Кіріспе

Канадалық автор Колин Малкольм Макдугалл (1917–1984) – 1958 жылы генерал-губернатор сыйлығына ие болған «Атқарылым» романымен ең танымал канадалық автор.

Өмірбаян

Монреальде туған Макдугалл Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Принцесса Патрисияның Канада жеңіл жаяу әскеріне қабылданудан бұрын Макгилл университетінде оқыды. Ол Италия кампаниясында Канаданың қатысуы кезінде офицер болып қызмет етті. Оған "Ерен қызмет ордені" (DSO) берілді және ол "Деспачтерде" аталды. Оның DSO орденіне ұсынылымында Сицилияға одақтастардың шабуылынан кейін болған барлық маңызды шайқастардағы қатысуы, взвод командирінен бастап, полк адъютанты, содан кейін қолдау компаниясының командирі, ал ұсыныс жасалғанға дейін бір жыл бойы В компаниясының командирі болғаны сипатталған. Ол басқарған үш шабуыл, соның ішінде 1944 жылғы 21 қыркүйектегі шайқас туралы да айтылады. Осы шайқаста ротаға Мареккья өзеніндегі батальонның көпір басын нығайтуға бұйрық берілді, ол өзінің міндетінің табысқа жетуі үшін танк пен минометтен одақтас атысын бағыттап, жиі жаудың қатты отына тап болды. Сондай-ақ, 1944 жылғы желтоқсанда Романадан сәл солтүстікке қарай Naviglio каналы шайқасында рота фланголық маневр жасап, зеңбірек, штаб машинасы және зақымдалмаған көпірді жаудан тартып алды. Ол бұрын екі рет марапаттауға ұсынылған және оны: "өзінің әскерлеріне нағыз шабыт және үлгі, ал компаниясының жетістіктеріне үлкен үлес қосушы" деп сипаттаған. DSO ордені 1945 жылғы 23 маусымда жарияланды. Соғыстан кейін Макдугалл Монреальге оралды, онда Макгилл университетінің тіркеушісі болып жұмыс істеді және өмірінің соңына дейін осы қызметте болды. Ол 1984 жылы қайтыс болды.

Әдеби мансап

1951 жылы Макдугалл әңгімелер жаза бастады, олардың үшеуі Канаданың «Маклинс» журналында, ал тағы екеуі американдық «This Week» және «New Liberty» журналдарында жарияланды. «Маклинс» журналындағы «Ату отряды» атты әңгімесінде өз әскерінен адасқандық үшін өлім жазасына кесілген канадалық сарбаз туралы айтылады. Бұл әңгіме бірнеше сыйлыққа ие болды, соның ішінде «Маклинс» журналының көркем әдебиет байқауында бірінші орынды жеңіп алды және «Ажырату» (Execution) романының негізі болды. Макдугалл 1952 және 1957 жылдар аралығында «Ажырату» романын жазды, оның жазылу кезеңіне қатысты көптеген жазбалары сақталған, қазір бұл жазбалар Макдугалл қағаздарындағы сирек кітаптар мен арнайы жинақтар бөлімінде, Макгилл университетінің кітапханасында сақтаулы. Роман Макдугалдың соғыс кезінде Италиядағы өмірінен және канадалық қара сержант Харольд Принглдің нақты өлім жазасына тартылу оқиғасынан шабыттандырылған. Бұл роман соғыстағы адамдардың қиын жағдайын шындықпен көрсетеді және соғыстың моральдық принциптері туралы философиялық толғаныс тудырады. Романды Саул Беллоу, Вера Бриттен және Хью МакЛеннан сияқты жазушылар жоғары бағалады, олардың барлығы Макдугалға оның еңбегіне деген құрметтерін білдіретін хаттар жолдады (осы хаттар да Макгиллдегі Макдугалл қағаздарында сақтаулы). «Ажырату» романына жалғасын жазу жоспарлағанмен, Макдугалл енді ешқандай роман жазған жоқ. 2005 жылы «Execution» романы «New Canadian Library» сериясының бір бөлігі ретінде, «McClelland and Stewart» баспасынан қағаз қоршауда қайта басылды.