Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірінші римдік су құбыры
First Roman aqueduct
Аква Аппия – Римдегі алғашқы су құбыры, ол б.з.д. 312 жылы Гай Плаутий Венекс пен Апий Клавдий Кекус екеуі салды. Апий Клавдий Кекус – маңызды Апия жолын салған сол римдік цензор. Гай Плаутий Венекс су құбырының бастауын таңдап, осылайша "Венокс" (Аңшы) деген лақап атын алды. Дегенмен, Апий Клавдий су құбырына өз атын берді, себебі су құбыры салынып жатқан кезде Плаутий мен Апийдің цензор ретіндегі 18 айлық мерзімі аяқталып, Плаутий уақтылы түрде отставкаға кетті. Ал Апий Апия жолы мен Аква Аппияны аяқтау үшін өкілеттігін ұзарту мақсатында "әртүрлі амалдарға" барып, өзінің лауазымын сақтап қалды. Аква Аппия Рим қаласын күніне шамамен 73000 м³ сумен қамтамасыз етті.
The Aqua Appia was the first Roman aqueduct, constructed in 312 BC by the co censors Gaius Plautius Venox and Appius Claudius Caecus, the same Roman censor who also built the important Via Appia. Gaius Plautius Venox chose the source of the aqueduct thus giving him the nickname Venox (Hunter). However, Appius Claudius had the aqueduct named after him as at the time that the aqueduct was being built the 18 month terms of Plautius and Appius as censors was coming to an end and Plautius resigned in a timely manner. However, Appius kept his position by "various subterfuges" in order to extend his term to finish the Via Appia and the Aqua Appia. The Appia fed the city of Rome with an estimated 73000 m3 of water per day.
Бағыт
Оның бастауы "Виа Праенестинада, жетінші және сегізінші шақырым аралығындағы үлкен Лукулл мүлігінде, жол торабында, сол жақта 780 қадам (1150 м) жерде орналасқан. Ол шығыстан Римге қарай ағып, Порта Тригеминаның жанындағы Боарий алаңына құятын. Қалаға кірмес бұрын оның ұзындығының көп бөлігі жер астында өтті, бұл бастауы мен соңының биіктік айырмасының салдарынан қажет болды, сонымен қатар Самнит соғысы кезінде құрылыс жүргенде оны жаулардан қорғады. Оның барлық ұзындығы бойында тек қаншалықты төмен түсетіні – өз заманындағы керемет инженерлік жетістік саналды. Аппия Авентин төбесінің астындағы Салина деген жердегі Кливус Публикусқа дейін жетті. Су құбырлар арқылы жиырма резервуарға таратылды. Су құбыры Авентиндегі Деций мен Лициний Сураның жеке моншаларын қамтамасыз етті. Арнаның деңгейі төбелерге су жеткізуге жеткіліксіз болды. 2017 жылы Пьяцца Челимонтананың астынан акведуктың бір бөлігі қазылып алынып, қайта құру үшін басқа жерге көшірілді.
Its source was "on the vast Lucullus estate, between the seventh and eighth milestones, on the Via Praenestina, on a crossroad, 780 paces (1150 m) to the left. It flowed for to Rome from the east and emptied into the Forum Boarium near the Porta Trigemina. Nearly all of its length before entering the city was underground, which was necessary because of the relative heights of its source and destination, and which also afforded it protection from attackers during the Samnite Wars that were underway during its construction. It dropped only over its entire length, making it a remarkable engineering achievement for its day. The Appia ended at the Clivus Publicus at a place called Salinae below the Aventine Hill. The water was distributed to twenty reservoirs through piping. The aqueduct served the private Baths of Decius and Baths of Licinius Sura on the Aventine. The level of the channel was too low to be able to provide water to the hills. In 2017, a section of the aqueduct was excavated beneath Piazza Celimontana and has been removed for reconstruction elsewhere.
Құрылыс
Құбыр тасқа қазылған, ал каналдың қабырғалары оюлы туф тасымен қапталған. Тастар нашар кесілген және нашар орнатылған, бұл құбырдың құрылымдық тұрақтылығын көрсетеді. Шатырдың екі жағында кең сөрелер орнатылған. Ең ерте археологиялық дәлелдерді Рафаэлло Фабретти мен Родольфо Ланчани қазып шығарды, олардың жазбаларында "Бұл төбедегі туфқа қазылған, ал кейінірек, мүмкін, нашар кесілген тас қабырғалармен қапталған каналдың үлкен бөлігі болды" делінген. Сонымен қатар, "тасқа қазылған каналдың көлемі бес жарым футқа тең, ал күмбезді шатырының биіктігі алты дюймді құрады. Каналдың қабырғалары 50-55 см биіктіктегі капеллаччо (туф) блоктарының үш қатарынан тұрады, олар цементсіз салынады". Кейінірек, Via di Porta S. Paolo және Via di San Saba көшелерінің қиылысында 6 фут (2 м) биіктігі және 2 фут (1 м) ені бар екінші бөлік табылды. Оның сипаттамалары Фабреттидің қазбаларында сипатталғандармен бірдей, шатырынан басқа. Шатыр капеллаччоның екі тақтасын біріктіріп, қабырға жасау арқылы құрылған. Бұл Анио Ветус су құбырында табылған ұқсас құрылыс, бұл б.з.б. 144 жылы жаңарту жұмыстары жүргізілгенін көрсетеді. Көптеген су құбырлары сияқты, бұл құбыр да жөндеушілерге ішке кіріп, кез келген қоқысты тазалауға немесе жөндеу жұмыстарын жүргізуге жеткілікті кең болды. Сонымен қатар, ауылдық жерлерде кіруге мүмкіндік беретін баспақыштар болған болуы мүмкін. Фронтиннің жазбалары көрсеткендей, Аппия жолында шөгінді резервуары болмағандықтан, қоқысты үнемі тазалау қажет болды. "Virgo, Appia, Alsietina-ның ешқайсысында қабылдау резервуары немесе жинау алабы жоқ". Көптеген жағдайда канал жер астынан өтеді, бұл басқа су құбырларымен салыстырғанда салыстырмалы түрде жай, мүмкін римдіктер өздерінің канализация саласындағы білімін бейімдегендіктен.
The conduit was carved out of the bedrock and the walls of the channel were lined with carved tufa stone. Furthermore, the stones were poorly cut and poorly fitted which speaks to the structural integrity of the conduit. The roof was ridged with broad shelves on either side. The earliest archaeological evidence was excavated by Raffaello Fabretti and Rodolfo Lanciani whose records show "It consisted of a considerable stretch of channel cut into the tufa of the hill, and lined, possibly at a later time, with walls of rough cut stone". Furthermore, "the channel that was cut into the rock was five and a half feet square with a vaulted roof with a rise of six inches. The walls with which the channel was lined consisted of three courses of cappellaccio (tufa) blocks, 50 to 55 cm high, laid without mortar". Later, a second section was found at the corner of Via di Porta S. Paolo and Via di San Saba which measured 6 feet (2 m) in height and 2 feet (1 m) in width. The characteristics are the same as those described by Fabretti in his excavations except for the roof. The roof was ridged by the joining of two slabs of cappellaccio to form a gable. This is a similar construction found in the Anio Vetus aqueduct which could be evidence of renovations made in 144 BC. As with most aqueducts, the conduit was big enough to allow maintenance crews to walk inside to clean out any debris or make any repairs. Also, it is most likely that there were shafts with footholes within the countryside giving access. Regular cleaning up of debris was necessary since, as Frontinus' records indicate, there was no settling tank in the route of the Appia, "Neither Virgo, nor Appia, nor Alsietina has a receiving reservoir or catch basin". For the most part, the channel was underground throughout its course which is relatively shallow in comparison to the other aqueducts perhaps because the Romans were adapting what they knew about their practice in sewers.
Жаңарту және кеңейту
Жылдар өте келе, су құбырларының күрделілігі артып, Аква Аппия біраз уақытқа дейін ескере берілмей қалды. Дегенмен, Аппия қолданыста болды, бірнеше жөндеу жұмыстары жасалды және оны Август сумен көбірек қамтамасыз ету үшін кеңейтті. Б.з.д. 144 жылы Сенат Квинт Марций Рекске арнада пайда болған ақауларды жөндеуді және акведуктан заңсыз түрде су алған азаматтардың қайта бағытталған суын қайтаруды тапсырды. Агриппа б.з.д. 33 жылы тағы да шағын жөндеулер жасады. Бұл жаңарту кезеңі Августтың барлық ескі су құбырларын жөндеу және Аппиаға "Рамус Аугуста" деп аталатын жаңа тармақ салу арқылы қосылатыны туралы берген уәдесінің бір бөлігі деп саналады, оның бастауы Аппиа бастауына жақын жерде, "алтыншы шақырымда, Виа Пранестинада, жол тоғысында, Виа Колатинаға жақын, сол жаққа қарай 980 қадамдай". Рамус Аугуста 6380 қадамдық жеке бағытпен "спес сетусқа" дейін созылды, онда ол Аппиамен қосылды. Фронтин осы жерді "Жемелді" (екі егіз) деп атады.
Over the years more aqueducts were built with increasing sophistication and the Aqua Appia was neglected for some time. Nevertheless, the Appia was still kept in use, a few renovations were made, and it was expanded by Augustus to allow it to supply more water. In 144 BC the Senate ordered Quintus Marcius Rex to repair the leaks that were forming in the channel and to reclaim the water that was being illegally redirected by citizens who had tapped into the aqueduct. Agrippa made minor repairs again in 33 BC. This phase of renovation is thought to be part of the promise made by Augustus to renovate all of the older aqueducts and add to the Appia by building a new branch called the ramus Augustae whose source was near the source of the Appia "at the sixth milestone, on the Via Praenestina, on a crossroad, 980 paces to the left, near the Via Collatina". The ramus Augustae ran an independent course of 6,380 paces to the spes setus where it joined the Appia. It is this point that Frontinus refers to as Gemelli (the Twins).
Құлдырау
Б.з.б. 1 ғасырдың соңына қарай, оның бір бөлігі канализация ретінде қолданылған болуы мүмкін, себебі Пьяцца Челимонтананың астындағы C метро желісінде жақында табылған бөлімде тұрмыстық қоқыстар, әсіресе тамақ қалдықтары кездесті.
By the end of the 1st century BC, part of it seems to have been used as a sewer as a recently found section in the Metro C line below Piazza Celimontana contained household waste, particularly food remains.
Басқа сілтемелер
Коарелли, Филиппо. Рим және оның айналасы: археологиялық нұсқаулық. Беркли: Калифорния университетінің баспасы, 2007. Ван Деман, Эстер Бойз. Римдік акведуктарды салу. Вашингтон: Вашингтонның Карнеги институты, 1934. Фронтин, Секст Юлий. "Стратегемалар" және "Рим акведуктары". 1925 жыл. Қайта басылым. Лондон: Уильям Хайнеман ЛТД, 1961 жыл. Римдік акведуктар және сумен жабдықтау. Лондон: Дакворт, 1992 жыл. "Римдік акведуктар туралы веб-сайт". Римдік акведуктар туралы веб-сайт. Автор көрсетілмеген, дата көрсетілмеген. Интернет. 2014 жылғы 13 маусым. Рим акведуктары – Ежелгі Римнің сумен жабдықтау жүйесі. Амстердам: Дж. С. Гибен, 2001. Автор көрсетілмеген, дата көрсетілмеген. Интернет. 2014 жылғы 13 маусым. "Римдік акведуктар туралы веб-сайт". Римдік акведуктар туралы веб-сайт. Автор көрсетілмеген, дата көрсетілмеген. Интернет. 2014 жылғы 13 маусым. Уинслоу, Э. М. Құдайларға шашқан су; Рим акведуктарының тарихы. Лондон: Ходер және Стоутон, 1963.
Coarelli, Filippo. Rome and environs: an archaeological guide. Berkeley: University of California Press, 2007. Van Deman, Esther Boise. The building of the Roman aqueducts. Washington: Carnegie institution of Washington, 1934. Frontinus, Sextus Julius. The Stratagems and The Aqueducts of Rome. 1925. Reprint. London: William Heinemann LTD, 1961. Roman aqueducts & water supply. London: Duckworth, 1992. "Website on Roman aqueducts." Website on Roman aqueducts. N. p., n. d. Web. 13 June 2014. The aqueducts of Rome The Water Supply of Ancient Rome. Amsterdam: J. C. Gieben, 2001. N. p., n. d. Web. 13 June 2014. Website on Roman aqueducts." Website on Roman aqueducts. N. p., n. d. Web. 13 June 2014. Winslow, E. M A libation to the gods; the story of the Roman aqueducts. London: Hodder and Stoughton, 1963.