Кіріспе

Италиялық мүсінші Николо ди Рафаэлло ди Николо деи Периколи, "Триболо" деп аталған (1500 – 7 қыркүйек 1550) – Флоренция қаласында, Козимо I де Медичиге қызмет еткен итальяндық маньеризм өкілі.

Өмір

Николо ди Раффаэлло ағаш кесушінің шәкірті ретінде бастады, бірақ жасөспірім кезінде Андреа Сансовиноның көмекшісі болды. Джорджо Вазари өзінің «Өмірлер кітабында» (Vite) Триболоның ертедегі көптеген суреттері мен фонтандары туралы айтқан, олардың қай жерде екенін табу мүмкін емес. Ол, өзінің ізбасары Бернардо Буонталенти сияқты, сарай суретшісі болғандықтан, команда мүшесі ретінде жақсы жұмыс істеуі күтілді; Буонталенти сияқты, оның есімі де ірі тұлғалардың артында қалды. Мысалы, 17 және 18 ғасырларда сарапшылар Триболоның мүсіндік нишалар мен қабырға фонтандарына арналған суреттерін Микеланджелоға жатқызды, бұл Триболоның суретшілік шеберлігіне деген құрмет және Микеланджелоның оның стиліне тигізген әсерінің белгісі. 1517 жылдан бастап ол Венециядан Флоренцияға оралып, дербес жұмыс істеді. Бенвенуто Челлини өзінің автобиографиясында «Триболиномен» бірге Венецияға саяхат еткенін айтады, ол оның ұлының шайқас әкесі болған. Болоньяда олар Флоренциядан қуылған бірнеше адамды тавернада көрді, сақтықпен өмір сүретін Триболо, «Мен білген ең қорқақ адам, үнемі: «Егер Флоренцияға қайта оралуды қаласаң, оларға қарама және олармен сөйлеспе» дей берді». Вазари суретші Джулиано Бугиардинидің бірқатар суреттерді салуға және «оларды бір қатарға орналастыру үшін қысқартуға немесе оларды осынша тар кеңістікте қалай орналастыруға болатынын білмейтінін» айтады. Буонарроти кедейге аянып, көмірдің бір бөлігін алып, оған тән барлық шешім мен шеберлікпен жалаңаш фигуралардың эскизін жасады және Джулианодан көп алғыс алып кетті. Бірақ Буонарроти оларды тек контурмен, көлеңкесіз салғандықтан, Бугиардини оларды орындай алмады; сондықтан Иль Триболо оған көмектесуге бел буды және ол Микеланджелоның суреттегі барлық күшін берген балшықтан бірнеше модельдер жасады; содан кейін ол оларды Джулианоға әкелді. Бірақ бұл тәсіл Бугиардинидің нәзік талғамына ұнамады, және Иль Триболо кеткеннен кейін ол щетка алды және оны суға малып, олардың бәрін тегістеді. «Il Tribolo» бұл туралы Джулианодан естіп, оның адалдығына күлді, және жұмыс ақырында аяқталды, сондықтан ешкім Микеланджелоның оған қарағанын білмейтін болды. Көп ұзамай Триболо Ұлы герцог Козимо I де Медичи толыққанды жұмысқа алды. 16 ғасырдың сарай суретшілерінің көптеген сәнді туындылары, 1536 жылы Флоренцияға Карл V-нің салтанатты кіруі үшін Триболо жасаған кескіндер мен жеңіс аркалары сияқты, уақытша болды. Дипломатиялық тапсырмалар да қажет болды: Козимоның бұйрығымен Триболо Римге барып, Микеланджелоны Флоренцияға қайта оралуға және Лоренциан кітапханасы вестибюліндегі аяқталмаған баспалдақтарды аяқтауға көндіруге тырысты. Триболо Козимоның әйелі Элеонора ди Толедоның бай жерлеу капелласының сәулеттік құрылысына үлес қосты, Поджио а Кайанодағы ескі Вилла Медичиді қайта жаңартып, онда жаңа тұрақтарды жобалады, ал өмірінің соңғы жылында Палаццо Питтидің артындағы Боболи бақшасының алғашқы осьтік жоспарын жасады, онда амфитеатр құрылысын бақылады және 1550 жылы ерте қайтыс болды. Оның бақшаларында және Медичи виллалары Ла Петрая мен Вилла Кастеллода Триболо итальян бақшасының негізін қалаушы деп есептеледі, өйткені осы құбылыстың жалғыз «әкесі» болуы мүмкін емес.

Вилла ди Кастелло

Анасының вилласында, жастығын өткізген Флоренция маңындағы Рифредидегі Вилла ди Кастеллода, Ұлы герцог Козимо 1536 жылдан бастап Триболоға бақтың жоспарын жасауды тапсырды. Бұл бақ Козимоның сарай гуманистерінің бірі жасаған күрделі иконологиялық бағдарлама арқылы, жақында асылданған Медичидің Тосканаға тигізген игі әсерін көрсетуі керек еді – су көзі бақты тыңайтқандай. Гидротехник Пьеро да Сан Касканионың көмегімен Триболо жоғары жағынан басталатын, фонтандармен жабдықталған терасалардың тізбегін құрды. Бұл «жабайы» бақта болды, онда Медичитің цивилизациялық ықпалы әлі сезілмеген еді. Онда Амманатидің «Апеннин» мүсіні орнатылды. Ал ресми терасаларда қолға түскен су сызықты каналдар арқылы орталық ось бойымен орналасқан екі мүсіндік фонтанға жетті. Екеуінің де мәрмәр негіздерін Иль Триболо және оның көмекшісі Пьеррино да Винчи 1538-1548 жылдары жасады. Бірақ бұрын оларды безенген қола мүсіндер Вилла Ла Петраяға көшірілді: Амманатидің «Геркулес пен Антей» және Гиамболоннаның «Флоренция» мүсіні – классикалық «Венера анадиомен» («шашын сығып алатын Венера»). Бұл фонтандар сарай кеңістіктерінің ортасына орнатылған алғашқы толық мүсіндік фонтан кешендері болды және олар 20-ғасырдың басына дейін үзіліссіз жалғасқан фонтандардың мүсіндерді орналастыру үшін маңызды орынға айналуына үлгі болды. Вилла Кастеллодағы тіреу қабырғасына қарсы Триболо орталық ось бойында үңгір орнатты. Ол Джорджо Вазаридің басшылығымен аяқталды, одан бұрын су шашқан қола құстармен (Гиамболонна мен Аммантидің мүсіндері, қазір Барджеллода). 1581 жылы Монтень Кастеллодағы көптеген «giochi d'aqua»-ға (су ойындарына) қатты таң қалды және осы бақтарды саяхат күнделігіне енгізді.

Кішігірім жұмыстар

Бүркітке мінген Ганимед, қола, Барджелло, Флоренция. Есік бедерлері, (1525–27) Сан-Петронио базиликасы, Болонья. Рельефтер, Лорето соборындағы Санта-Каса (1530–33), бұл жоба 1513 жылы Сансовино басшылығымен басталған. 2000 жылы Триболоның бес жүз жылдығына арналған симпозиум Поджио а Кайанода өтті, онда бірнеше өнер тарихшылары баяндама жасады. Флоренцияның Бизарриясы Вилла Кастеллода қайта жаңғыртылды.