Кіріспе

Солтүстік мифологиясында йотндардың мекендейтін жері немесе жерлер.

Jötunheimr (Ескі скандинав тілінде: Jǫtunheimr; көбінесе ағылшын тілінде Jotunheim деп аударылады) немесе Jötunheimar терминдері солтүстік мифологиясында йотндардың (құдайлардың туыстары, ағылшын тілінде кейде қате түрде "алпастар" деп аталады) мекендейтін бір немесе бірнеше жерді білдіреді. Jötunheimar көбінесе, бірақ міндетті емес, Эдда деректерінде солтүстікте орналасқан гүлденген жерлер ретінде сипатталады және әдетте құдайлар мен адамдардың мекендейтін жерлерінен қалыпты жолмен өтіп кетуге болмайтын тосқауылдармен бөлінеді.

Этимология

"heimr" сөзі "үй" немесе "әлем" деген мағына беретін "heimr" сөзінен құралған күрделі сөз. Эддік көздерде кездесетінде, бұл сөз көбінесе көпше түрінде қолданылады, Jǫtunheimar ("жортундардың елдері").

Гилфагинин

Гилфагининнің барлық жерінде Йоттунхейм туралы айтылады, мысалы, Гефюн төрт өгізін – ол жотунмен туған ұлдары – Йоттунхеймнің солтүстігінен алып, Швециядан жер жырту үшін пайдаланады, осылай Зеландияны жасайды. Жотнар мен гыгжар да Йоттунхеймде өмір сүреді, мысалы, Түннің әкесі Нарфи және Фенрирдің анасы Ангрбода. Сонымен қатар, Йоттунхеймнен басқалармен қарым-қатынас жасау үшін жаратылыстар шыға алады, мысалы, Svaðilfari атты жылқысының көмегімен құдайларды жотуннардан қорғау үшін бекіністер салатын шебер.

Скалдшапармал

Skáldskaparmál Локидің бір кезде Идуннды ұрлап алып, солтүстікке қарай, өзінің үйі Трюмхаймерге алып бара жатқан йотунн Тьязиге көмектесуге мәжбүр болғаны туралы айтады. Фрейяның фьядхрамрін қолдана отырып, Локи шоқбалыққа айналып, теңізге шығып, йотунн болмаған кезде Тьязи үйіне ұшты. Идуннға жеткенде Локи оны жаңғаққа айналдырып, тырнақтарымен ұшып кетті. Кейін Тьязи Идуннның жоғалғанын біліп, оларды бүркіттей қуып жетеді, бірақ Асгардқа жеткенде құдайлардың жаққан отына ұшып, қаза табады. Кейінірек Skáldskaparmál-да Один Слейпнирде Йотунхеймға аттанып, онда тастан жасалған йотунн Хрунгнирмен кездеседі және оның атынан жақсы жылқы жоқ екеніне тікелей тіл тигізеді. Ашуланған Хрунгнир Одинді Гулфакси атты жылқысымен Асгардқа қуып жетеді, содан кейін құдайлар оны ішімдікке шақырады. Мас болған Хрунгнир Вальхаллды Йотунхеймға тасымалдауды және Сиф пен Фрейяны ұрлауды қоса алғанда, көптеген істерді істейтінін мақтанады. Құдайлар оның мақтанышынан жалыққанда Торды шақырады. Хрунгнир өзі қарусыз екенін айтып, Тор оны өлтіруден ешқандай құрметке ие болмайтынын мәлімдеп, Йотунхеймдағы үйі Грьотунгардрда оны жекпе-жекке шақырады. Кейін Тор онымен кездесіп, Мьёльнирмен өлтіреді, ол Хрунгнирге ұшып бара жатқанда, йотунн соғысып жатқан тасты қиратып жібереді. Оның бір бөлігі Тордың басына тиіп, ішке кіріп қалады. Оны шығару үшін ол вөлва Груаға барады, ол оны босату үшін гальдр бастайды. Ол ән айтып жатқанда Тор оған күйеуі Аурувандилді Йотунхеймнан оңтүстікке қарай саяхаттап келе жатқанын және жақын арада онымен бірге болатынын айтады. Қуанышынан ол гальдрды ұмытып, сынық Тордың басында қалып қояды.

Космологиядағы орны

Jötunheimar, Hel сияқты басқа да жерлермен бірге, Эдда деректеріндегі «басқа әлемді» құрайды, оған саяхат жасалады немесе одан келінеді, көбінесе оқиғаның негізін құрайтын қақтығысқа алып келеді. Дегенмен, ежелгі скандинав космологиясында jötunheimar орналасқан нақты бір жер жоқ, оған көптеген бағыттардан саяхат жасайды және ол адамдар мен құдайлардың елдерінен су, таулар, от немесе ормандар сияқты қиын бөгеттермен бөлінеді. Jötnar көбінесе Солтүстік және Шығыста кездеседі, jötunheimar туралы нақты сілтемелер оларды Солтүстікте орналастырады, алайда «Gylfaginning» кітабында Снорри Стурлусон Имирді өлтіргеннен кейін құдайлардың jötnar-ға әлемнің жағалауларын қоныстандыруға бергенін жазады, бұл Midgard орталықта орналасқан және jötnar шеткері жақта тұрады деген көзқарасты білдіреді, бұл қазіргі исландиялықтардың жабайы табиғатқа қарауынан өзгеше. Кейінірек «Gylfaginning» кітабында Тор Локи, Тьяльфи және Рёсквамен бірге шығысқа қарай, терең теңізден өтетін jötunheimar-ға сапар шегеді. Олар үлкен орманнан өтіп, ақырында Útgarða Loki залына жетеді. Кейде jötnar Ægir сияқты нақты географиялық орындарда, мысалы Лæсё аралында орналасады. Адамдар мекендейтін аймақтарға қатысты географиялық тұрғыдан анықталатын физикалық жер ретінде қарастырылудың орнына, jötunheimar басқа әлемдермен қарапайым жолмен өтіп кетуге болмайтын көптеген жолдар арқылы байланысқан деп есептеуге болады, және бір орынға әртүрлі бағыттардан жетуге болады дегенді табиғаттану тұрғысынан қайшылықты көрінуі мүмкін. Бұл модельде jötunheimar осы қарама-қарсы бағыттарда орналаспайды, тек оларға жетуге болатын жолдар ғана. Сондай-ақ, Эдда деректерінде jötnar барлық бағытта орналасқан және адамдар тұратын аймақтан жеткілікті қашықтыққа саяхат жасау арқылы оларға жетуге болады. Осыдан, jötnar-дың «басқа» ретіндегі ішкі қасиеті болуы мүмкін, олар бір ғана орынмен шектелмейді деген қорытынды жасауға болады, алайда jötnar мекендейтін барлық жерлер jötunheimar деп нақты сипатталмайды.