Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фифтік Мормаер Каусантин немесе Константин (өмір сүрген шағы 1095–1128) – Фифтік Мормаер болғандығы нақты белгілі алғашқы адам.
Mormaer of Fife
Causantín or Constantine of Fife (floruit 1095–1128) is the first man known for certain to have been Mormaer of Fife.
Шығу тегі
Каусантиннің Фиф Мормаеры ретінде өмірі мен билеуі туралы өте аз мәлімет белгілі. Мысалы, оның әкесінің аты белгісіз. Ол Уильям Шекспирдің Макдуф кейіпкерінің ұлы немесе немересі болуы мүмкін; соңғысы Альба (997–1005) патшасы Синэд мак Дуйбтың ұлы, Гиріктің ұлы. Оның жоғары дәрежелі заңгер ретіндегі рөлі оның жастық шағында туған шотланд заң мектебінде біраз уақыт өткізгенін болжауға негіз береді, бірақ бұл тек негізделген болжам ғана.
Very little is known about Causantín's life and reign as Mormaer of Fife. His father, for instance, is not known by name. He may have been the son or grandson of the Mac Duib who gave rise to William Shakespeare's character Macduff; the latter being the son of Giric, son of Cináed mac Duib, king of Alba (997–1005). His role as a senior lawman makes it likely that he spent some time in his early life at a native Scottish law school, but this is simply reasoned conjecture.
Тарихи маңызы
Каусантиннің тарихтағы алғашқы кездесуі 1095 жылға жатқан, онда ол Константин filius Магдуф ретінде тіркелген шартта кездеседі. Тарихшы Джон Баннерман бұл Каусантин мак меик Дуибтің аудармасы болуы мүмкін деген пікір білдіреді. Мұндағы "мак меик" – ирландтардың "Ua" сөзін пайдаланғандай, немере немесе ата-баба деген мағынаны білдіреді. "Мак меик" формуласы Ирландияда қолданылған. Мысалы, Ольстер жылнамалары (с. а. 1028) кейіннен "Ua" қолданылатын жерлерде осы формуланы пайдаланған. Егер Баннерманның болжамы дұрыс болса, онда шартта Каусантин Макдуиб есімді адамның ұлы емес, "Дубтың ұрпағы" деп көрсетілген. Осыған ұқсас мысалдарды қазіргі Ирландиядағы мол дәлелдерде де көруге болады. Мысалы, Ольстер жылнамалары Мюридехтің ұлы Тадгты Мак Картайг деп атайды, бірақ Тадгтың әкесі Мюридехтің әкесі Картах аталған. Ал, Иннисфалден жылнамалары сол адамды мак меик Картайг деп атайды. Ирландияда Cenél nEógain патшалары өздерін Meic Lochlainn деп атаған. Олардың бірі – Конхобар мак Меик Лохлайнн; осы ру Uí Lochlainn (AU, с. а. 1102 және 1109) деп те белгілі болған.
Causantín's first appearance in history is a charter dated to 1095 when he appears as Constantinus filius Magduffe. The historian John Bannerman suggests that this represents a translation of Causantín mac meic Duib. Here, mac meic means grandson, or ancestor, in the same way that the Irish used Ua. The mac meic formula can be shown in Ireland. The Annals of Ulster (s. a. 1028), for instance, used this formula where they would later use Ua. If Bannerman's suggestion is correct, the charter is calling Causantin the "descendant of Dub" rather than a son of a man with the name MacDuib (=Clan MacDuff). Similar examples can, again, be seen for the more extensive evidence offered by contemporary Ireland. For example, the Annals of Ulster style Tadg, son of Muiredach, as Mac Carthaig, but it was Tadg's grandfather (and Muiredach's father) who was called Carthach. By comparison, the Annals of Innisfallen call the same man mac meic Carthaig. Staying in Ireland, the Kings of Cenél nEógain call themselves Meic Lochlainn. One is called Conchobar mac Meic Lochlainn; This very same kindred were also known as the Uí Lochlainn (AU, s. a. 1102 & 1109).
Қызмет атқарған орындары
1128 жылы, Шотландия королі Давид I билігінің төртінші жылы, Каусантин Шотландияда Магнус Джудекс ретінде танылады, Форт өзенінің солтүстігіндегі Шотландияның "Жоғары Бритем" титулымен, бұл келешектегі Шотландияның Әділет соттарының (Justiciarship of Scotia) геликалық алғы құрылымы саналады. Осы қызметінде ол Джудекс Маэль Домнаич мак Меик Бетад (Макбеттің ұлы Малдовен)мен бірге Бургондық Роберт (немесе Бургондық Роберт, даулы аумаққа шектес Лохор иелігінің иесі) және Сент-Серф Инчтың Сели Де арасындағы жер дауында төреші ретінде көзге түседі. Бұл жағдайда Каусантин де, Маэль Домнаич та Дубгалл мак Мокше (Мохтаның ұлы Дуфгал) атты тағы бір Джудекстің жоғары құқықтық біліміне бағынуды жөн көрді. Каусантин 1126 жылғы Давид патшаның жарғысында Данфермлин аббаттығының құқықтарын растап, оны аббат мәртебесіне көтергенде кездеседі. Оның аты Глазго епископы Иоанн, Сент-Эндрюс епископы Роберт, Дункельд епископы Кормак, Морей епископы Грегоир, Роземарки епископы Мак-Бетад, Стратхерн мормаеры Маэль Ису, Мар мормаеры Руадри, Атолл мормаеры Матад, сондай-ақ оның туысы, Клан мейк Дуибтің басшысы Гилл Михеил және басқаларымен бірге куәгер ретінде тіркелген. Кейіннен Каусантин аталған монастырьмен бірнеше дауға қатысқандығы және монастырьға берілген Кирккалди маңындағы жерлерді өзінде сақтап қалғандығы айтылады. 1130 жылға қарай ол қайтыс болған болуы мүмкін, осы кезде 1126 жылғы жарғыда Каусантинмен бірге болған Мак-Дюйб руының тағы бір өкілі Гилл Михеил мормаер ретінде билік құрған; бірақ соңғысы бұл атауды (mormaer/comes) 1126 жылдан ертерек пайдаланған болуы мүмкін, және кем дегенде 1126 жылдан бері Мак-Дюйб тегін қолданған. Гил Михеилден кейін билікке келген Доншад I Каусантиннің ұлы болған болуы мүмкін.
In the 1128, in the fourth year of the reign of King David I of Scotland, Causantín appears as Magnus Judex in Scotia, "High Brithem" of Scotland north of the river Forth, an office held to be the Gaelic precursor to what would become the Justiciarship of Scotia. In this role, he appears alongside the Judex Máel Domnaich mac Meic Bethad (Maldoven son of Macbeth) as arbitrator in a land dispute between a knight called Robert of Burgon (aka Robert the Burgundian, who owned the estate of Lochore, which bordered the disputed territory), and the Céli Dé of St Serf's Inch. In this case, both Causantín and Máel Domnaich chose to defer to the superior legal wisdom of another Judex, Dubgall mac Mocche (Dufgal son of Mochta(?)). Causantín appears in a charter of King David's, dated 1126, giving confirmation of the rights of Dunfermline Priory and promoting it to Abbey status. His name occurs as a witness, alongside bishops John of Glasgow, Robert of St Andrews, Cormac of Dunkeld, Gregoir of Moray, Mac Bethad of Rosemarkie, and mormaers Máel Ísu of Strathearn, Ruadrí of Mar, Matad of Atholl, as well as his kinsman, Gille Míchéil, chief of Clann meic Duib and others. It so happens that Causantín appears to have gotten involved in several disputes with the said monastery, and he is alleged to have withheld lands around Kirkcaldy which had been granted to the monastery. He appears to have been dead by 1130, when another member of the Mac Duib kindred, the Gille Míchéil who appeared alongside Causantín in the charter of 1126, is ruling as mormaer; although the latter may have been using the title comes (mormaer) as early as 1126, and had been using the style Mac Duib since at least 1126. Donnchad I, who succeeded Gille Mícheil, may have been Causantín's son.