Кіріспе
Австриялық өнер тарихшысы Ханс Седлмайр (18 қаңтар 1896, Венгрия Корольдігіндегі Сарвке қаласында – 9 шілде 1984, Зальцбург қаласында) – австриялық өнер тарихшысы. 1931-1932 жылдары және 1938 жылдан бастап нацистік партияның мүшесі болды.
Hans Sedlmayr (18 January 1896, in Szarvkő, Kingdom of Hungary – 9 July 1984, in Salzburg) was an Austrian art historian. From 1931 to 1932 and from 1938 onwards, he was a member of the Nazi Party.
Университет профессоры лауазымы
Седлмайр 1936 жылдан 1945 жылға дейін Вена университетінде, ал 1951 жылдан 1964 жылға дейін Мюнхеннің Людвиг Максимилиан университетінде өнер тарихы бойынша профессорлық қызмет атқарды. 1964 жылы ол Зальцбург университетінің профессоры болып тағайындалды және онда өнер тарихы оқу жоспарын құрды.
Неке және отбасы
Алғашқы әйелі Хелен Фрицтің 1943 жылы қайтыс болуынан кейін, ол танымал австриялық әнші Мария фон Шмедеске үйленді. Оның дискографиясында нацистік Германияда жарық көрген көптеген туындылар бар. 1951 жылы олардың жалғыз қызы Сюзанна дүниеге келді.
Білім
Седлмайр 1918-1920 жылдары Венаның Техникалық жоғары мектебінде сәулет өнері мамандығы бойынша білім алған. Кейіннен ол білімін Вена университетінде жалғастырды, онда 1921 жылы Макс Дворжак қайтыс болғанға дейін оның басшылығымен өнер тарихын оқыды. Ол Вена университетінде Дворжактың ізбасары Юлиус фон Шлоссердің жетекшілігімен білімін жалғастырды. Шлоссер Седлмайрдың 1925 жылы жарық көрген австриялық барокко сәулетшісі Иоганн Бернхард Фишер фон Эрлахқа арналған диссертациясына кеңес берді. 1951 жылы Мюнхендегі жұмысын бастауына қарсы күшті наразылықтар болды, олардың барлығы оның нацистік режимге қатысымен байланысты болды. Седлмайр Зальцбургтің ескі қаласын сақтауды ынталандырды. Ол өнер мен сәулетті тарихи және әлеуметтік контексте зерттеудің маңыздылығын баса көрсетті. Бұл мәтінде Седлмайр өнер тарихы ғылымын эмпирикалық зерттеулерден асып түсуге шақырады және өнер туындысының эстетикалық мәнін анықтайтын, интерпретациялық талдаудың «екінші» әдісін ұсынады. Көркем өнер тарихын зерттеудің бұл әдісі Strukturforschung (құрылымдық зерттеу) немесе Strukturanalyse (құрылымдық талдау) деп аталады. Ол "Verlust der Mitte: Die bildende Kunst des 19. und 20. Jahrhunderts als Symptom und Symbol der Zeit" (1948, "Орталықтың жоғалуы: ХІХ және ХХ ғасырлардың бейнелеу өнері заманның белгісі және символы ретінде") атты кітаптың авторы, ол 1957 жылы ағылшын тілінде "Art in Crisis: The Lost Center" деген атпен жарияланды. Бұл кітабында Седлмайр сол дәуірде жасалған өнер туындылары арқылы ХІХ ғасыр рухын «талдап» көрсетеді.
Седлмайр және нацистік дәуір
Ол 1931 жылдан бастап Австрия нацистік партиясының мүшесі болды. Кейбір дереккөздерде оның партияға кірген мерзімі 1930 жылға дейін жетеді. Бір дерек көзі ол "лагерьлер туралы алғашқы жаңалықтар" келген кезде партиядан шыққан десе, ал Австрияның жаңа зерттеулері бұл тұжырымды күмәндандырады. Зальцбург университетінің неміс филологиясы профессоры Гервиг Готвальд, тіпті Венаның "Der Standard" газетінде жарияланған мақаласында 1939 жылдың көктемінде Седлмайрдің негізінен еврейлер тұратын Венаның екінші округі Леопольдштадттың орнында Адольф Гитлер қаласын салуды қолдағандығын айтады. Бұл округ сол кезде концентрациялық лагерьлерге жіберілген Вена еврейлерінің дәстүрлі мекені болатын. 1939 жылдың 8 қарашасында Иоганн Георг Эльсердің Адольф Гитлерге жасаған қастандығы туралы хабарды естіген соң, Седлмайр лекция кезінде студенттеріне Хитлер салютімен амандасып, Вена университетінің студенттерін жауды жеңуге және нацистік режимге қарсы кез келген әрекеттерді "полицияға", яғни Гестапоға жариялауға шақырды, сондай-ақ ол да жақында осылай істегенін мәлімдеді. 1944 жылы ол тіпті Венадағы Жоғары СС және полиция басқармасының академиялық легионының мүшесі атанды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол университеtten шығарылып, нацистік қызметінің нәтижесінде Вена университетіндегі қызметінен айырылды, бірақ одақтастар тарапынан қудаланбады. "Wort und Wahrheit" – екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі австриялық католик журналы. Ол бір жағынан Эрика Вайнзерль сияқты, нацистік көзқарастарымен танымал авторлардың мақалаларын жарияласа, екінші жағынан Йозеф Надлер және Тарас Бородайкевич сияқты авторлардың мақалаларын да жиі жариялайтын. Оның ең танымал еңбегі "Verlust der Mitte" ("Ортаның жоғалуы") нацистік терминді "Entartete Kunst" ("Бұзылған өнер") тікелей қолданбағанымен, Ағарту дәуірінен кейін өнердің құлдырауына үнемі сілтеме жасайды, сондықтан оны нацизмнің Ағартуға қарсы идеологиясы және радикалды анти-ағартушылық католицизмнің кең контекстінде қарастыру керек. Жақында жүргізілген австриялық зерттеулер оның алғашқы неміс басылымын австриялық соғыстан кейінгі антисемитизм тарихындағы ең маңызды тұлға – Тарас Бородайкевич редакциялағанын көрсетті.