Кіріспе

Фифтік Мормаер Каусантин немесе Константин (өмір сүрген шағы 1095–1128) – Фифтік Мормаер болғандығы нақты белгілі алғашқы адам.

Шығу тегі

Каусантиннің Фиф Мормаеры ретінде өмірі мен билеуі туралы өте аз мәлімет белгілі. Мысалы, оның әкесінің аты белгісіз. Ол Уильям Шекспирдің Макдуф кейіпкерінің ұлы немесе немересі болуы мүмкін; соңғысы Альба (997–1005) патшасы Синэд мак Дуйбтың ұлы, Гиріктің ұлы. Оның жоғары дәрежелі заңгер ретіндегі рөлі оның жастық шағында туған шотланд заң мектебінде біраз уақыт өткізгенін болжауға негіз береді, бірақ бұл тек негізделген болжам ғана.

Тарихи маңызы

Каусантиннің тарихтағы алғашқы кездесуі 1095 жылға жатқан, онда ол Константин filius Магдуф ретінде тіркелген шартта кездеседі. Тарихшы Джон Баннерман бұл Каусантин мак меик Дуибтің аудармасы болуы мүмкін деген пікір білдіреді. Мұндағы "мак меик" – ирландтардың "Ua" сөзін пайдаланғандай, немере немесе ата-баба деген мағынаны білдіреді. "Мак меик" формуласы Ирландияда қолданылған. Мысалы, Ольстер жылнамалары (с. а. 1028) кейіннен "Ua" қолданылатын жерлерде осы формуланы пайдаланған. Егер Баннерманның болжамы дұрыс болса, онда шартта Каусантин Макдуиб есімді адамның ұлы емес, "Дубтың ұрпағы" деп көрсетілген. Осыған ұқсас мысалдарды қазіргі Ирландиядағы мол дәлелдерде де көруге болады. Мысалы, Ольстер жылнамалары Мюридехтің ұлы Тадгты Мак Картайг деп атайды, бірақ Тадгтың әкесі Мюридехтің әкесі Картах аталған. Ал, Иннисфалден жылнамалары сол адамды мак меик Картайг деп атайды. Ирландияда Cenél nEógain патшалары өздерін Meic Lochlainn деп атаған. Олардың бірі – Конхобар мак Меик Лохлайнн; осы ру Uí Lochlainn (AU, с. а. 1102 және 1109) деп те белгілі болған.

Қызмет атқарған орындары

1128 жылы, Шотландия королі Давид I билігінің төртінші жылы, Каусантин Шотландияда Магнус Джудекс ретінде танылады, Форт өзенінің солтүстігіндегі Шотландияның "Жоғары Бритем" титулымен, бұл келешектегі Шотландияның Әділет соттарының (Justiciarship of Scotia) геликалық алғы құрылымы саналады. Осы қызметінде ол Джудекс Маэль Домнаич мак Меик Бетад (Макбеттің ұлы Малдовен)мен бірге Бургондық Роберт (немесе Бургондық Роберт, даулы аумаққа шектес Лохор иелігінің иесі) және Сент-Серф Инчтың Сели Де арасындағы жер дауында төреші ретінде көзге түседі. Бұл жағдайда Каусантин де, Маэль Домнаич та Дубгалл мак Мокше (Мохтаның ұлы Дуфгал) атты тағы бір Джудекстің жоғары құқықтық біліміне бағынуды жөн көрді. Каусантин 1126 жылғы Давид патшаның жарғысында Данфермлин аббаттығының құқықтарын растап, оны аббат мәртебесіне көтергенде кездеседі. Оның аты Глазго епископы Иоанн, Сент-Эндрюс епископы Роберт, Дункельд епископы Кормак, Морей епископы Грегоир, Роземарки епископы Мак-Бетад, Стратхерн мормаеры Маэль Ису, Мар мормаеры Руадри, Атолл мормаеры Матад, сондай-ақ оның туысы, Клан мейк Дуибтің басшысы Гилл Михеил және басқаларымен бірге куәгер ретінде тіркелген. Кейіннен Каусантин аталған монастырьмен бірнеше дауға қатысқандығы және монастырьға берілген Кирккалди маңындағы жерлерді өзінде сақтап қалғандығы айтылады. 1130 жылға қарай ол қайтыс болған болуы мүмкін, осы кезде 1126 жылғы жарғыда Каусантинмен бірге болған Мак-Дюйб руының тағы бір өкілі Гилл Михеил мормаер ретінде билік құрған; бірақ соңғысы бұл атауды (mormaer/comes) 1126 жылдан ертерек пайдаланған болуы мүмкін, және кем дегенде 1126 жылдан бері Мак-Дюйб тегін қолданған. Гил Михеилден кейін билікке келген Доншад I Каусантиннің ұлы болған болуы мүмкін.