Кіріспе

Білім беруді бағалау түрі

Динамикалық бағалау – білім беру және көмекші мамандықтарда қолданылатын интерактивті бағалау түрі. Динамикалық бағалау – даму психологы Лев Выготский жүргізген зерттеулердің нәтижесі. Ол оқушының меңгерген құрылымдарын (Нақты даму аймағы) анықтайды, сондай-ақ оқушының қазіргі уақытта түсінуге қабілетті құрылымдарын немесе оқушының қолдаумен орындай алатын тапсырмаларын (Жақын даму аймағы) анықтайды. Оқушының мүлдем орындай алмайтын құрылымдарын да анықтайды.

Динамикалық бағалау процедурасы жоғары интерактивті және процеске бағытталған. Ол педагогтар, психологтар және тілдік патологтар арасында кең таралған. Бұл – нәтижеге негізделген өлшемдердің кең ауқымына балама, бірақ кең ауқымды қолдану үшін құны тарихи түрде тыйым салады. Нақты мысал ретінде, балалардан шеңбердің ауданын есептеуді сұрайтын бағалауды қарастырайық:

Ауданы немесе көбейту ұғымымен әлі таныспаған бала, қолдаусыз немесе көмек көрсетілмесе, мәселені шеше алмайды. (даму жоқ)
Мысалы, негізгі ұғымдарды түсінген, бірақ A=πr² теңдеуін көрмеген немесе ұмытып кеткен бала, формула парағының, ұқсас шешілген мысалдың немесе осы ауданды есептеу жолын көрсететін суреттің көмегімен мәселені шеше алады. (ЖДА)
Мәселені шеше алатын, бірақ қателік жасаған және қателікті өздігінен байқамаған бала, егер қателік көрсетілсе немесе кем дегенде қателік жасағанын білсе, мәселені шеше алады. (ЖДА)
Бұл ұғымды меңгерген бала мәселені өздігінен шеше алады. (НАД/меңгерген)

Дәстүрлі бағалау соңғы баланы мәселені дұрыс шешкен деп анықтайды, ал қатесі бар немесе жауап бермеген балалар ешқандай баға алмайды. Динамикалық бағалау балаларды үш түрлі санатқа бөледі: мәселені шеше алмайтындар, көмекпен шеше алатындар және өздігінен шеше алатындар. Выготскийдің теориясы бойынша, ЖДА-ның сыртқы шегінің өлшемі, НАД-ның сыртқы шегінің өлшеміне қарағанда балалардың дамуын бағалаудың дәлірек тәсілі болып табылады, өйткені ЖДА-дағы ұғымдар бірнеше жыл ішінде НАД-ға көшеді.

Тарих және теория

Виготскийдің 1933 жылғы жақын даму аймағы туралы ұғымы, баланың тәуелсіз проблемаларды шешуінен гөрі, орташа көмекпен проблемаларды шешу арқылы дамуды өлшеу туралы ұсынысының негізі болды. Әлеуетті деңгей мен нақты даму деңгейі арасындағы айырма жақын даму аймағын көрсетеді. Бұл екі көрсеткіштің үйлесімі, дамудың нақты деңгейін ғана бағалауға қарағанда психологиялық даму туралы толымды ақпарат береді. Даму аймағы туралы идеялар кейіннен көптеген психологиялық және педагогикалық теориялар мен тәжірибелерде дамыды. Ең әйгілісі – оқылым және даму әлеуетін бағалауға бағытталған динамикалық бағалау (мысалы, Х. Карл Хейвуд және Реувен Фейерштейннің еңбектерінде). Динамикалық бағалау Джозеф Кампионе, Энн Браун және Джон Д. Брансфордтың когнитивтік даму теориясының жаңа редакцияларында, сондай-ақ Говард Гарднер мен Роберт Стернбергтің көптік интеллект теорияларында да қолдау тапты.

Іс жүзінде

Динамикалық бағалау – психологиялық немесе психологиялық-педагогикалық бағалаудың интерактивті тәсілі, ол бағалау процесіне араласуды кіріктіреді. Мысалы, алдымен тестілеу, содан кейін араласу, және одан соң қайта тестілеу жүргізілуі мүмкін. Бұл бағалаушыға клиенттің немесе оқушының араласуға жауабын анықтауға және оқушыларды проблеманы өздігінен, араласу көмегімен немесе мүлдем шеше алмайтын топтарға бөлуге мүмкіндік береді. Динамикалық бағалаудың мазмұны әртүрлі болатын көптеген процедуралары бар. Динамикалық бағалауға екі негізгі тәсіл бар: интеракционистік және интервенционистік тәсілдер. Интервенционистік тәсіл екі форматта іске асырылады: «сэндвич» және «торт» форматтары.