Кіріспе

Тонга Вавау аралдар тобы – Тонгадағы бір үлкен аралдан (ʻUtu Vavaʻu) және 40 кіші аралдан тұратын аралдар тобы. Ол басқа бірнеше жеке аралдарды қамтитын Вавау ауданының бөлігі. Дәстүр бойынша, Мауи құдайы Тонгатапу мен Вавауды жаратқан, бірақ біріншісіне көбірек күш салған. Вавау Талау тауында теңіз деңгейінен жоғары көтеріледі. Астанасы – Неяфу, ол Паналау портында (Пуаталефуси немесе Лоло а Халаевалу) орналасқан.

Мифтер мен аңыздар

Полинезияда аралдарды Мауи құдайының жаратқаны айтылады. Ол өзінің сиқырлы сорғысымен теңіздің түбіне жетіп, бір нәрсені ілдіріп, оны теңіз бетіне көтеріп шығарды, содан Ваву аралдары пайда болды.

Жазбаланған тарихы

Испания фрегаты «Принцесса» қолбасшысы Дон Франсиско Моурелл де ла Руа 1781 жылғы 4 наурызда Вавауга келген алғашқы еуропалық болды. Ол Вавауды Мартин де Майорга деп атап, оны Жаңа Испанияның вице-королінің құрметіне берді. Капитан Джеймс Кук осы аралдар туралы он жыл бұрын білген, бірақ Хаапайдағы адамдар оған сонда барудың пайдасы жоқ екенін айтты; олар оған мұнда порт жоқ екенін мәлімдеді. Олар Кукқа сол жаққа бармауын ұсыну үшін осылай айтқан болуы мүмкін, бірақ ол олардың кеңесіне құлақ қойды. Соңынан Моурелл Вавауда тамаша тұрақ тапты, ол оған өте қажет болды, себебі ол қонуға тырысқан соңғы екі жерде, Фонуалей (Ащы арал) және Латеде порт таба алмады. Ол Ваваудағы портқа «Құтқару порты» деген ат берді, бірақ оның алғашқы баспана порты негізгі аралдың батыс жағалауындағы Лонгомапуға жақын шығанақ болды. Он екі жыл өткен соң, 1793 жылы Маласпина экспедициясы осы аймаққа бір айға барып, Моуреллдің зерттеулерін жалғастырды және аралдарды Испанияға ресми түрде қаратуға бел буды. Аралдарға алғашқы рет келіп-кеткен балық аулау кемелері Батыс елдерінен келді. Алғашқысы 1823 жылғы 17 маусымда келген «Фанни» болса, соңғысы 1883 жылғы шілде мен қыркүйек аралығында келген «Роберт Моррисон» болды. Бұл кемелер су, азық-түлік және ағаш үшін келді, кейде олар өз кемелерінде экипаж ретінде қызмет ету үшін арал тұрғындарын шақыратын. Олар сауданы дамытып, аралдардағы өзгерістердің маңызды қозғаушы күші болды. 1839 жылы Туи Тонга (басшы) Джордж Тупу I Вавауда Вавау кодексін енгізді.

География

Вавау аралдар тобы шығыстан батысқа қарай 21 шақырым, солтүстіктен оңтүстікке қарай 25 шақырымдық аумақта жайылған. 2016 жылғы халық санауы бойынша Вавауда 13 738 адам тұрады, олардың 5 251-і астанасы Неяфуда тұрады. Вавау тобынан тыс Вавау ауданының аралдарында адам тұрмайды. Басты арал – ’Уту-Вава’у, 2 км² жерді алып жатыр, ол Тонгадағы екінші үлкен арал. Вавау – теңіз деңгейінен жоғары көтерілген жартастары бар коралл рифі. Оңтүстік жағында аралдар тобы көптеген кішкентай, шашыраңқы аралдар мен су жолдарына бөлінеді. Су жолдарының ең ірісі – фьорд тәрізді Ава Пулепулекай каналы Неяфу (астана) портынан ішке қарай созылады. ’Уту-Вава’у аралының солтүстік жағалауы – коралл жартастарынан тұратын көтерілген платформа. Оңтүстік жағалауы төмен және бейінді, арналар, шығанақтар мен кішкентай аралдардың желісіне ашылады, бұл Тынық мұхитындағы ең жақсы қорғалған табиғи порттардың бірі болып табылады. ’Уту-Вава’уда Тонганың жалғыз ботаникалық бағы – ’Эне’ио’ ботаникалық бағы орналасқан.

Климат

Ваваудың климаты Тонгадағы ең жылы климат (Нюа аралдарынан басқа, олар мемлекеттің ең солтүстік аралдары). Жылы климаты мен құнарлы топырағы ваниль, ананас және басқа да тропикалық жемістер өсіру үшін өте қолайлы жағдай жасайды.

Экология

Вавауда 262 түрлі өсімдік, 11 түрлі кесіртке, 38 түрлі құс және 41 түрлі құрлық бақасы бар.