығы

Ниасалендте белгілі бір пайдалы қазбалар, әсіресе көмір болғанымен, отарлық кезеңде олар пайдаланылмады. Экономикалық минералды ресурстардың болмауына байланысты протектораттың экономикасы ауыл шаруашылығына негізделуге тиіс болды, бірақ 1907 жылы халқының көп бөлігі көшпенді шаруалар болып табылды. 19 ғасырдың ортасы мен соңында Шир аңғарында маниок, күріш, бұршақ және қарақұмық, Шир жоталарында жүгері, маниок, тәтті картоп және сорго, ал Ньяса көлінің (қазіргі Малави көлі) жағалауында маниок, қарақұмық және жер жаңғағы өсірілді. Отарлық кезеңде осы дақылдар негізгі азық-түлік болып қала берді, бірақ қарақұмықтан гөрі жүгері көп өсті. Темекі және жергілікті мақта кеңінен өсірілді. Протектораттың барлық аймақтарында отарлық Ауыл шаруашылығы департаменті еуропалық плантаторлардың мүддесін қолдады. Африка ауыл шаруашылығына деген оның жағымсыз пікірі, оны дамытуға көмектеспеді, нәтижесінде тиімді шаруа экономикасы құрылмады. Департамент егістік жерлерді ауыстырып отырғызуды, яғни өңделетін жердегі ағаштарды кесіп, өртеуді және күлін тыңайтқыш ретінде топыраққа қосуды сынға алды. Жердің басқа бөлігі дайындалғаннан кейін, ол бірнеше жыл пайдаланылды. Еуропа, Солтүстік Америка және Азия топырақтарымен салыстырғанда, Сахарадан оңтүстік Африканың көптеген топырақтарының табиғи құнарлылығы төмен, олардың қоректік заттары жеткіліксіз, органикалық заттар аз және эрозияға бейім. Мұндай топырақтар үшін ең жақсы өңдеу әдісі – 2 немесе 3 жыл өңдеуден кейін 10-15 жыл жатқызу, яғни ауыстырып отырғызу және жатқызу жүйесі, ол Ньясалендте жер жеткілікті болған кезде кеңінен таралған. 1930 жылдары ауыл шаруашылығының қарқынды пайдалануы басталғанда, халық тығыз қоныстанған аймақтарда жатқызу мерзімі мен аумағы азайды, бұл топырақтың құнарлылығына күшті қысым жасады. Ауыл шаруашылығы департаментінің топырақтың құнарлылығы тез төмендейді деген болжамы соңғы зерттеулермен расталмады. Зерттеулер Малавидің көптеген топырақтары шағын шаруаларға жүгері өсіруге жеткілікті екенін көрсетті. Көпшілігінде органикалық заттар мен қоректік заттар жеткілікті (дегенмен, олардың мөлшері аз), бірақ азот пен фосфордың төмен деңгейі химиялық тыңайтқыштар мен тыңайтқыштарды қолдануды қажет етеді. 20 ғасырдың басында еуропалық егістіктер экспортқа арналған ақша дақылдарының көп бөлігін тікелей өндірсе, 1930 жылдары осы дақылдардың үлкен бөлігін (әсіресе темекіні) африкалықтар өндірді, олар патша жеріндегі шағын фермерлер немесе егістіктердегі жалға алушылар болып табылды. Алғашқы экспорттық дақыл кофе болды, ол 1895 жылдан бастап коммерциялық мақсатта өсірілді, бірақ 1905 жылы әлемдік нарықты басып алған Бразилиядан келген бәсекелестік және құрғақшылық темекі мен мақтаның пайдасына оның төмендеуіне әкелді. Бұрын бұл екі дақыл да шағын көлемде өсірілген, бірақ кофе өндірісінің төмендеуі плантаторларды Шир жоталарында темекіге және Шир аңғарында мақтаға көшуге итермеледі. Шай да тұңғыш рет 1905 жылы Шир жоталарында коммерциялық мақсатта егілді, ал 1908 жылы Шир жоталары темір жолы ашылғаннан кейін темекі мен шай өсірудің айтарлықтай дамуы болды. Протектораттың 56 жылдық тарихында темекі, шай және мақта негізгі экспорттық дақылдар болды, ал шай ғана тұрақты түрде егістік дақылы болып қала берді.

Although Nyasaland has some mineral resources, particularly coal, these were not exploited in colonial times. Without economic mineral resources, the protectorate's economy had to be based on agriculture, but in 1907 most of its people were subsistence farmers. In the mid to late 19th century, cassava, rice, beans and millet were grown in the Shire Valley, maize, cassava, sweet potatoes and sorghum in the Shire Highlands, and cassava, millet and groundnuts along the shores of Lake Nyasa (now Lake Malawi). These crops continued to be staple foods throughout the colonial period, although with less millet and more maize. Tobacco and a local variety of cotton were grown widely. Throughout the protectorate, the colonial Department of Agriculture favoured European planter interests. Its negative opinion of African agriculture, which it failed to promote, helped to prevent the creation of a properly functioning peasant economy. It criticised the practice of shifting cultivation in which trees on the land to be cultivated were cut down and burnt and their ashes dug into the soil to fertilise it. The land was used for a few years after another section of land was cleared. Compared with European, North American and Asian soils many sub Saharan African soils are low in natural fertility, being poor in nutrients, low in organic matter and liable to erosion. The best cultivation technique for such soils involves 10 to 15 years of fallow between 2 or 3 years of cultivation, the system of shifting cultivation and fallowing that was common in Nyasaland as long as there was sufficient land to practice it. As more intensive agricultural use began in the 1930s, the amounts and duration of fallow were progressively reduced in more populous areas, which placed soil fertility under gradually increasing pressure. The Department of Agriculture's prediction that soil fertility would decline at a rapid rate is contradicted by recent research. This showed that the majority of soils in Malawi were adequate for smallholders to produce maize. Most have sufficient (if barely so) organic material and nutrients, although their low nitrogen and phosphorus favours the use of chemical fertilisers and manure. Although in the early years of the 20th century European estates produced the bulk of exportable cash crops directly, by the 1930s, a large proportion of many of these crops (particularly tobacco) was produced by Africans, either as smallholders on Crown land or as tenants on the estates. The first estate crop was coffee, grown commercially in quantity from around 1895, but competition from Brazil which flooded the world markets by 1905 and droughts led to its decline in favour of tobacco and cotton. Both these crops had previously been grown in small quantities, but the decline of coffee prompted planters to turn to tobacco in the Shire Highlands and cotton in the Shire Valley. Tea was also first planted commercially in 1905 in the Shire Highlands, with significant development of tobacco and tea growing taking place after the opening of the Shire Highlands Railway in 1908. During the 56 years that the protectorate existed, tobacco, tea and cotton were the main export crops, and tea was the only one that remained an estate crop throughout.

Өсімдіктер

Шай өсірілетін жерлердің көлемі, еуропалық плантаторлардың Шире Хайленд аймағында өсірген жапырақты немесе Вирджиния темекісі 1911 жылы 4500 акрдан 1920 жылы 14200 акрға дейін өсті, нәтижесінде 2500 тонна темекі алынды. 1920 жылға дейін сатылған өнімнің шамамен 5% африкалық фермерлер өндірген қара түсті темекі болды, ал 1924 жылы бұл көрсеткіш 14% -қа жетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс темекі өндірісін арттырды, бірақ соғыстан кейінгі АҚШ Вирджиниясымен бәсекелестікке байланысты Империялық преференция аясында импорттық баж салығын қайтару қажет болды, бұл Ньясаленд өсірушілеріне көмектесу үшін жасалды. Еуропалық иеліктерде өндірілген темекінің көп бөлігі сапасы төмен болды. 1921 жылы 3500 тонналық өнімнің 1500 тоннасы сатуға жарамды болды және көптеген шағын еуропалық фермерлер бизнестен шықты. 1919 мен 1935 жылдар арасында олардың саны 229-дан 82-ге дейін азайды. Құрғатылған темекінің төмендеуі 1920 жылдары жалғасты. 1924 жылы еуропалықтар Малавидің темекі өнімінің 86%-ын, 1927 жылы 57%-ын, 1933 жылы 28%-ын және 1936 жылы 16%-ын өндірді. Осы төмендеуге қарамастан, темекі 1921-1932 жылдар аралығында экспорттың 65-80%-ын құрады. 1926 жылы Туыстық темекі басқармасының құрылуы отпен кептірілген темекі өндірісін ынталандырды. 1935 жылы ұлттық темекі өнімінің 70%-ы Орталық провинцияда өсірілді, онда Басқармада 30 000-ға жуық тіркелген фермерлер болды. Бастапқыда олар мемлекеттік жерлерді пайдаланды, бірақ кейіннен иеліктер "қонақ жалға алушылармен" шарты жасасты. Фермерлердің саны Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ауытқып, кейін кеңейді, сондықтан 1950 жылы 104 500-ден астам фермерлер 132 000 акр жерге отырғызып, 10 000 тонна темекі өсірді. Олардың 15 000-ы Оңтүстік провинциядағы фермерлер еді. Олардың үштен бірі жергілікті жерді иеленушілер, ал қалғаны иеліктерде жалға алушылар болып табылды. Сандары кейін азайды, бірақ 1965 жылы әлі де 70 000 фермерлер 12 000 тонна өнім өндірді. Темекі экспортының құны өсуіне қарамастан, 1935 жылдан кейін шайдың маңыздылығы артуына байланысты жалпы экспорттағы үлесі азайды. Мысыр мақтасын алғаш рет 1903 жылы Шире өзенінің жоғарғы ағысындағы африкалық шағын фермерлер коммерциялық мақсатта өсірді және төменгі Шире өзені мен Ньяса көлінің жағалауына тарады. 1905 жылы американдық үстіртті мақта Шире таулы жеріндегі иеліктерде өсірілді. Африкада өсірілген мақтаны 1912 жылға дейін Британдық Орталық Африка компаниясы мен Африка көлдері корпорациясы сатып алды, содан кейін мемлекеттік мақта нарықтары құрылды, онда мақтаға әділ баға берілді. Тәжірибесіз фермерлердің жарамсыз жерді шамасыз ашуы 1905 жылы 22 000 акр мақтаға әкелді, бірақ 140 тонна экспортталды. Аумақты 10 000 акрға дейін екі есеге азайту және сапаны жақсарту мақтаны маңыздырақ етті, 1917 жылы экспорттық құнның 44%-ына дейін, Бірінші дүниежүзілік соғыс сұранысты 1750 тоннаға дейін арттырды. Шире өзенінің төменгі ағысындағы жұмыс күшінің жетіспеушілігі және апатты су тасқыны 1918 жылы өндірістің 365 тоннаға дейін төмендеуіне әкелді. 1924 жылға дейін ғана өнеркәсіп қалпына келді, 1932 жылы 2700 тоннаға жетті және 1935 жылы экспортталған 4000 тонна рекордты көрсетті. Бұл негізінен төменгі Шире өзенінен алынған африкалық өндіріс болды, өйткені еуропалық иеліктерден алынған өнімнің маңызы азайды. Мақта экспортының салыстырмалы маңызы 1922 жылы жалпы экспорттың 16%-ынан 1932 жылы 5%-ға дейін төмендеді, содан кейін 1941 жылы 10%-ға дейін көтерілді және 1951 жылы 7%-ға дейін төмендеді. 1950 жылдан бастап мақтаның сапасы зиянкестерге қатаң бақылау жасау арқылы жақсарды және өнімнің 80%-ы төменгі Шире өзенінде өсіріле берсе де, ол Малави көлінің солтүстік жағалауында да өсіріле бастады. Өндіріс әртүрлі болды, ал ішкі нарықта одан да көп мөлшерде пайдаланылды, бірақ тәуелсіздік кезінде мақта тек төртінші ең құнды экспорттық өнім болды. Ньясалендтен шай алғаш рет 1904 жылы Мланже ауданының жауын-шашын көп түсетін аймақтарында шай плантациялары құрылғаннан кейін экспортталды, кейіннен Чоло ауданына дейін кеңейтілді. Экспорт 1922 жылы 375 тоннадан 1932 жылы 1250 тоннаға дейін, 12600 гектар жерге өсті. 1934 жылдан кейін шайдың маңызы күрт өсті, 1932 жылы жалпы экспорттың 6%-ынан 1935 жылы 20%-дан астамына дейін. Ол ешқашан осы деңгейден төмен түспеді, 1938 жылдан 1942 жылға дейін 40%-дан жоғары көтерілді, ал 1955, 1957 және 1960 жылдары шай экспортының құны темекіден асып түсті және 1960 жылдардың ортасына дейін Ньясалендте Африкадағы ең кең көлемді шай өсірілетін аймақ болды. Протекторат экономикасына құндылығына қарамастан, халықаралық нарықтағы оның басты проблемасы оның сапасы төмен болды. Жер жаңғағы экспорты 1951 жылға дейін маңызды болған жоқ, ол кезде олар 316 тоннаға жетті, бірақ оларды өсіруді және жақсы бағаларды ынталандыру үшін үкіметтік схема 1950 жылдардың ортасы мен соңында жылдам өсімге әкелді. Тәуелсіздікке қол жеткен кезде жылдық экспорт 25 000 тоннаға жетті және жер жаңғағы Ньясалендтің үшінші ең құнды экспорты болды. Олар сонымен қатар тағам ретінде кеңінен өсіріледі. 1930 және 1940 жылдары Ньясаленд тун майының ірі өндірушісі болды және Шире таулы жеріндегі иеліктерде 20 000 акрдан астам жер тун ағаштарымен отырғызылды. 1953 жылдан кейін әлемдік бағалар төмендеді және тун майы арзан мұнай химиялық алмастырғыштармен ауыстырылды. 1949 жылғы ашаршылыққа дейін жүгері экспортталмады, бірақ үкіметтік схема оны ақшалай дақыл ретінде ілгерілетуге көмектесті, нәтижесінде 1955 жылы 38 500 тонна экспортталды. Тәуелсіздікке қол жеткен кезде жергілікті сұраныс экспортты дерлік жойды.

The areas of flue cured brightleaf or Virginia tobacco farmed by European planters in the Shire Highlands rose from 4,500 acres in 1911 to 14,200 acres in 1920, yielding 2,500 ton of tobacco. Before 1920, about 5% of the crop sold was dark fired tobacco produced by African farmers, and this rose to 14% by 1924. The First World War boosted the production of tobacco, but post war competition from United States Virginia required a rebate of import duty under Imperial Preference to assist Nyasaland growers. Much of the tobacco produced by the European estates was of low grade. In 1921, 1,500 tons of a 3,500 ton crop was saleable and many smaller European growers went out of business. Between 1919 and 1935 their numbers fell from 229 to 82. The decline in flue cured tobacco intensified throughout the 1920s. Europeans produced 86% of Malawi's tobacco in 1924, 57% in 1927, 28% in 1933, and 16% in 1936. Despite this decline, tobacco accounted for 65–80% of exports from 1921 to 1932. Formation of a Native Tobacco Board in 1926 stimulated the production of fire cured tobacco. By 1935, 70% of the national tobacco crop was grown in the Central Province where the Board had around 30,000 registered growers. At first, these farmed Crown land, but later estates contracted sharecropping "Visiting Tenants". The number of growers fluctuated until the Second World War then expanded, so by 1950 there were over 104,500 growers planting 132,000 acres and growing 10,000 tons of tobacco. 15,000 were growers in the Southern Province. About three quarters were smallholders on Native Trust Land, the rest estate tenants. Numbers declined later, but there were still 70,000 in 1965, producing 12,000 tons. Although the value of tobacco exports continued to rise, they decreased as a proportion of the total after 1935 because of the increased importance of tea. Egyptian cotton was first grown commercially by African smallholders in the upper Shire valley in 1903 and spread to the lower Shire valley and the shores of Lake Nyasa. By 1905 American Upland cotton was grown on estates in the Shire Highlands. African grown cotton was bought by British Central Africa Company and the African Lakes Corporation until 1912 when government cotton markets were established where a fairer price for cotton was given. Reckless opening up of unsuitable land by inexperienced planters had led to 22,000 acres of cotton in 1905, but 140 tons were exported. Halving of the area to 10,000 acres and improving quality made cotton more important, to a peak of 44% of export value in 1917 when the First World War stimulated demand to 1,750 tons. A shortage of manpower and disastrous floods in the lower Shire valley caused a drop in production to 365 tons in 1918. It was not until 1924 that the industry recovered, reaching 2,700 tons in 1932 and a record of 4,000 tons exported in 1935. This was mainly African production in the lower Shire valley, as output from European estates became insignificant. The relative importance of cotton exports dropped from 16% of the total in 1922 to 5% in 1932, then rallied to 10% in 1941, falling to 7% in 1951. The quality of cotton produced improved from the 1950s with stricter controls on pests and, although 80% of the crop continued to be grown in the lower Shire valley, it also began to be grown in the northern shore of Lake Malawi. Production varied widely, and increasing amounts were used domestically, but at independence cotton was only the fourth most valuable export crop. Tea was first exported from Nyasaland in 1904 after tea plantations were established in the high rainfall areas of Mlanje District, later extended into Cholo District. Exports steadily increased from 375 tons in 1922 to 1,250 tons in 1932, from 12,600 acres planted. The importance of tea increased dramatically after 1934, from only 6% of total exports in 1932 to over 20% in 1935. It never fell below that level, rising to over 40% from 1938 to 1942, and in the three years 1955, 1957 and 1960 the value of tea exports exceeded that of tobacco and until the mid 1960s, Nyasaland had the most extensive area of tea cultivation in Africa. Despite its value to the protectorate's economy, the main problem with its tea on the international market was its low quality. Groundnut exports were insignificant before 1951 when they amounted to 316 tons, but a government scheme to promote their cultivation and better prices led to a rapid increase in the mid to late 1950s. At independence, the annual exports totalled 25,000 tons and groundnuts became Nyasaland's third most valuable export. They are also widely grown for food. In the 1930s and 1940s, Nyasaland became a major producer of tung oil and over 20,000 acres on estates in the Shire Highlands were planted with tung trees. After 1953, world prices declined and production dropped as tung oil was replaced by cheaper petrochemical substitutes. Until the 1949 famine, maize was not exported but a government scheme then promoted it as a cash crop, and 38,500 tons were exported in 1955. By independence, local demand had reduced exports to virtually nil.

Аштық және ашаршылық

Маусымдық аштық колониялық дәуірге дейінгі және оның басында жиі кездесетін, себебі шаруалар отбасының қажеттігін өтеу үшін азық-түлік өндіріп, аз ғана артығын сақтап, малға айырбастай немесе күткендеріне беретін. Аштықтар көбінесе соғыстармен байланысты болды, мысалы, 1863 жылы елдің оңтүстігінде болған ірі аштық. Африкадағы отаршылдық дәуірдегі аштықтардың бір теориясы – отаршылдық кедейлікке алып келгендігі. Бұл жерді қолма-қол ақшаға сатып алу немесе фермерлерді оны өсіруге мәжбүрлеу (азық-түлік өндіру мүмкіндігін төмендету), егіндеріне төмен төлем жасау, тартылып алынған жерлер үшін жалдау алынуы және оларға ерікті салық салу (азық-түлік сатып алу мүмкіндігін төмендету) арқылы болды. Нарықтық экономиканың енгізілуі колониялық дәуірдегі бірнеше тіршілік ету стратегияларын жойды, мысалы, негізгі егін сәтсіз болған жағдайда қосалқы дақылдарды өсіру, жабайы жемістер мен жидектерді жинау немесе отбасы мен достардан көмек сұрау. Соңында, созымалы аштықтан зардап шегетін жандардың тобы пайда болды. Ньясаленд 1918 жылы, сондай-ақ 1920-1924 жылдар аралығында жергілікті аштықтарға және басқа жылдары елеулі азық-түлік тапшылығына ұшырады. Үкімет жағдай нашарлағанға дейін шара қолданбады, көмек көрсету қымбатқа түсті, таратылуы кешіктірілді және еңбекке қабілетті адамдарға тегін көмек көрсетуге құлшынбады. 1922 және 1923 жылдары аштықтан құтқару үшін 2000 тонна жүгері импортталды және азық-түлік аз зардап шеккен аймақтардан сатып алынды. Бұл оқиғалар 1949 жылғы оқиғалардан аз масштабты болғанымен, билік келесі аштықтарға қарсы тиісті дайындық жасаған жоқ. 1949 жылдың қараша және желтоқсан айларында жаңбыр бірнеше ай ертерек тоқтады және Шир таулы аймағында азық-түлік тапшылығы тез күшейді. Үкімет және миссионерлік қызметкерлер, көптеген қалалық жұмысшылар және кейбір иеленушілер тегін немесе субсидияланған тамақ немесе несие бойынша тамақ алды. Ең көп зардап шеккендер – жесірлер, тастап кетілген әйелдер, қарттар, кішкентай балалар және бұрыннан кедейлікте жүргендер болды, ал отбасылар алыс туыстарына көмектеспеді. 1949 және 1950 жылдары 25000 тонна азық-түлік импортталды, бірақ алғашқы партиялар кешіктірілді. Ресми мәлімет бойынша 100-ден 200 адам қайтыс болды, бірақ нақты саны одан да көп болуы мүмкін, ал 1949 және 1950 жылдары қатты азық-түлік тапшылығы мен аштық болды.

Seasonal hunger was common in pre colonial and early colonial times, as peasant farmers grew food for their families' needs, with only small surpluses to store, barter for livestock or pass to dependents. Famines were often associated with warfare, as in a major famine in the south of the country in 1863. One theory of colonial era African famines is that colonialism led to poverty by expropriating land for cash crops or forcing farmers to grow them (reducing their ability to produce food), underpaying for their crops, charging rents for expropriated lands and taxing them arbitrarily (reducing their ability to buy food). The introduction of a market economy eroded several pre colonial survival strategies such as growing secondary crops in case the main one failed, gathering wild food or seeking support from family or friends and eventually created an underclass of the chronically malnourished poor. Nyasaland suffered local famines in 1918 and at various times between 1920 and 1924, and significant food shortages in other years. The government took little action until the situation was critical when relief supplies were expensive and their distribution delayed and was also reluctant to issue free relief to the able bodied. It imported around 2,000 tons of maize for famine relief in 1922 and 1923 and buy grain in less affected areas. Although these events were on a smaller scale than in 1949, the authorities did not react by making adequate preparations to counteract later famines. In November and December 1949, the rains stopped several months early and food shortages rapidly developed in the Shire Highlands. Government and mission employees, many urban workers and some estate tenants received free or subsidised food or food on credit. Those less able to cope, such as widows or deserted wives, the old, the very young and those already in poverty suffered most, and families did not help remoter relatives. In 1949 and 1950, 25,000 tons of food were imported, although initial deliveries were delayed. The official mortality figure was 100 to 200 deaths, but the true number may have been higher, and there were severe food shortages and hunger in 1949 and 1950.

Көлік

1859 жылы Ливингстон экспедициясы кезінде Замбези, Шир өзені және Ньяса көлі су жолдары Ньясаленд үшін ең қолайлы көлік құралы ретінде қарастырылды. Замбезидің Төменгі Ширі мен Жоғарғы Ширі, Ньяса көлі жүйелері Орта Ширдегі 80 км қашықтықтағы құламалар мен тасылдармен бөлінген, бұл үздіксіз кеме қатынасына кедергі келтірді. Протектораттың маңызды экономикалық орталықтары Блантайр және Шир таулары Ширден 40 км қашықтықта орналасқан, ал осы өзеннен тауарларды тасымалдау тиімсіз және қымбат бас жүгімен немесе өгіздермен жүргізілді. 1914 жылға дейін 100 тоннаға дейін жүк тасымалдайтын шағын өзен кемелері Замбезидің сағасындағы Чинде британдық концессиясы мен Төменгі Шир аралығында шамамен 290 км қашықтықта жүріп тұрды. Британ үкіметі Чиндедегі мұхит порты үшін 99 жылға жерді жалға алды, онда жолаушылар 1914 жылға дейін Union Castle Line және Германияның Шығыс Африка Линиясы кемелерінен өзен кемелеріне ауысты. Union Castle қызметі 1918-1922 жылдары Чинде порты циклоннан зардап шеккен кезде қайта жаңартылды. 1907 жылы теміржол ашылғанға дейін жолаушылар мен жүктерді Чиромоға кішігірім қайықтармен көшіріп, одан әрі 80 км қашықтықтағы Чикваваға дейін жеткізілді, онда жүк тасушылар тауарларды жардан көтеріп, жолаушылар жаяу жолға түсті. Ньяса көліндегі су деңгейінің төмендеуі 1896 жылдан 1934 жылға дейін Шир өзенінің ағысын азайтты; бұл және құмды жағалаулардың өзгеруі құрғақ маусымда кеме қатынасын қиындатты. Басты порт 1908 жылы Чиромодан Порт Геральдқа көшірілді, бірақ 1912 жылға қарай Порт Геральдты пайдалану қиын және көбінесе мүмкін емес болды, сондықтан Замбези порты қажет болды. 1914 жылы Замбезиге теміржолдың ұзартылуы Төменгі Ширде су көлігін тоқтатты, ал төмен су деңгейі Жоғарғы Ширде тоқтатты, бірақ ол Ньяса көлінде бүгінге дейін жалғасуда. Бастапқыда Форт Джонстонда орналасқан бірнеше көл кемелері, нашар жол байланысы бар көл жағалауындағы қауымдарға қызмет көрсетті. Олардың маңызы 1935 жылы Блантайрден теміржолдың солтүстікке қарай Ньяса көліне дейін ұзартылуымен және Салимада көл қызметі үшін терминал құрылуымен артты. Бірнеше көл портындағы порттық жабдықтар жеткіліксіз болды және көптеген порттарға жақсы жолдар аз болды: солтүстіктегі кейбіреулерінде жол байланысы болмады. Теміржолдар су көлігін толықтыра алады және Ньясаленд Үнді мұхитындағы портқа 322 км қашықтықта болғандықтан, порты бар өзендерге қысқа теміржол байланысы, бастапқыда, аз халық тығын аймақтар арқылы жағалауға тікелей бағыттан тиімді болды. Shire Highlands Railway 1907 жылы Блантайрден Чиромоға дейін желі ашты және оны 1908 жылы Блантайрден 182 км қашықтықтағы Порт Геральдқа дейін ұзартты. Порт Геральд қанағаттандырмас болғаннан кейін, Британдық Оңтүстік Африка компаниясы 1914 жылы Мозамбикте, негізінен, Порт Геральдтан Замбезидің солтүстік жағалауындағы Чиндиоға дейін 98 км қашықтықта Орталық Африка теміржолын салды. Мұнда тауарлар өзен кемелерімен Чиндеге, содан кейін теңіз арқылы Бейраға жеткізілді, үш рет ауыстырылып, кешігулерге ұшырады. Орталық Африка теміржолы нашар салынғандықтан, көп ұзамай кең ауқымды жөндеуді қажет етті. 1922 жылы циклоннан Чинде қатты зардап шекті және үлкен кемелерге жарамсыз болды. Балама порттар Бейра, ол 20 ғасырдың басында ірі порт ретінде дамыды, және кішкентай порт Келиман болды. Бейрада тығырық болды, бірақ 1920 жылдары оған айтарлықтай жақсартулар енгізілді: Келиманға дейінгі жол қысқа болды, бірақ порт жетілмеген. Транс-Замбезия теміржолы 1919-1922 жылдар аралығында салынды, Замбезидің оңтүстік жағалауынан Бейрадан Родезияға дейінгі негізгі желіге қосылу үшін 269 км қашықтықта жүрді. Оның демеушілері Бейра портына мүдделі болды және олар оның жоғары құнын және Ньясаленд үшін қысқа балама бағыттың шектеулі пайдасын елемеді. Замбезі арқылы паром, баржаларды сүйреу үшін бу кемелерін пайдаланды, сыйымдылығы шектеулі және Бейрамен байланыстың нашар нүктесі болды. Жылдың бір бөлігінде өзеннің тереңдігі аз, ал басқа уақытта су тасиды. 1935 жылы паромның орнына 3 км-ден аса ұзындықтағы Замбези көпірі салынды, теңізге үздіксіз теміржол байланысын жасады. Сол жылы Блантайрден Ньяса көліне дейінгі солтүстік бағыттағы жол аяқталды. Замбези көпірі мен солтүстік бағыт күткеннен аз көлік қозғалысын туғызды, ал 1937 жылы болжалданған көлік көлемі 1946 жылы ғана қол жеткізілді. Теміржол желісі ауыр жүктерді тасымалдауға жарамсыз болды, өйткені ол өткір бұрыштар мен тік еңістері бар тар жол болды. Қызмет көрсету құны жоғары болды және жүк көлемі аз болды, сондықтан тасымалдау бағасы Родезия және Шығыс Африка деңгейінен үш есеге дейін жоғары болды. Қымбатқа түскенмен және тиімсіз болса да, Бейраға дейінгі теміржол байланысы Ньясалендтің тәуелсіздікке дейін және одан кейін де басты көлік құралы болып қала берді. 1964 жылы алғаш ұсынылған Мозамбиктің Накала портына екінші теміржол байланысы бүгінгі күні импорт пен экспорттың басты бағыты болып табылады. Тәуелсіздік алған протектораттағы жолдар жаңбырлы маусымда қиын өтетін жолдар ғана болды. Оңтүстік жарты протекторатта 1920 жылдары моторлық көліктерге жарамды жолдар салынды және бас жүгімен тасымалдауды алмастырды, бірақ солтүстік жартысында 1930 жылдардың соңына дейін көптеген жыл бойына жақсы жолдар болған жоқ, сондықтан моторлық көліктер оңтүстікте шоғырланды. Жолмен саяхаттау теміржолға балама болып келе жатқан, бірақ теміржол пайдалануын ынталандыруға бағытталған үкіметтік ережелер осы дамуға кедергі келтірді. Солтүстік теміржолдың ұзартылуы аяқталғаннан кейін Салимада жол қозғалысын алмастыруды салу және Орталық Ньясаленд пен Шығыс Замбияны дамытуға көмектесу үшін Орталық Провинциядағы жолдарды жақсарту туралы ұсыныстар қабылданбады. Жол көлігі жетілмеген және тәуелсіздік алған кезде асфальтталған жолдар аз болды. Әуе көлігі 1934 жылы Чиликадағы әуежайдан Салисбериге апталық Родезия және Ньясаленд Әуе жолдары қызметімен басталып, 1937 жылы аптасына екі рет ұлғайтылды. Блантайр (Чилика) 1935 жылдан бастап Бейрамен байланысты. Барлық рейстер 1940 жылы тоқтатылды, бірақ 1946 жылы Оңтүстік Родезия, Солтүстік Родезия және Ньясаленд үкіметтері қолдауымен Орталық Африка Әуе жолдары корпорациясы қызметін қайта бастады. Оның Салисбериден Блантайрға дейінгі рейсі Найробиге дейін ұзартылды, Блантайр-Лиллонгуэ-Лусака рейсі қосылды және ішкі рейстер Салима мен Каронгаға жүргізілді. Корпорацияның бұрынғы Ньясаленд бөлімі 1964 жылы Air Malawi болып қайта құрылды.

From the time of Livingstone's expedition in 1859, the Zambesi, Shire River, and Lake Nyasa waterways were seen as the most convenient method of transport for Nyasaland. The Zambesi Lower Shire and Upper Shire Lake Nyasa systems were separated by 50 mile (80 km) of impassable falls and rapids in the Middle Shire which prevented continuous navigation. The main economic centres of the protectorate at Blantyre and in the Shire Highlands were 25 mile (40 km) from the Shire, and transport of goods from that river was by inefficient and costly head porterage or ox cart. Until 1914, small river steamers carrying 100 tons or less operated between the British concession of Chinde at the mouth of the Zambezi and the Lower Shire, about 180 mile (290 km). The British government had obtained a 99 year lease of a site for an ocean port at Chinde at which passengers transferred to river steamers from Union Castle Line and German East Africa Line ships up to 1914, when the service was suspended. The Union Castle service was resumed between 1918 and 1922 when the port at Chinde was damaged by a cyclone. Until the opening of the railway in 1907, passengers and goods were transferred to smaller boats at Chiromo to go a further 50 mile (80 km) upstream to Chikwawa, where porters carried goods up the escarpment and passengers continued on foot. Low water levels in Lake Nyasa reduced the Shire River's flow from 1896 to 1934; this and the changing sandbanks made navigation difficult in the dry season. The main port moved downriver from Chiromo to Port Herald in 1908, but by 1912 it was difficult and often impossible to use Port Herald, so a Zambezi port was needed. The extension of the railway to the Zambezi in 1914 effectively ended significant water transport on the Lower Shire, and low water levels ended it on the Upper Shire, but it has continued on Lake Nyasa up to the present. A number of lake steamers, at first based at Fort Johnston, served lakeside communities which had poor road connections. Their value was increased in 1935 when a northern extension of the railway from Blantyre reached Lake Nyasa, and a terminal for Lake Services was developed at Salima. Harbour facilities at several lake ports were inadequate and there were few good roads to most ports: some in the north had no road connection. Railways could supplement water transport and, as Nyasaland was nowhere closer than 200 mile (322 km) to a suitable Indian Ocean port, a short rail link to river ports that eliminated porterage was initially more practical than a line direct to the coast passing through low population areas. The Shire Highlands Railway opened a line from Blantyre to Chiromo in 1907 and extended it to Port Herald, 113 mile (182 km) from Blantyre in 1908. After Port Herald became unsatisfactory, the British South Africa Company built the Central African Railway, mainly in Mozambique, of 61 mile (98 km) from Port Herald to Chindio on the north bank of the Zambezi in 1914. From here, goods went by river steamers to Chinde then by sea to Beira, involving three transhipments and delays. The Central African Railway was poorly built and soon needed extensive repairs. Chinde was severely damaged by a cyclone in 1922 and was unsuitable for larger ships. The alternative ports were Beira, which had developed as a major port in the early 20th century, and the small port of Quelimane. Beira was congested, but significant improvements were made to it in the 1920s: the route to Quelimane was shorter, but the port was underdeveloped. The Trans Zambezia Railway, constructed between 1919 and 1922, ran 167 mile (269 km) from the south bank of the Zambezi to join the main line from Beira to Rhodesia. Its promoters had interests in Beira port, and they ignored its high cost and limited benefit to Nyasaland of a shorter alternative route. The Zambezi crossing ferry, using steamers to tow barges, had limited capacity and was a weak point in the link to Beira. For part of the year the river was too shallow and at other times it flooded. In 1935, the ferry was replaced by construction of the Zambezi Bridge, over 2 mile (3 km) long, creating an uninterrupted rail link to the sea. In the same year, a northern extension from Blantyre to Lake Nyasa was completed. The Zambezi Bridge and northern extension generated less traffic than anticipated, and it was only in 1946 that traffic volumes predicted in 1937 were reached. The rail link was inadequate for heavy loads, being a single narrow gauge track with sharp curves and steep gradients. Maintenance costs were high and freight volumes were low, so transport rates were up to three times Rhodesian and East African levels. Although costly and inefficient, the rail link to Beira remained Nyasaland's main transport link up to and beyond independence. A second rail link to the Mozambique port of Nacala was first proposed in 1964 and is the principal route for imports and exports today. Roads in the early protectorate were little more than trails, barely passable in the wet season. Roads suitable for motor vehicles were developed in the southern half of the protectorate in the 1920s and replaced head porterage, but few all weather roads existed in the northern half until quite late in the 1930s, so motor transport was concentrated in the south. Road travel was becoming an alternative to rail, but government regulations designed to promote railway use hindered this development. When the northern railway extension was completed, proposals failed to be carried out to build a road traffic interchange at Salima and improve roads in the Central Province to help develop Central Nyasaland and Eastern Zambia. Road transport remained underdeveloped and, at independence, there were few tarmac roads. Air transport began modestly in 1934 with weekly Rhodesian and Nyasaland Airways service from an airstrip at Chileka to Salisbury, increased to twice weekly in 1937. Blantyre (Chileka) was also linked to Beira from 1935. All flights were discontinued in 1940 but in 1946 Central African Airways Corporation, backed by the governments of Southern Rhodesia, Northern Rhodesia and Nyasaland resumed services. Its Salisbury to Blantyre service was extended to Nairobi, a Blantyre Lilongwe Lusaka service was added and internal services ran to Salima and Karonga. The former Nyasaland arm of the corporation became Air Malawi in 1964.

Ұлтшылдық

Колониалдық үкімге қарсы алғашқы наразылық екі бағыттан туды. Біріншіден, тәуелсіз африкалық шіркеулер еуропалық миссионерлердің бақылауын қабылдамай, «Күзет мұнарасы» және басқа да ұйымдар арқылы билік өкілдерінің бүлікшіл деп есептеген Мыңжылдық ілімдерін тарату арқылы наразылық білдірді. Екіншіден, миссияларда немесе шетелде білім алған африкалықтар «Туған қауымдастықтар» арқылы әлеуметтік, экономикалық және саяси жетістіктерге ұмтылды. Екі қозғалыс та көбінесе бейбіт болды, бірақ 1915 жылы Джон Чилембве жасаған зорлық-зомбылық көтерілісі діни радикализмді, білімді африкалықтардың наразылығын және Бірінші дүниежүзілік соғыста африкалықтардың қаза болуына байланысты ашуды білдірді. Чилембве көтерілісінен кейін наразылық 1930-шы жылдардың басына дейін басылды және африкалық білім беру мен ауыл шаруашылығын жақсартуға бағытталды. Саяси өкілдік алыс мақсат болып қалды. 1930 жылы британ үкіметінің Замбезидің солтүстігіндегі ақ қоныс салушылар африкалықтарды басып тастайтын азшылық үкіметін құра алмайды деген мәлімдемесі саяси сананы ояртты. Оңтүстік Родезия үкіметінің ынтасы Солтүстік және Оңтүстік Родезия, Солтүстік Родезия және Ньясаленд арасындағы болашақ байланыс туралы Корольдік комиссия құруға әкелді. Оңтүстік Родезиямен бірігуге қарсылық білдірген африкалықтардың бірауыздан қарсылығына қарамастан, 1939 жылғы Бледисло комиссиясының есебі болашақта Замбезидің солтүстігінде Оңтүстік Родезияның нәсілдік кемсітушілік формалары қолданылмаса, қандай да бір байланыс түрін толығымен жоққа шығармады. Оңтүстік Родезия билігінің қаупі африкалықтардың саяси құқықтарына талаптарын жеделдетті, ал 1944 жылы әртүрлі жергілікті ерікті қауымдастықтар Ниасаленд африкалық конгресі (NAC) ретінде бірікті. Оның алғашқы талаптарының бірі – Африканың Заң шығарушы кеңесте өкілдігі болуы керек еді, бұл 1949 жылы қабылданды. 1946 жылдан бастап NAC-ты сол кезде Ұлыбританияда тұратын Гастингс Банда қаржылық және саяси тұрғысынан қолдады. Осы қолдауға қарамастан, Конгресс 1948 жылы бірігу туралы ұсыныстар қайта жанданып, оған жаңа күш бергенге дейін өзінің қарқынын жоғалтты. Соғыстан кейінгі британдық үкіметтер Орталық Африкадағы жақындасқан байланыс шығындарды азайтады деп сенді және Оңтүстік Родезия үкіметі қалаған толық бірігуге емес, федералдық шешімге келісті. Африканың Федерацияға қарсылықтары 1951 жылы Ниасаленд үшін Гастингс Банда және Солтүстік Родезия үшін Гарри Нкумбула дайындаған бірлескен меморандумда жинақталды. Олардың бірі – Оңтүстік Родезиядағы ақ нәсілді азшылықтың саяси үстемдігі африкалықтардың саяси қатысуына кедергі келтіреді және Оңтүстік Родезия саясаткерлерінің бақылауы нәсілдік кемсітушілік пен сегрегацияның кеңеюіне әкеледі. Родезия және Ньясаленд Федерациясы 1953 жылы Африканың күшті қарсылығына қарсы, соның ішінде Чоло округіндегі көтерілістер мен өлім-жітімге қарсы, бірақ жергілікті жер мәселелері де болды. 1953 жылы NAC федерацияға қарсы шығып, тәуелсіздік талап етті. Оның жақтастары салықтар мен төлқұжаттарға қарсы демонстрациялар ұйымдастырды. 1954 жылдың басында Конгресс өзінің науқанын тоқтатты және көптеген жақтастарын жоғалтты. 1955 жылы Колониялық кеңсе Ниасаленд губернаторының ұсынысына келісті, бұл Заң шығарушы кеңесте африкалық өкілдікті үштен бесе дейін ұлғайтуды және африкалық мүшелерді губернатор тағайындамай, провинциялық кеңестер ұсынатынын білдірді. Бұл провинциялық кеңестер халықтың тілегіне құлақ қойғандықтан, бұл Кеңестерге Конгресс мүшелерін Заң шығарушы кеңеске ұсынуға мүмкіндік берді. Бұл 1956 жылы Генри Чипэмбере мен Каньяма Чиуме, Конгрестің екі жас радикалды мүшесі, үш модератормен бірге, оның ішінде екі Конгресс жақтасы да ұсынылды. Бұл табыс 1956 және 1957 жылдары Конгресс мүшелерінің санының тез өсуіне әкелді. Ньясаленд африкалық конгресінің жас мүшелерінің кейбіреуі оның басшысы ТДТ Бандаға сенімсіздік білдіріп, оны адал емес деп айыптады және оның орнына Голд-Кост қаласында тұратын доктор Хастингс Банданы тағайындағылары келді. Д-р Банда Конгресс төрағасы болған жағдайда ғана оралатынын мәлімдеді. Осы келісімге қол жеткізілгеннен кейін ол 1958 жылдың шілдесінде Ньясалендке оралды және ТДТ Банда биліктен қуылды.

The first protests against colonial rule came from two sources. Firstly, independent African churches rejected European missionary control and, through Watch Tower and other groups, promoted Millennialism doctrines that the authorities considered seditious. Secondly, Africans educated by missions or abroad sought social, economic and political advancement through voluntary "Native Associations". Both movements were generally peaceful, but a violent uprising in 1915 by John Chilembwe expressed both religious radicalism and the frustration of educated Africans denied an effective voice, as well as anger over African casualties in the First World War. After Chilembwe's uprising, protests were muted until the early 1930s and concentrated on improving African education and agriculture. Political representation was a distant aspiration. A 1930 declaration by the British government that white settlers north of the Zambezi could not form minority governments dominating Africans stimulated the political awareness. Agitation by the government of Southern Rhodesia led to a Royal Commission on future association between Northern and Southern Rhodesia, Northern Rhodesia and Nyasaland, or all three territories. Despite almost unanimous African opposition to amalgamation with Southern Rhodesia, the Bledisloe Commission report of 1939 did not entirely rule out some form of association in the future, provided Southern Rhodesian forms of racial discrimination were not applied north of the Zambezi. The danger of Southern Rhodesian rule made African demands for political rights more urgent, and in 1944 various local Voluntary Associations united as the Nyasaland African Congress (NAC). One of its first demands was to have African representation on the Legislative Council, which was conceded in 1949. From 1946, the NAC received financial and political support from Hastings Banda, then living in Britain. Despite this support, Congress lost momentum until the revival of amalgamation proposals in 1948 gave it new life. Post war British governments were persuaded that closer association in Central Africa would cut costs, and they agreed to a federal solution, not the full amalgamation that the Southern Rhodesian government preferred. The main African objections to the Federation were summed up in a joint memorandum prepared by Hastings Banda for Nyasaland and Harry Nkumbula for Northern Rhodesia in 1951. These were that political domination by the white minority of Southern Rhodesia would prevent greater African political participation and that control by Southern Rhodesian politicians would lead to an extension of racial discrimination and segregation. The Federation of Rhodesia and Nyasaland was pushed through in 1953 against very strong African opposition including riots and deaths in Cholo District although there were also local land issues. In 1953, the NAC opposed federation and demanded independence. Its supporters demonstrated against taxes and pass laws. In early 1954, Congress abandoned its campaign and lost much of its support. In 1955, the Colonial Office agreed to the suggestion of the governor of Nyasaland that African representation on the Legislative Council should be increased from three to five members, and that the African members should no longer be appointed by the governor, but nominated by Provincial Councils. As these Provincial Councils were receptive to popular wishes, this allowed these Councils to nominate Congress members to the Legislative Council. This occurred in 1956 when Henry Chipembere and Kanyama Chiume, two young radical members of Congress, were nominated together with three moderates, including two Congress supporters. This success led to a rapid growth in Congress membership in 1956 and 1957. Several of the younger members of the Nyasaland African Congress had little faith in the ability of its leader, T D T Banda, who they also accused of dishonesty, and wished to replace him with Dr Hastings Banda, then living in the Gold Coast. Dr Banda announced he would only return if given the presidency of Congress. After this was agreed he returned to Nyasaland in July 1958 and T D T Banda was ousted.

Тәуелсіздік

Банда мен Конгресс партиясының басшылары федерацияға қарсы тікелей әрекеттер науқанын бастады, конституциялық өзгерістерді және тәуелсіздікті дереу талап етті. Бұл шара фермалық тәжірибелерге қатысты федералдық директиваларға қарсылықты қамтығандықтан, наразылықтар кеңінен таралып, кейде зорлыққа ұшырады. 1958 жылдың қаңтарында Банда губернатор сэр Роберт Армитажға конституциялық реформалар бойынша Конгресс ұсыныстарын ұсынды. Онда Заң шығарушы кеңесте африкалықтардың көпшілігін және Атқарушы кеңесте африкалықтармен кемінде теңдік орнату көзделген. Губернатор ұсыныстарды қабылдамады, және конституциялық келіссөздердің сәтсіз аяқталуы Конгресс ішінде үкіметке қарсы наразылықтарды күшейту және зорлық-зомбылықты арттыру туралы талаптарға әкелді. Конгресс жақтастарының зорлыққа ұшырауы және Конгресс басшыларының одан да ызаландыратын мәлімдеме жасауы Армитажды жеңілдіктер жасаудан бас тартып, жаппай тұтқындауға дайындалуға мәжбүр етті. 21 ақпанда Родезия полкінің еуропалық әскерлері Ньясаландқа жеткізілді, ал одан кейінгі күндері полиция немесе әскерлер бірнеше жерде тәртіпсіздікке қарсы оқ атты, нәтижесінде төрт адам қаза тапты. 1959 жылдың 3 наурызындағы Палатадағы пікірталас кезінде, Төтенше жағдай жарияланған күні, Колониялық хатшы Алан Леннокс Бойд Конгресс еуропалықтарды, азиялықтарды және орташа африкалықтарды жаппай өлтіруді жоспарлағаны туралы алынған ақпараттан анық көрінетінін мәлімдеді. «Шындығында, жаппай қырғын жоспарланып жатыр» деді ол. Бұл кісі өлтіру жоспары туралы алғашқы рет жарияланған мәлімдеме болды, және сол пікірталастың кешігіректерінде Колониялық кеңседегі мемлекеттік министр Джулиан Амери Леннокс Бойдтың айтқандарын «өлтірушілердің құпия келісімі» және «Кениядағы қырғын сияқты» қырғын туралы сөздерімен растады. Девлин комиссиясы кейіннен жасаған ең ауыр сын – «кісі өлтіру жоспары» болды, оның болуын комиссия күмәндандырды және оны Ньясаланд пен британ үкіметтері Төтенше жағдайды ақтауға тырысқанда қолданғанын айыптады, сонымен бірге Төтенше жағдайды жариялау «әр жағдайда негізді» екенін мойындады. Комиссия сондай-ақ Банданың кейбір Конгресс белсенділерінің еуропалықтарға шабуыл жасау туралы айтқан ызаландыратын сөздерінен хабары жоқ екенін мәлімдеді. 1959 жылдың 3 наурызында сэр Роберт Армитаж, Ньясаланд губернаторы ретінде, бүкіл протекторат бойынша Төтенше жағдай жариялады және «Күн шығысы операциясы» деп аталған полиция және әскери операция аясында оның президенті доктор Гастингс Банданы, оның атқару комитетінің басқа да мүшелерін, сондай-ақ жүзден астам жергілікті партия шенеуніктерін тұтқындады. Ньясаланд Африка Конгресі келесі күні тыйым салынды. Тұтқындалғандар сотсыз қамауға алынды, ал тұтқындалғандардың жалпы саны 1300-ден асты. 2000-нан астам адам Төтенше жағдаймен байланысты қылмыстар үшін, соның ішінде тәртіпсіздік пен қылмыстық зиян келтіру үшін түрмеге жабылды. Бұл шаралардың мақсаты доктор Банданың оралуынан кейін күшейген тәртіпсіздікті тоқтатып, Ньясаланд үкіметіне заңдылық пен тәртіпті қалпына келтіруге мүмкіндік беру болды. Жағдайды бірден жайластырудың орнына, Төтенше жағдай кезінде елу бір африкалық қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды. Төтенше жағдайдан кейін Лорд Девлин басқарған комиссия Ньясаланд әкімшілігінің кемшіліктерін ашты. Комиссия Төтенше жағдайды жариялау тәртіпті қалпына келтіру және анархияға түсуді болдырмау үшін қажет деп тапты, бірақ полиция мен әскерлердің заңсыз күш қолдануын, соның ішінде үйлерді өртеп жіберу, мүлікті жою және ұрып-соғу жағдайларын сынға алды. Комиссия «кісі өлтіру жоспарының» бар екенін жоққа шығарды, бірақ: Есепте Ньясаланд әкімшілігі Ньясаландтың африкалық халқының қолдауын жоғалтқаны, олардың Федерацияны жалпыға бірдей қабылдамауы айтылды. Соңында британ үкіметі елдің конституциялық болашағы туралы африкалық басшылармен келіссөздер жүргізуі керек екені ұсынылды. Алғашында британ үкіметі жағдайды тыныштауға тырысып, Заң шығарушы кеңеске қосымша африкалық мүшелерді (Малави Конгресс партиясының жақтастары емес) тағайындады. Бірақ Родезия мен Ньясаленд Федерациясын сақтап қалу мүмкін емес екені көп ұзамай анық болды. Ол 1963 жылдың 31 желтоқсанында ресми түрде таратылды, бірақ осыған дейін Ньясаланд үшін маңызды болмай қалған. Сондай-ақ, Ньясаланд пен Солтүстік Родезияға көпшілік билікпен жауапты үкімет беру керек екені шешілді. Банда 1960 жылдың сәуір айында босатылып, жауапты үкімет туралы ұсыныстарды талқылау үшін Лондонға шақырылды. Малави Конгресс партиясының 1961 жылғы тамыздағы сайлаудағы үлкен жеңісінен кейін Банда және тағы төрт Малави Конгресс партиясының мүшелері немесе жақтастары сайланған министрлер ретінде бес шенеунікпен бірге Атқарушы кеңеске қосылды. 1962 жылы Лондонда өткен конституциялық конференциядан кейін Ньясаланд Банданың премьер-министрлігімен 1963 жылдың ақпанында ішкі басқару құқығына қол жеткізді. Толық тәуелсіздік 1964 жылдың 6 шілдесінде Банданың премьер-министрлігімен қол жеткізілді, ал ел 1966 жылдың 6 шілдесінде Банданың президенттігімен Ұлттар Достастығы құрамындағы Малави Республикасы болып жарияланды.

Banda and Congress Party leaders started a campaign of direct action against federation, for immediate constitutional change and eventual independence. As this included resistance to Federal directives on farming practices, protests were widespread and sometimes violent. In January 1958, Banda presented Congress proposals for constitutional reform to the governor, Sir Robert Armitage. These were for an African majority in the Legislative Council and at least parity with non Africans in the Executive Council. The governor rejected the proposals, and this breakdown in constitutional talks led to demands within Congress for an escalation of anti government protests and more violent action. As Congress supporters became more violent and Congress leaders made increasingly inflammatory statements, Armitage decided against offering concessions but prepared for mass arrests. On 21 February, European troops of the Rhodesia Regiment were flown into Nyasaland and, in the days immediately following, police or troops opened fire on rioters in several places, leading to four deaths. In the debate in the House of Commons on 3 March 1959, the day that the State of Emergency was declared, Alan Lennox Boyd, the Colonial Secretary, stated that it was clear from information received that Congress had planned the widespread murder of Europeans, Asians and moderate Africans, " in fact, a massacre was being planned". This was the first public mention of a murder plot and, later in the same debate, the Minister of State at the Colonial Office, Julian Amery, reinforced what Lennox Boyd had said with talk of a " conspiracy of murder" and "a massacre on a Kenyan scale". The strongest criticism later made by the Devlin Commission was over the "murder plot", whose existence it doubted, and it condemned the use made of it by both the Nyasaland and British governments in trying to justify the Emergency, while at the same time conceding that the declaration of a State of Emergency was "justified in any event". The commission also declared that Banda had no knowledge of the inflammatory talk of some Congress activists about attacking Europeans. On 3 March 1959 Sir Robert Armitage, as governor of Nyasaland, declared a State of Emergency over the whole of the protectorate and, in a police and military undertaking which it called Operation Sunrise arrested Dr. Hastings Banda its president and other members of its executive committee, as well as over a hundred local party officials. The Nyasaland African Congress was banned the next day. Those arrested were detained without trial, and the total number detained finally rose to over 1,300. Over 2,000 more were imprisoned for offences related to the emergency, including rioting and criminal damage. The stated aim of these measures was to allow the Nyasaland government to restore law and order after the increasing lawlessness following Dr Banda's return. Rather than calming the situation immediately, in the emergency that followed fifty one Africans were killed and many more were wounded. After the emergency, a commission headed by Lord Devlin exposed the failings of the Nyasaland administration. The Commission found that the declaration of a State of Emergency was necessary to restore order and prevent a descent into anarchy, but it criticised instances of the illegal use of force by the police and troops, including burning houses, destroying property and beatings. It rejected the existence of any "murder plot", but noted:

The report concluded that the Nyasaland administration had lost the support of Nyasaland's African people, noting their almost universal rejection of Federation. Finally, it suggested that the British government should negotiate with African leaders on the country's constitutional future. At first, the British government tried to calm the situation by nominating additional African members (who were not Malawi Congress Party supporters) to the Legislative Council. It soon decided that the Federation of Rhodesia and Nyasaland could not be maintained. It was formally dissolved on 31 December 1963 but had ceased to be relevant to Nyasaland sometime before this. It also decided that Nyasaland and Northern Rhodesia should be given responsible government under majority rule. Banda was released in April 1960 and invited to London to discuss proposals for responsible government. Following the Malawi Congress Party's overwhelming victory in August 1961 elections, Banda and four other Malawi Congress Party members or supporters joined the Executive Council as elected ministers alongside five officials. After a constitutional conference in London in 1962, Nyasaland achieved internal self government with Banda as Prime Minister in February 1963. Full independence was achieved on 6 July 1964 with Banda as Prime Minister, and the country became the Republic of Malawi, a republic within the Commonwealth, on 6 July 1966, with Banda as president.

Әкімшілік тарихы

1953 жылдан 1964 жылға дейін Ньясаленд Солтүстік Родезия және Оңтүстік Родезиямен бірге Родезия және Ньясаленд Федерациясын құрады.