Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаш түрі
Species of tree
Carya cordiformis, bitternut hickory, сондай-ақ bitternut, yellowbud hickory немесе swamp hickory деп те аталады, бұл ірі жаңғақ гикорисі, коммерциялық егістіктері көбінесе басқа жаңғақ гикорилерінен солтүсте орналасқан. Ащы жаңғақ гикорисі нағыз гикорилермен қосылып кесіліп сатылады. Бұл гикорилердің арасындағы ең аз өмір сүретіні, шамамен 200 жылға дейін өмірі толады.
Carya cordiformis, the bitternut hickory, also called bitternut, yellowbud hickory, or swamp hickory, is a large pecan hickory with commercial stands located mostly north of the other pecan hickories. Bitternut hickory is cut and sold in mixture with the true hickories. It is the shortest lived of the hickories, living to about 200 years.
Сипаттама
Бұл ірі жапырақты ағаш, биіктігіне дейін (көбінесе ) жетеді, діңінің диаметріне дейін өседі. Жапырақтары ұзын, қауырсын тәрізді, 7–11 жапырақшадан тұрады, әр жапырақшасы сүйірленген, ұзындығы , ал ең үлкені ұшындағы жапырақшалар ғана сәл ірілеу болады. Гүлдері – көктемде гүлдейтін, желмен тозаңданатын кішкентай гүлшоғырлар. Жемісі – өте ащы, ұзындығы бар жаңғақ, жасыл, төрт бөлікті қабықпен жабылған, піскен кезде күзде жарылады және қатты, сүйекті қабықшасы бар. Тағы бір анықтайтын ерекшелігі – қыстағы ашық күкірт сары түсті бүршігі. Пеканмен тығыз байланысты, жапырақ пішіні ұқсас және Carya тұқымдасының Apocarya бөліміне жатады, бірақ пеканнан айырмашылығы, оның жаңғақтары жеуге жарамайды. Пеканнан жапырақшаларының аз санымен оңай ажыратуға болады, көптеген жапырақтарында тек 7 жапырақша болады (сирек 9-дан кем, көбінесе пекан жапырақтарында 11–13 болады). Пеканмен будандары белгілі, олар Carya × brownii деп аталады. Шағырқабықты жаңғақпен (C. ovata) араласып буданған түрлері де танылған, олар Лэни жаңғағы (Carya ×laneyi) деп аталады.
It is a large deciduous tree, growing up to tall (exceptionally to ), with a trunk up to diameter. The leaves are long, pinnate, with 7–11 leaflets, each leaflet lanceolate, long, with the apical leaflets the largest but only slightly so. The flowers are small wind pollinated catkins, produced in spring. The fruit is a very bitter nut, long with a green four valved cover which splits off at maturity in the fall, and a hard, bony shell. Another identifying characteristic is its bright sulfur yellow winter bud. It is closely related to the pecan, sharing similar leaf shape and being classified in the same section of the genus Carya sect. Apocarya, but unlike the pecan, it does not have edible nuts. It is most readily distinguished from the pecan by the smaller number of leaflets, with many leaves having only 7 leaflets (rarely fewer than 9, and often 11–13, in the pecan). Hybrids with the pecan are known, and named Carya × brownii. A hybrid between the shagbark hickory (C. ovata) is also recognized, and is known as Laney's hickory (Carya ×laneyi).
Тіршілік ету ортасы
Ащы жаңғақ гикориі ылғалды тау аңғарларында, өзен жағалауларында және батпақтарда өседі. Көбінесе ылғалды төмендіктерде кездеседі, бірақ құрғақ жерлерде де, қоректік заттарға кедей топырақта да жақсы өсе алады. Бұл түр Америка Орманшылар Қоғамының орман жамылғысы түрлеріне жеке түр ретінде енгізілмеген, себебі одан жеткілікті мөлшерде өсе алмайды.
Bitternut hickory grows in moist mountain valleys along streambanks and in swamps. Although it is usually found on wet bottom lands, it grows on dry sites and also grows well on poor soils low in nutrients. The species is not included as a titled species in the Society of American Foresters forest cover types because it does not grow in sufficient numbers.
Ауқым
Ащы жаңғақ гикориі АҚШ-тың шығысында, оңтүстік-батыс Нью-Гэмпшир, Вермонт, Мэн және оңтүстік Квебек штаттарынан бастап, батысқа қарай оңтүстік Онтарио, Мичиганның орталық бөлігі және солтүстік Миннесотаға дейін, оңтүстікке шығыс Техасқа дейін, ал шығысқа қарай Флорида мен Джорджияның солтүстік-батыс бөліктеріне дейін өседі. Дегенмен, ең көп таралғаны – оңтүстік Жаңа Англиядан батысқа Айоваға дейін, және оңтүстік Мичиганнан оңтүстікке Кентуккиге дейінгі аймақтар. Бұл гикориялардың барлығының арасында ең көп және біркелкі тараған түрі болып саналады. Көбінесе Оңтүстік Аппалачи тауларында, жоғары биіктікте кездеседі.
Bitternut hickory grows throughout the eastern United States from southwestern New Hampshire, Vermont, Maine, and southern Quebec; west to southern Ontario, central Michigan, and northern Minnesota; south to eastern Texas; and east to northwestern Florida and Georgia. It is most common, however, from southern New England west to Iowa and from southern Michigan south to Kentucky. It is probably the most abundant and most uniformly distributed of all the hickories. It is most commonly found in the Southern Appalachian Mountains, in high elevations.
Қолданылуы
Ащы жаңғақ ағаш және қағаз жасауға қолданылады. Ащы жаңғақ ағашының ағашы қатты әрі берік болғандықтан, одан жиһаз, қаптама, дөңгелек таяқшалар, құрал саптары және баспалдақтар жасалады. Басқа хикори ағаштары сияқты, оның ағашы етке дәм беру үшін қолданылады, ал американдық индейстер садақ жасау үшін пайдаланған. Ащы жаңғақтың тұқымын қоян жейді, ал оның тұқымы мен қабығын басқа да жануарлар жейді.
Bitternut is used for lumber and pulpwood. Because bitternut hickory wood is hard and durable, it is used for furniture, paneling, dowels, tool handles and ladders. Like other hickories, the wood is used for smoking meat, and by Native Americans for making bows. Bitternut hickory seeds are eaten by rabbits, and both its seeds and bark are eaten by other wildlife.
Генетика
Ащы жаңғақ гиккоры – он алты хромосомадан екі жиынтығы бар диплоидты түр, ол басқа диплоидты гиккоры түрлерімен оңай гибридтеседі және бірнеше атаулы гикан сорттары бар. "Major" пекан сортының екі қарапайым тізбекті қайталау локустарында ащы жаңғақ аллельдері табылды, бұл C. ovata-ның да қатысуы мүмкін жасырын будандасуды көрсетеді.
Bitternut hickory is a diploid species with two sets of sixteen chromosomes that readily hybridizes with other diploid hickory species with a few named hican varieties available. The pecan variety 'Major' has bitternut alleles at two simple sequence repeat loci indicating a cryptic cross that may also have involved C. ovata.