Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пётр Гониа́дский (Piotr z Goniądza, латынша: Gonesius; шамамен 1525–1573) – поляк саяси және діни жазушысы, ойшыл және поляк бауырластарының рухани көшбасшыларының бірі.
Piotr of Goniądz (Piotr z Goniądza, ; Latin: Gonesius; c. 1525–1573) was a Polish political and religious writer, thinker and one of the spiritual leaders of the Polish Brethren.
Өмір
Оның ерте өмірінен көп нәрсе белгісіз. Ол 1525 және 1530 жылдар аралығында Гонядз қаласында шаруа отбасында дүниеге келген. Саймон Буднидің айтуынша, оның нағыз аты – Гиезек, бірақ өмірі бойы ол түрлі есімдер мен псевдонимдерді пайдаланды, оның ішінде Гонезиус, Гонезиус, Кониза және Кониньский. Әке-шешесі оны монастырға жіберіп, ол католик діни қызметкері болды. Вильно епископы Пауль Холзанскийдің қолдауымен Пётр Италияға жіберілді, онда Падуа университетін бітірді. Ол философия ғылымының докторы атанды және профессорлардың бірі болды. Бірақ Мигель Серветоның авторсыз туындысы және итальяндық профессор Маттео Грибальдидің осыған ұқсас еңбектері туралы лекция оқығаннан кейін Пётр Гониандский протестантизмге көшті және Польшаға қайтып келді. Польшадағы анабаптизмнің алғашқы дамушыларының бірі, ол Миколай Радзивиллдің айналасындағы протестанттық қауымның белгілі мүшесі ретінде белсенділік танытты. Ол Германиядан қуылған анабаптистермен байланыс жасап, олардың көптеген бөлігін Моравияға қоныстандырды және оларды Польшаға көшіп келуге көндірді. Сонымен қатар, оған қарапайымдылықты, кедейлікте өмір сүруді және күнделікті мәселелерге немқұрайлы қарауды жақтаған богемдік гуситтердің көзқарастары зор әсер етті. Сецеминдегі протестанттық кеңесте (1556 жылдың 22 қаңтары) унитаризмді және антитринитаризмді қолдағандықтан, ол сол жылдың сәуір айында Пиньчув синодында кальвинистерден ресми түрде шеттетуге ұшырады. Ол Кіші Польшадан да қуылды. Дегенмен, ол өз идеяларын қолдайтын бірнеше адамдарды тапты, олардың көпшілігі Подляшье және Литва Ұлы Герцогстығының жерлеріндегі кіші шляхтадан шықты. Шамамен 1558 жылы ол сол заманның ең қуатты магнаттарының бірі Ян Кишкадан демеушілік пен қамқорлық тапты. Вегрувқа шақырылған Пётр жергілікті протестанттық қауымның басшысы және Польшадағы кальвинистік қауымның ең белгілі көшбасшыларының бірі болды. Пётр Гониандскийдің радикалды саяси, этикалық және діни нанымдары оған протестанттық дін қызметкерлері мен кіші ақсүйектер арасында зор танымалдылық әкелді, бірақ сонымен қатар, әсіресе магнаттармен көптеген жанжалдар тудырды. Пётр теңдік, бейбітшілік және күнделікті мәселелерге немқұрайлы қарауды қолдады. Оның қауымының мүшелеріне, көбінесе кальвинист шіркеуінің ішіндегі секта ретінде қаралатын, мемлекеттік қызметке тағайындалуға, әскерге шақырылуға немесе тіпті қару ұстауға тыйым салынды. Пётр жеке меншікке де қарсы болды, бұл оның меценатымен үнемі қақтығыстарға әкелді.
Little is known of his early life. He was born to a peasant family some time between 1525 and 1530 in the town of Goniądz. According to Symon Budny his true name was Giezek, though throughout his life he used a variety of names and pseudonyms, including Gonesius, Gonedzius, Conyza and Koniński. He was sent by his parents to a monastery and became a Catholic priest. Supported by the bishop of Wilno Paweł Holszański, Piotr was sent to Italy, where he graduated from the University of Padua. There he received a doctorate in philosophy and became one of the professors. However, following his lecture of the anonymous work by Miguel Serveto and similar works by an Italian professor Matteo Gribaldi, Piotr of Goniądz converted to Protestantism and returned to Poland. One of the pioneers of anabaptism in Poland, he was active as one of the notable members of the Protestant community formed around Mikołaj Radziwiłł. It was he who contacted the anabaptists exiled from the German states who settled in large numbers in Moravia and convinced many of them to settle in Poland. He was also heavily influenced by the views of Bohemian Hussites, who supported modesty, life in poverty and disregard for mundane life. For his support of unitarianism and anti trinitarianism at the Protestant council of Secemin (22 January 1556), he was officially excommunicated by the Calvinists at the Synod of Pińczów in April of that year. He was also banished from Lesser Poland. However, he found several supporters of his ideas, mostly from among the lesser szlachta of Podlaskie and the lands of Grand Duchy of Lithuania. Probably in 1558 he found a benefactor and patron in person of Jan Kiszka, one of the most powerful magnates of his time. Invited to Węgrów, Piotr became the head of the local Protestant commune and one of the most notable leaders of the Calvinist community in Poland. The radical political, ethical and religious beliefs of Piotr of Goniądz gained him much popularity among the Protestant clergy and lesser gentry, though also created many conflicts, especially with the magnates. Piotr supported egalitarianism, pacifism and disregard for mundane life. The members of his community, often regarded as a sect within the Calvinist church, were forbidden to hold any public office, serve in the army or even carry arms. Piotr also strongly opposed serfdom, which led to constant conflicts even with his patron.
Үлкен және кіші Екклесиялар арасындағы ажырым
1565 жылы поляк кальвинистік шіркеуінде жарылыс болды және Гонсиус Марцин Чеховичпен және басқалармен бірге «Кіші шіркеу» деп аталатын топтың жетекшісіне айналды, ал поляк протестанттарының көпшілігі, «Үлкен шіркеу» Иоанн Кальвиннің одан бетер радикалды емес сенімдеріне берді. Ол 1573 жылғы 15 қазанда оба эпидемиясы кезінде Венгрув қаласында қайтыс болды.
In 1565 the schism within the Polish Calvinist church became a fact and Gonesius became a leader along with Marcin Czechowic and others of the so called Ecclesia Minor, while the majority of Polish Protestants, the Ecclesia Major, remained faithful to the much less radical beliefs of John Calvin. He died in Węgrów on 15 October 1573, during an outbreak of plague.
Шығармалары
Оның ең көрнекті шығармасы – "De filio Dei homine Christo Iesu" ("Құдайдың Ұлы туралы" деп аударылған, бірақ сөзбе-сөз аудармасы "Құдайдың Ұлы, Адам Иса Мәсіх туралы" болар еді) біздің заманымызға дейін жеткен жоқ. Оның тағы да бірнеше маңызды еңбектері 1570 жылы Венгр қаласындағы Кишка баспасында жарық көрді. Олардың ішінде қазіргі таңда Париждегі Ұлттық кітапханада сақталған "Doktrina pura et clara de praecepuis Christianae religionis articulus" кітабы бар. "O ponurzaniu chrystiańskim" ("Христиандық крещение туралы"). "O trzech" ("Үштік туралы").
The most notable of his works, the De filio Dei homine Christo Iesu (translated as On the Son of God, though literal translation would be On the Son of God, a Human Jesus Christ), did not survive to our times. Other of his notable works were published in 1570 in Kiszka's printing house in Węgrów. Among them was Doktrina pura et clara de praecepuis Christianae religionis articulus, which survived in a single copy currently held in Bibliothèque Nationale in Paris. O ponurzaniu chrystiańskim (On Christian Baptism). O trzech (On Trinity).