Кіріспе

Чайтанья Махапрабхудың бас ізбасары

Санатана Госвами (1488–1558) Чайтанья Махапрабхудың бас ізбасары болды. Санатана Гаудия Вайшнавизмінің бхакти дәстүрінде бірқатар еңбектер жазды және Вриндаванның ықпалды алты Госвамиінің ең ағасы болды, олардың арасында оның інісі Рупа Госвами да болды.

Шежіресі

Оның әулеті қазіргі Батыс Бенгалиядағы Солтүстік 24 Паргана ауданындағы Наихати және Үндістанның Карнатака штатына дейін жетеді. Бұрынғы буын Бхакти ратнакара бойынша: Сарваджня Джагатгуру – белгілі брахман, барлық Веданы білген ғалым, Барадваджа руының құрметті Яджур ведисі және Оңтүстік Үндістанның Карнатака патшасы, замандас патшалардың бәрі де оған табынды. Сарваджняның ұлы Анируддха – жандарма, әйгілі, Веданы жақсы білетін ғалым және сол кездегі патшалардың сүйіктісі. Анируддханың ұлдары Рупешвара (үлкені) және Харихара ізгіліктерімен құрметтелді. Рупешвара – кітаптарды зерттеген ғалым, ал Харихара қару-жарақ өнерінің шебері болды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін екі бауыр да мемлекетті басқару құқығын мұра етті, бірақ Харихара көп ұзамай барлық билікті тартып алды, соның салдарынан Рупешвара мен оның әйелі Паулашта десаға сапар шегуге мәжбүр болды, онда Сихарешвара онымен дос болып, онда қоныстануға көндірді. Рупешваранның ұлы Падманабха төрт Веданы үйреніп, атаққа ие болды. Оның мінезі жоғары болды және ол Жаганнатхаға деген махаббатқа толы болды. Ол Сихарабхумиден шығып, Навахатта ауылына (қазіргі Наихати, Батыс Бенгалия, Үндістан) Ганг жағасында қоныстанды, онда оның он сегіз қызы мен бес ұлы болды. Оның бес ұлы – Пурушоттама (үлкені), Джаганнатха, Нараяна, Мурари және Мукунда (кішісі), олардың ішінде Пурушоттама мен Мукунда тәжірибесімен және мінезімен ерекше көзге түсті. Мукунданың ұлы Кумара – брахман және ізгі адам болды. Ол жеке басында құрбандықтар мен тазарту амалдарын орындады. Отбасылық қиындықтарға алаңдап, ол өзінің ізбасарларымен бірге Навахатта ауылынан шығып, Шығыс Бенгалиядағы (қазіргі Бангладеш) Бакла Чандрадвипа ауылына қоныстанды. Ол Джессордағы Фатеябад ауылында бауырларымен және саяхатшы вайшнавтармен байланыс үшін үй салдырды. Кумараның көптеген ұлдарының ішінде Санатана (үлкені), Рупа (ортаңғысы) және Валлабха (кішісі) – вайшнав қауымының жаны және ұлы бақталар болды, үшеуі де ғалымдық қабілеттерімен және адалдығымен танылды және ақырында Гаудадағы Рамакели ауылына (қазіргі Малда, Батыс Бенгалия) қоныстанды. Бауырлар сол кезде Надияда (қазіргі Батыс Бенгалияның ауданы, Үндістан) тұратын Чайтанья Махапрабхудан шабыт алды. Санатана мен Рупа министрлік (патшалық) лауазымдарынан бас тартып, Чайтаньяның миссиясына көмектесу үшін зейнеткерлікке шықты, соңынан Вриндаванаға көшіп кетті. Қызметте бақытты болған Валлабха Чайтаньядан бауыр алды және оған Анупама деген есім берілді, ол әлемдік істерден алыстауымен және сабырлылығымен танылды. Басқаша айтқанда, оның ата-бабалары Карнатакадан Гаудаға көшіп, Гаудаға жақын Рамкели ауылында ұрпақтан ұрпаққа өмір сүрген.

Туу

Ол шамамен 1488 жылы Гауда сұлтаны Джалалуддин Фатех Шахтың (1481–1487 жылдары билік еткен) жеке хатшысы Мукунданың ұлы ретінде дүниеге келді. Санатана Мукунданың үлкен ұлы болса, оның кіші бауырлары Рупа мен Валлабха (Анупама) еді. Гаудия Вайшнавизмінің ең авторитетті ғалымы Бхактивинода Такур және тарихшы Сатишчандра Митра Санатанның Шығыс Бенгалияда (қазіргі Бангладеш) Джессор қаласында туғанын мәлімдейді. Ал басқалары оның Навахатта (қазіргі Найхати, Батыс Бенгалия, Үндістан) туғанын айтады, тағы біреулері Бакла Чандрадвипада немесе Фатеябад Парганасында туғанын санайды. Кейбір өмірбаян жазушылар оның Батыс Бенгалияның Малда ауданындағы Рамакелиде дүниеге келгенін ескереді.

Ерте өмір

Санатана мен оның бауырлары ойшыл Васудева Сарвабхаума Бхаттачарьядан «Ньяя» (сөз өнері) және «Веданта» пәндерін оқыды. Олар сондай-ақ Сарвабхауманың інісі Мадхусудана Видьявакаспатиден де білім алды, және Санатана бала кезінде одан діни насақат алды. Әкесі қайтыс болған соң, Санатана Бенгалияның жаңа билеушісі Алауддин Хусейн Шахтың (1493–1519 жылдары билік еткен) Сакара Маллик (қазынашы) қызметін атқаруға мәжбүр болды, ал оның бауыры Рупаға Дабир-и Хас (жеке хатшы) қызметі тапсырылды.

Чайтанья Махапрабхумен алғашқы кездесуі

Санатана мен оның бауырлары Рамакелиде (қазіргі Малда, Батыс Бенгалия) тұрған және 1514 жылы осы жерде олар Чайтанья Махапрабхумен алғаш рет кадамба және тамаль ағаштарының астында кездесті, өйткені Махапрабху Вриндаванға жол тартқанда Гауда арқылы саяхаттап өтіп жатқан еді. Бұл кездесу олардың өмірін өзгертіп жіберді. Олармен кездескеннен кейін Чайтанья оларға Рупа, Санатана және Анупама есімдерін берді. Санатана Махапрабхуға: «Ей, Раббым, Сіз жүздеген, мыңдаған адамдардың ізінен Вриндаванға бара жатырсыз, бұл қажынатуға лайықты жол емес», – деді. Осы кеңеске құлақ асып, Махапрабху Вриндаванға бармай, аздап жол жүріп, Қанаир Натшалаға дейін барып кері қайтты. Осы кездесуден кейін бауырлар дүниеден безіп, Чайтанья мен оның серіктеріне қосылуға шешім қабылдады. Рупа лауазымынан кетті, бірақ Санатананың отставкасын сұлтан қабылдамады. Санатана сотқа бармай, ауруға шалдыққандай болды. Бірақ сұлтан Санатананы емдеу үшін жеке дәрігерлерді жібергенде, олар Санатананың толыққанды денсаулығы орнында екенін хабарлады. Сұлтан Санатанаға жеке келіп, оны мемлекеттік міндеттерін атқаруға және көршілес Одиша мемлекетіне қарсы әскери жорыққа қатысуға көндіруге тырысты. Санатананың бас тартуынан кейін Хусейн-шах оны түрмеге тастады. Түрмеде отырғанда Санатана ағасы Рупадан хат алды, онда Чайтанья Махапрабху Пуриден Вриндаванға кеткені және Рупа мен Анупама онымен кездесуге шешім қабылдағаны жазылған еді. Санатана Рупаның төтенше жағдайларға жіберген ақшасымен түрме бастығына пара беріп, босады. Содан кейін Санатана Ганг өзенін кешіп, Вриндаванға бет алды.

Вриндаван

Санатана Госвами Вриндаванға оралып, онда жоғалған қасиетті орындарды таба алды. Ол сондай-ақ Мадана-мохана құдайына табынуды орнатып берді. Санатана құдайды тапқаннан кейін көп ұзамай, Моғол армиясының Кришна Даса Капура есімді бай шенеунігі Мадана-моханға ғибадатхана салдырды. Бұл кейіннен Вриндаванның жеті маңызды ғибадатханасының біріне айналды. Бұл ғибадатхана Радха Мадан Мохан ғибадатханасы деп аталады. Санатана Госвами 1558 жылы қайтыс болды. Оның самадхи (безі) Мадана-мохан ғибадатханасының жанында орналасқан. Гаудия-вайшнав теологиясында Санатана Госвами Рати Манджари немесе Лаванга Манджариның жаны деп есептеледі.