Кіріспе

1938 жылы Марсель Карне түсірген фильм.

«Тұман порты» (lə kɛ de bʁym, "Тұманды док") — 1938 жылғы француз фильмі, режиссері Марсель Карне. Поэтикалық реализмнің көрнекті үлгісі, басты рөлдерде Жан Габин, Мишель Симон және Мишель Морган ойнаған. Сценарийі Пьер Мак Орланның романы негізінде Жак Превер жазған. Музыкасын Морис Жоберт жазған. 1939 жылы бұл фильм Францияның ең бағалы киножүлдесі – Луи Делюк сыйлығына ие болды. Чарльз О'Брайеннің сөзіне сүйенсек, фильм кинонуар жанрының алғашқы туындыларының бірі деп есептеледі (1939, Франция).

Сюжет

Бір тұманды түні, Жан (Жан Габен), әскерден дезертир болған адам, Ле-Хавр порты қаласына жол табады. Жаңа өмір бастауды үміттене отырып, Жан қаланың шетіндегі жалғыз барда өзін табады. Бірақ, дәмді тамақ ішіп, бейбіт киімдер алмастырғанда, Жан 17 жасар Неллимен (Мишель Морган) танысады, ол өзінің ағасы Забельден қашып келген еді, ол оны тәрбиелеп отырған. Жан мен Нелли келесі күндерді бірге өткізеді, бірақ оларды Забель, оған ғашық болған, және Неллидің бұрынғы жігіті Мористі іздеп жүрген қылмыскер Люсьен жиі тоқтатады. Жан Люсьеннің араласуына ашуланып, оны екі рет шапалақтап, қорлайды. Нелли ағасы Мористі қызғаныштан өлтіргенін білгенде, оны шантаж жасап, Жанның дезертир екенін полицияға айтпауға мәжбүрлейді. Екеуі махаббатқа толы болғанымен, Жан Венесуэлаға кемемен кетуді жоспарлайды. Соңғы сәтте Жан Неллимен қоштасу үшін кемеден түсіп қалады; ол оны Забельдің қолынан құтқарып, оны өлтіреді, бірақ олар көшеге шыққанда Люсьен оны артынан атып, қолында мерт болады.

Стиль

Фильм Карне ең көп байланыстырылған стильде, поэтикалық реализмде түсірілген. Люси Санте "Көлбеудің порты" француз киносының идеясымен бір кезде теңескен барлық сапаға ие дейді. Габин – пышақпен шұжық жеуі, аузының бұрышындағы темекі қалдығымен сөйлеуі немесе Брассерге кері соққы беруі – француздық қатал жігіттің көрнекті бейнесі, ол Богарттың Сэм Спейд рөлін сомдағандай танымал. Мишель Морган, көңіл көкке самғайтын және ойға батқан, сол кездегі париждік фильмдердегі әпкелерімен (мысалы, Арлетти) салыстырғанда сәл көңілсіз көрінуі мүмкін, бірақ ол төсекте жаңа өмірге келеді, мұндай көріністі 1963 жылға дейінгі американдық фильмде көзге елестете алмайсыз. Асқынған шамдар, ылғалды тас төсемелер, қаладан шығатын жолдың бойындағы иілгіш қарағайлар, маңызды емес кейіпкерлердің философиялық тереңдігі, өмірде құмарлықтан артық ештеңе жоқ деген ой – осылар ұлттық киноны анықтады. Ол Голливудқа қолжетімділік және пайда табу жағынан кем түскенмен, әсемдік, сұлулық және күш-қуат тұрғысынан одан кем емес еді.

Қабылдау

Фрэнк С. Нюгент The New York Times газетінде фильмді "осы маусымның ең қызықты және ой қозғағыш фильмдерінің бірі" деп жазды; оның сөзінше, "бұл қара және сұр түстердегі, бір де бір күлкісіз, терең зерттеу; бірақ бұл таза көркемдік тұрғысынан ерекше әдемі фильм және есімге берік қалған драма. Әрине, мұндай фильмді үнемі көру көңілге ауыр тиер еді, бірақ жаңалыққа ол қысқы күндідей сергітеді." Фильм шыққан кезде француз мемлекеті мен халқының моральдық келбетін тым жағымсыз бейнелегені үшін көп сынға ұшырады. Премьерасынан 60 жылдан астам уақыт өткен соң, Люси Санте Criterion Collection DVD-сі үшін фильм туралы жазғанда, оны "поэтикалық реализм" деп аталатын стильдің көрнекті үлгісі деп атады. Жыртылған контурлар, төменгі деңгейдегі оқиға ортасы, басты кейіпкерлердің тағдырға мойынсұнушылық көзқарасы, оқиғаның бір сәтте бақытқа қарай, содан кейін қайта орны толмас қасіретке қарай жылжуы – осы стильдің белгілері он жылдық бойы әлдебір түрінде қалыптасқан, бірақ Марсель Карненің үшінші толық метражды фильмінде архетиптер ретінде бірікті. Даниялық режиссер Карл Дрейер "Қараңғы портты" өзінің үздік 10 фильмнің тізіміне енгізді. Фильмнен бір көрініс 2007 жылы "Оскар" сыйлығын жеңіп алған Иан Макьюэннің соғыс кезіндегі трагедиялық "Атонмент" фильмінің драмалық бейнесінде көрсетілді.