Ұлттардың болу құқығы – мемлекеттің негізгі қағидасы. Ренанның пікірінше, ұлт мүддесі үшін жеке құрбандыққа барғанда мемлекет құқықтық негізге ие болады. Халықаралық құқықта мойындалмаған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлттардың тұжырымдамалық құқығы
Conceptual right of nations
Мемлекеттердің өмір сүруге құқығы бар деп есептеледі. XIX ғасырдағы француз философы Эрнест Ренанның мақаласына сәйкес, мемлекет, егер оның өкілдігін жасайтын қоғам үшін жеке мүдделерінен бас тартуға адамдар дайын болса, ғана өмір сүруге құқылы. Өзін-өзі анықтау құқығынан өзгеше, өмір сүру құқығы халықтарға емес, мемлекеттерге тән. Бұл құқық халықаралық құқықта мойындалған жоқ. Бұл ұғым 1950 жылдан бері Араб-Израиль қақтығысында маңызды рөл атқарып келеді. Де-факто мемлекеттің өмір сүру құқығы, басқа мемлекеттің аумақтық тұтастығына құқығымен теңгерілуі мүмкін. Өмір сүру құқығын қолдайтындар оны жүздеген жылдар бойы халықаралық құқық мамандары мойындаған мемлекеттердің негізгі құқығы – "болу құқығына" байланыстырады.
The right to exist is said to be an attribute of nations. According to an essay by the 19th century French philosopher Ernest Renan, a state has the right to exist when individuals are willing to sacrifice their own interests for the community it represents. Unlike self determination, the right to exist is an attribute of states rather than of peoples. It is not a right recognized in international law. The phrase has featured prominently in the Arab–Israeli conflict since the 1950s. The right to exist of a de facto state may be balanced against another state's right to territorial integrity. Proponents of the right to exist trace it back to the "right of existence", said to be a fundamental right of states recognized by writers on international law for hundreds of years.
Тарихи қолданысы
Томас Пейн (1737–1809) үкімет нысандарына сілтеме жасау үшін «болуға құқығы» деген тіркесті қолданды, өкілдік үкіметтің болуға құқығы бар екенін, ал текті үкіметтің жоқ екенін айтты. 1823 жылы сэр Уолтер Скотт «грек халқының өмір сүру құқығы» туралы пікір білдірді. (Гректер сол кезде түрік үкіметіне қарсы көтеріліс жасап жатқан еді.) Ренанның «Ұлт деген не?» (1882) еңбегінде: «Осы рухани сезім [ұлт деп аталады] қоғамның пайдасына жеке адамның құрбандыққа баруын талап ететін құрбандықтар арқылы күшін дәлелдегенше, ол заңды және болуға құқығы бар. Егер оның шекараларына қатысты күмән туындаса, даулы аймақтардағы халықпен кеңесу керек». Ренанның айтуынша, өмір сүру – тарихи құқық емес, «әрбір адамның өмір сүруі сияқты күнделікті халық қалауы, өмірдің үнемі расталуы». Көп жағдайда ұлттың өмір сүру құқығы сұраққа түспейді, сондықтан оны айтудың қажеті де болмайды.
Thomas Paine (1737–1809) used the phrase "right to exist" to refer to forms of government, arguing that representative government has a right to exist, but that hereditary government does not. In 1823, Sir Walter Scott argued for the "right to exist in the Greek people". (The Greeks were then revolting against Turkish rule.) According to Renan's "What is a Nation?" (1882), "So long as this moral consciousness [called a nation] gives proof of its strength by the sacrifices which demand the abdication of the individual to the advantage of the community, it is legitimate and has the right to exist. If doubts arise regarding its frontiers, consult the populations in the areas under dispute." Existence is not a historical right, but "a daily plebiscite, just as an individual's existence is a perpetual affirmation of life," Renan said. In many cases, a nation's right to exist is not questioned, and is therefore not asserted.
Армения
1878 жылы Берлин конгресінде Арменияның болу құқығы «әрмен сауалы» деп белгілі болды және Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әрмендерге жасалған геноцид кезінде қайтадан көтерілді.
The right to exist of Armenia became known as the Armenian question during the Congress of Berlin in 1878, and would again be asked during the Armenian genocide in World War I.
Баск ұлты
Баск ұлтшылдарының пікірінше, "Еускади (біздің тілімізде біздің елдің атауы) – басктардың елі, және олар Польша немесе Ирландия сияқты тәуелсіз ұлт ретінде өмір сүруге толық құқылы. Басктар – өте көне халық."
According to Basque nationalists, "Euzkadi (the name of our country in our own language) is the country of the Basques with as such right to exist independently as a nation as Poland or Ireland. The Basques are a very ancient people "
Курдистан
Күрд халқының өкілдері ұлт ретінде өмір сүруге құқығын үнемі мәлімдейді.
Representatives of the Kurdish people regularly assert their right to exist as a nation.
Солтүстік Ирландия
1937 жылғы Ирландия Конституциясының 2 және 3-баптарында бастапқыда ұлттық аумақ – бүкіл аралдан тұрады деп жазылған, бұл Солтүстік Ирландияның өмір сүру құқығын жоққа шығарды. Кейін бұл баптар өзгертіліп, бүкіл Ирландия аралына бұрынғы талап, «аралдың екі юрисдикциясындағы халықтың көпшілігінің демократиялық түрде білдірілген келісімімен» бейбіт жолмен біріккен Ирландия құруға бағытталған ұмтылысқа айналды. Бұл өзгерістер 1969 жылдан 1998 жылға дейін жалғанған, ирланд ұлтшылдары мен Ольстер одақтастары арасындағы қақтығыс – «Ұлы жұма» келісімі арқылы аяқталды. «Ұлы жұма» келісіміне қол қойған тараптар «Солтүстік Ирландия халқының көпшілігі оның мәртебесіне қатысты еркін таңдаған кез келген шешімнің заңдылығын мойындайды, олар Ұлыбританиямен одақтастықты сақтауды немесе тәуелсіз біріккен Ирландияны құруды қаласын».
The 1937 Constitution of Ireland originally claimed the national territory consisted of the whole of the island in Articles 2 and 3, denying Northern Ireland's right to exist. These articles were changed such that the previous claim over the whole island of Ireland became instead an aspiration towards creating a united Ireland by peaceful means, "with the consent of a majority of the people, democratically expressed, in both jurisdictions in the island" as part of the Good Friday Agreement ending The Troubles, a violent conflict between Irish nationalists and Ulster unionists from 1969 to 1998. The Good Friday signatories "recognise the legitimacy of whatever choice is freely exercised by a majority of the people of Northern Ireland with regard to its status, whether they prefer to continue to support the Union with Great Britain or a sovereign united Ireland."
Солтүстік Корея
Оңтүстік Корея мен АҚШ-тың Солтүстік Корея мемлекетін мойындамауы және Солтүстік Кореяның АҚШ-тың саясатын "жауырылғандық" деп қарауы аясында, Солтүстік Корея үкіметі АҚШ-ты Солтүстік Кореяның "өмір сүру құқығын" жоққа шығаруда деп жиі айыптайды. Мысалы, 2017 жылғы Сыртқы істер министрлігінің мәлімдемесінде: "КХДР елдің егемендігі мен өмір сүру құқығын қорғау үшін күшін арттыруға бейілді" делінген. Солтүстік Корея өз кезегінде, оңтүстіктегі Корея Республикасының өмір сүру құқығын мойындамайды.
In the context of South Korea's and the United States non recognition of the North Korean state and what the North views as a 'hostile policy' pursued by the United States, the North's government frequently accuses the United States of denying the 'right of existence' of North Korea. For instance, a 2017 Foreign Ministry statement declared, "The DPRK will redouble the efforts to increase its strength to safeguard the country's sovereignty and right to existence." North Korea itself does not recognise the right of existence of the Republic of Korea in the south.
Украина
Ресей-Украина соғысы барысында Ресей үкіметінің өкілдері Украинаның өмір сүру құқығын жоққа шығарды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруіне бірнеше ай қалғанда Ресей президенті Владимир Путин «Орыстар мен украиннің тарихи бірлігі туралы» эссе жариялады, онда ол «украин халқының орыстардан бөлек ұлт ретінде қарастырылуының» «тарихи негізі жоқ» екенін мәлімдеді. «РБК Daily» басылымының хабарлауынша, бұл эссе Ресей әскері үшін міндетті оқу материалы болып табылады. Бұрынғы президент Петро Порошенко бұл эссені Гитлердің Судеттенландтағы сөйлеген сөзімен салыстырды. 35 заңгер және геноцид сарапшысы бұл эссе украиндықтардың халық ретінде «бар екендігін жоққа шығару» арқылы «геноцидке қастықтаудың негізін қалайды» деді. 2024 жылы Путин Украинаны «жасанды мемлекет» деп атады. Ресейдің Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының орынбасары және бұрынғы Ресей президенті Дмитрий Медведев Путиннің «Украина неліктен болмаған, қазір жоқ және болашақта да болмайды» дегенін түсіндірді. Ол Украинаның ешқандай нысанда болмауы керек екенін және Ресейдің тәуелсіз украин мемлекетіне қарсы соғысын жалғастыра беретінін айтты.
During the Russo Ukrainian War, Russian government officials have denied Ukraine's right to exist. A few months before the 2022 Russian invasion of Ukraine, Russian president Vladimir Putin published an essay "On the Historical Unity of Russians and Ukrainians", in which he claimed there is "no historical basis" for the "idea of Ukrainian people as a nation separate from the Russians". According to RBK Daily, the essay is required reading for the Russian military. Former president Petro Poroshenko compared the essay to Hitler's Sudetenland speech. Thirty five legal and genocide experts said the essay laid "the groundwork for incitement to genocide" by "denying the existence" of Ukrainians as a people. In 2024, Putin called Ukraine "an artificial state". Dmitry Medvedev, deputy chairman of the Security Council of Russia and former Russian president, commented that Putin outlined "why Ukraine did not exist, does not exist, and will not exist". He said that Ukraine should not exist in any form and that Russia will continue to wage war against any independent Ukrainian state.
Цитаталар
1791 Томас Пэйн, Адам құқықтары: "Демек, жеке адамдардың өзі, әрқайсысы жеке және егеменді құқығымен, үкімет құру үшін бір-бірімен келісімге келді: және үкіметтердің пайда болуының жалғыз дұрыс жолы осы, ал олардың болуының жалғыз принципі осы". 1823 Сэр Уолтер Скотт: "Дегенмен, грек халқының өмір сүру құқығы бар екенін мойындасақ, Еуропа елдерінің оларды қолдауға араласуға қандай құқығы бар, тіпті одан да көп – қандай себеп бар деген сұрақ бөлек". 1933 жылы Германиядағы нацистер Ұлттар Лигасынан шығу туралы дауыс беруді тексергенде: "Біз мұны істейміз, өйткені Германияның өмір сүру құқығы қазір болу немесе болмау мәселесіне айналды".
1791 Thomas Paine, Rights of Man: "The fact therefore must be that the individuals themselves, each in his own personal and sovereign right, entered into a contract with each other to produce a government: and this is the only mode in which governments have a right to arise, and the only principle on which they have a right to exist." 1823 Sir Walter Scott: "Admitting, however, this right to exist in the Greek people, it is a different question whether there is any right, much more any call, for the nations of Europe to interfere in their support." 1933 Nazis all over Germany checking if people had voted on withdrawal from the League of Nations said "We do this because Germany's right to exist is now a question of to be or not to be."