Кіріспе

1907 жылы Марк Твеннің «Христиандық ғылым» кітабы

«Христиандық ғылым» – американдық жазушы Марк Твеннің (1835–1910) 1907 жылы жазған кітабы. Кітап Твеннің христиан ғылымы туралы жазған эсселер жинағы болып табылады, алғашқысы 1899 жылы «Космополитан» журналында жарияланған мақаласынан басталады. Твен психикалық емдеуге және христиан ғылымының идеяларына қызығушылық танытса да, оның негізін қалаушы Мэри Бейкер Эддиге (1821–1910) жаулы қарым-қатынас жасады.

Сын-пикірлер

Мэри Бейкер Эддидің өмірбаясын жазған Джиллиан Гилл Твен христиан ғылымына қатысты "екіұшты" болғанын, ал эсседегі кейбір бөлімдердің шын мәнінде "КХҒ-ны қолдайтыны" айқын екенін мәлімдеді. Оған жауап ретінде Кэролайн Фрейзер Гилл мәтінді дұрыс түсінбегенін және Твен христиан ғылымын "өте ирониялық және ең нашар мағынада" мақтағанын жазады. Фрейзер Твеннің христиан ғылымына деген көзқарасы қандай болса да, Эддиге деген көзқарасының өте теріс болғанын айтады. Твен Эддиді өз жазбаларында "[ашкөз, төмен, кедей, көрген нәрсесіне құмар, ақша, билік, даңққа ынтық, жалған, қызғанышпен қараушы, деспоттық, мақтаншы, кешірімсіз (ойшылдар мен гипнотизерлерге қатысты), білімсіз, беткей, коммерциялық ойлаудан тыс логикалық ойлауға қабілетсіз, өлшеусіз өзімшіл]" деп сипаттаған. Тарихшы Л. Эшли Сквайрс "Марк Твеннің сын-пікірі әлі де ең танымал және жиі зерттелетін болса да, оны толыққанды түсінбейміз. Твеннің Эддиге деген қарсылығы әйелге деген жеккөрушілік ретінде қарастырылмаса, көбінесе қатаң манихаизм тұрғысынан қарастырылады: қазіргі заманғы ғылыми рационализмге қарсы діни мистицизм" деп жазды. Ол былай деп жазды: "Кейбір оқырмандар Твеннің Мэри Бейкер Эддиге деген жауыздығын христиан ғылымы сияқты нәрсеге деген логикалық жауап деп қабылдаса да, Твеннің айтқандарындағы қарама-қайшылықтардан жиі шатасу туындайды. Бір жағынан, Твен христиан ғылымының көптеген емдеу талаптарын қабылдады және Эддиге жиі құрмет көрсетті, бірақ екінші жағынан, ол осы қозғалыстың және оның жетекшісінің американдық демократияға қауіп төндіретіні туралы мәлімдеме жасауға бейім болды. Христиан ғылымын потенциалды тиімді емдеу жүйесі (барлық аурулар үшін емес) және апокалиптикалық қауіп ретінде келісу қиын. Твен зерттеушілері арасында кең таралған пікірді қайталап, Лора Э. Скандера Тромбли христиан ғылымын 'оқуға өте қиын' деп атады."