Кіріспе

Британдық шығыстанушы (1825–1889)

Сэмюэл Бил (27 қараша 1825, Девонпорт, Девон – 20 тамыз 1889, Гринс-Нортон, Нортгемптоншир) – шығыстанушы, буддизмнің ерте жазбаларын қытай тілінен тікелей аударған тұңғыш ағылшын ғалым. Осы арқылы ол Үндістан тарихын зерттеуге үлкен үлес қосты.

Өмір және жұмыс

Сэмюэл Бил Девонпортта, Девонда дүниеге келді және Кингсвуд мектебі мен Девонпортта оқыды. Ол 1847 жылы Кембридждегі Тринити колледжін бітірді. Ол Веслиандық пастор, Уильям Билдің ұлы; Кенн рифінде кеме апатынан аман қалған Уильям Бил мен Филип Билдің ағасы. 1848 жылдан 1850 жылға дейін ол Йоркширдегі Брамэм колледжінің директоры болды. 1850 жылы диаккон, ал келесі жылы священник болып тағайындалды. Норфолк графтығындағы Брук және Гэмпшир графтығындағы Соплиде пасторлық қызметтен кейін ол теңіз шапкіштарының капелланы лауазымына үміттү болды және 1856-58 жылдардағы Қытай соғысы кезінде «H.M.S. Sybille» (1847) кемесіне тағайындалды. Ол Теңіз артиллериясының, содан кейін Пемброк және Девонпорт кемежайларының 1873-77 жылдар аралығында капелланы болды. 1857 жылы ол жеке таралым үшін, шетелдіктермен келісімдер жасаған Едоның сёгуны (яғни Эдоның Токугава сёгуны) Жапонияның нағыз императоры емес екенін көрсететін памфлет басып шығарды. 1861 жылы Марта Энн Пэриспен (1836-1881) үйленді. 1872 жылдың қыркүйегінде ол Лондонның Ұлттық кеңсесі кітапханасындағы буддалық қытай кітаптарын зерттеуге тағайындалды. Кітапханадағы қытай тіліндегі кітаптардың ішінде Бил 112 томдық 72 буддалық жинақты тапты. Оның зерттеулері Үнді және Қытай буддизмінің арасындағы маңызды философиялық айырмашылықтарды көрсетті. Мысалы, Үндістанның Махапариниббана Суттасының қытай тіліндегі нұсқасы. Билдің қытайша баяндамаға жасаған түсіндірмесі Үнді нұсқасынан және, демек, Солтүстік және Оңтүстік Азия буддизмінің арасындағы маңызды доктриналық айырмашылықты көрсетті, атап айтқанда, Нирвана – болудың тоқтауы емес, оның жетілуі. Ол 1877 жылы теңіз күштерінен зейнеткерлікке шықты, содан кейін Лондон университетінің колледжінде қытай тілінің профессоры болып тағайындалды. Ол Фалстоунның ректоры, Нортумберленд (1877-1880); Уорк ректоры, Нортумберленд (1880-1888); және Гринс Нортонның ректоры, Нортгемптоншир (1888-1889) болды. Ол 1885 жылы «қытай буддизмін зерттеудегі еңбектерінің құндылығын мойындағандығы үшін» DCL (Дурхам) дәрежесімен марапатталды. Билдің беделін V-VII ғасырлардағы қытай буддистерінің Үндістанға жасаған саяхаттары туралы жазған еңбектері және классикалық туындыларға айналған буддизм туралы кітаптары қалыптастырды.

Буддистік Трипитака

1874 жылы Бил қытайлық буддалық Трипитаканың, қытай және жапон буддаларының қасиетті кітаптарының жапон тіліндегі көшірмесін жапон елшісі Ивакура Томомиден сұрады. Көшірме 1875 жылы Үндістан кеңсесі кітапханасына жеткізілді. Бұл туынды Батыста алғаш рет қолжетімді болды. Бил кітаптардың каталогын жасауды 1876 жылдың маусым айында аяқтады.