Голландтық Әскери Теңіз Шығарушысы Виллем ван дер Заан

Кіріспе

Виллем ван дер Заан (29 маусым 1621 – 17 наурыз 1669) – голланд адмиралы. Оның есімі 17 ғасырда Заен деп жиі жазылған.

Өмірбаян

Виллем Амстердамда туған. Жасынан-да Голландия теңіз флотына қосылып, 1652 жылы капитан шеніне жеткен. 1652–1654 жылдары бірінші ағылшын-голландия соғысына қатысып, «Принцесс Эмилия» кемесінде Дунгенс шайқасында шайқасқан. Содан кейін «Кампен» (бұрынғы капитаны, оның ағасы Жоррис ван дер Заан Портленд шайқасында қаза тапқаннан кейін; сол шайқаста оның тағы бір ағасы, Хуйбрехт ван дер Заан да қаза тапты) «Габбард» және «Шевенен» шайқастарында болған. 1655 жылы толыққанды капитан атанды. 1656 жылы «Зуйдерхуйс» кемесіне командир болып тағайындалды, кемеде оның жүрегі жақын немере інісі, Хуйбрехттің ұлы Корнелис ван дер Заан болды, ол кейіннен капитан болды. 1657 жылы вице-адмирал Михель де Руйтердің басшылығымен Жерорта теңізіндегі әрекетке қатысты, сол кезде француз соғыс кемесін қолға түсірді, ол заңсыз каперлікпен айналысқан, бұл француз үкіметіне үлкен ұят болды, себебі олар оған құпия тапсырма берген еді. Кардинал Мазарин голландиялық елшіні кешірім сұрауға шақырды, ол ашуланып, Францияның ең қуатты адамы кардиналға, ол қарақшыдан да жаман екенін айтып, ашуланып, содан кетіп қалды. Штаттар генерал-губернаторы Ван дер Заанға алтын құрмет тізбесін сыйлап, оған деген пікірін білдірді. 1658 жылы Швециямен «Зунд» шайқасында соғысты, 1659 және 1660 жылдары Балтық теңізіндегі әрекеттерге «Huys Tijdverdrijf» кемесінің капитаны ретінде қатысты. 1661 жылы «Middelburg» кемесінің капитаны ретінде ол қайтадан Де Руйтермен бірге Жерорта теңізінде болды. Голландия флоты Алжир бейі Сулейман Баша Рейспен кемелік дуэльге чемпион ұсынуға шақырғанда, Де Руйтер Ван дер Заанды таңдады; бірақ алжирлік чемпион келмеді. Сол жылы Ван дер Заан 36 христиан құлын босату үшін корсарды ұстағаны үшін тағы бір алтын тізбе алды; 1663 жылы үшінші тізбе 21 христиан құлы бар каперді ұстаған үшін берілді. 1664 және 1665 жылдары Батыс Африка мен Америкада ағылшындарға қарсы вице-адмирал Михель де Руйтердің жазалау акциясына «’t Geloof» кемесінің капитаны ретінде қатысты. 1664 жылдың соңында Амстердам адмиралтействосының уақытша контр-адмиралы болып тағайындалды. 1665 жылдың тамызында оралғанда, рекордтық төртінші алтын тізбесін алды. Екінші ағылшын-голландия соғысы басталған еді және Ван дер Заан 1665 жылы жаңа «Gouda» кемесінің капитаны болды, бірақ депрессия немесе «меланхолия» деп аталатын нәрсеге байланысты бірнеше ай бойы басшылықтан бас тартуға мәжбүр болды. 1666 жылы жазылып, «Beschermer» кемесінің капитаны болды. Төрт күндік шайқаста Корнелис Тромптың қол астында соғысып, екінші күні «Жеті еменді» басып алды, бірақ жалпы бұйрыққа қарсы байрағымен қайтып келді, ол үшін оған 3000 гульдер айыппұл салынды. Михель де Руйтердің ұлы Энгель де Руйтерді кемесінде офицер ретінде алып, «Сент-Джеймс» шайқасында шайқасты. 1667 жылы Медуэйге шабуылға қатысты, бірақ жабу флотының бір бөлігі ретінде. 1667 жылдың 1 шілдесінде тұрақты контр-адмирал атанды. 1669 жылдың 17 наурызында Три Форкас мүйісінің жанында Алжир корсарларына қарсы шайқаста Алжир адмиралының флагманына шабуыл жасағанда кеудесіне бір фунттік пушка ядросы тиіп қаза тапты. Оның өліміне оның бағынышты командирлерінің жеткіліксіз көмегі себеп болды. Ол Амстердамдағы Oude Kerk шіркеуіне жерленді, онда Ромбоут Верхулсттың еңбегімен эпитафия түрінде ескерткіш орнатылды. Виллем 1654 жылы Агата ван дер Эйкке (1633–1703) үйленді; олардың Виллем ван дер Заан кіші ұлы болды, ол Голландия теңіз флотының капитаны болды. Контр-адмиралдың шөбересі, оның соңғы тірі қалған ұрпағы жесір Корнелия Агата ван Дам Герлингс 1798 жылы Амстердам теңіз оқу мектебіне бірнеше отбасылық мұралық заттарды сыйлады, олардың ішінде үш алтын құрмет тізбесі, адмиралды өлтірген оқ, Виллем ван де Вельде Ұлының «Габбард» шайқасының суреті және Абрахам ван ден Темпельдің оның әйелімен бірге салған суреті болды. Кейін ол мектепке 10 000 гульден мұра қалдырып, директорлар жыл сайын суреттің астында студенттермен жиналып, оларға Ван дер Заанның ерлік істері туралы айтуын және барлығы бір стақан шараптан ләззат алуын талап етті. Бұл дәстүр ХХ ғасырда мектептің өнер коллекциясы Амстердам теңіз мұражайына, Nederlands Scheepvaartmuseum-ке көшірілген кезде тоқтатылды.

Willem was born in Amsterdam. He joined the Dutch navy at a young age and had risen to the rank of captain by 1652. He took part in the First Anglo Dutch War from 1652–1654, fighting in the Battle of Dungeness on the Prinses Aemilia, and on the Campen (after the previous captain, his brother Joris van der Zaan, had been killed in the Battle of Portland; in the same battle his other brother, Huybrecht van der Zaan, was killed also) in the Battle of the Gabbard and the Battle of Scheveningen. In 1655 he was made a full captain. In 1656 he commands the Zuyderhuys, having on board his nephew, the son of Huybrecht, Cornelis van der Zaan, later a captain also. In 1657 he participated in an action in the Mediterranean under Vice Admiral Michiel de Ruyter, during which he captured the French warship Chasseur, caught while illegally privateering, causing much embarrassment to the French government that had given secret orders to do so. Cardinal Mazarin summoned the Dutch ambassador to ask for excuses, who then lost his temper and left the court in a fury after telling the cardinal, the most powerful man of France, in his face that he was no better than a common pirate. The States General showed their opinion on this by awarding Van der Zaan a golden honorary chain. In 1658 he fought against Sweden in the Battle of the Sound, again participating in actions in the Baltic in 1659 and 1660, as captain of the Huys Tijdverdrijf. In 1661, as captain of the Middelburg, he is again with De Ruyter in the Mediterranean. When the Dutch fleet is challenged by the Bey of Algiers, Suleiman Basha Reis, to provide a champion for a ship duel, De Ruyter chooses Van der Zaan as such; but the Algerian champion didn't show up. That year Van der Zaan received another golden chain for capturing a corsair liberating 36 Christian slaves; in 1663 a third one having taken a privateer with 21 Christian slaves on board. He participated, as captain of 't Geloof, in Vice Admiral Michiel de Ruyter's punitive action against the British in West Africa and America in 1664 and 1665. Late 1664 he was appointed a temporary Rear Admiral with the Admiralty of Amsterdam. On return in August 1665 he was given his fourth golden chain, a record. The Second Anglo Dutch War had then already begun and Van der Zaan was made captain of the new Gouda later in 1665, but he had to give up command for several months because of a depression or "melancholy" as it was then called. In 1666 he recovered and was made captain of the Beschermer. In the Four Days Battle fighting under Cornelis Tromp he captured the Seven Oaks on the second day but returned with his prize against general orders, for which he was fined 3000 guilders. He fought in the St James's Day Battle with Engel de Ruyter, the son of Michiel de Ruyter, as officer on his ship. In 1667 he participated in the Raid on the Medway, but as part of the covering fleet. On 1 July 1667 he was made a permanent Rear Admiral. He died during an action against the corsairs of Algiers on 17 March 1669 off Cape Tres Forcas, hit in the chest by a one pound cannonball when boarding the flagship of the Algerian admiral. His death was blamed on insufficient assistance by his subcommanders. He was buried in the Oude Kerk in Amsterdam, where a grave memorial in the form of an epitaph was erected, a work by Rombout Verhulst. Willem married Agatha van der Eyck (1633–1703) in 1654; they had a son, Willem van der Zaan the Younger, who would be a Dutch navy captain. The Rear Admiral's great granddaughter, his last surviving descendant the widow Cornelia Agatha van Dam Gerlings, would in 1798 donate some family heirlooms to the Amsterdam naval training school, among them three of the golden honorary chains, the bullet that killed the admiral, a drawing of the Battle of the Gabbard by Willem van de Velde the Elder and a painting of him and his wife by Abraham van den Tempel. Later she would bestow a legacy of 10,000 guilders onto the school with the stipulation that each year the directors would gather with the students below the picture to tell them of Van der Zaan's heroic feats, all present enjoying a glass of wine. This tradition was discontinued when in the 20th century the school's art collection was relocated to the Amsterdam naval museum, the Nederlands Scheepvaartmuseum.