Кіріспе

Білімді бағалау құралы
Тұжырымдамалық инвентаризация – бұл критерийге сәйкес келетін тест, студенттің нақты жұмыс білімімен белгілі бір тұжырымдар жиынтығын меңгергенін анықтауға арналған. Тарихи тұрғыдан алғанда, тұжырымдамалық инвентаризациялар көбінесе көп таңдаулы тесттер түрінде жасалған, бұл оларды үлкен сыныптарда түсіндіруді жеңілдету және басқаруды ыңғайлы ету үшін жасалған. Әдетте мұғалімдер жасаған көп таңдаулы тесттерден айырмашылығы, тұжырымдамалық инвентаризациядағы сұрақтар мен жауаптар кеңінен зерттеу нысаны болады. Зерттеудің мақсаттары: а) адамдардың белгілі бір сұрақтан не түсінетінін анықтау және б) сұрақтарға берілген ең көп таралған жауаптарды білу. Тұжырымдамалық инвентаризациялар тесттің сенімділігі мен жарамдылығын қамтамасыз ету үшін бағаланады. Соңғы нұсқасында әр сұраққа бір дұрыс жауап және бірнеше шатастырушы жауаптар кіреді. Идеалды жағдайда, критерийге сәйкес келетін тесттің нәтижесі студенттің меңгерген мазмұнының мөлшерін көрсетеді. Критерийге сәйкес келетін тесттер нормативтік тесттерден осылай ерекшеленеді: (теория бойынша) біріншісі жеке адамның нәтижесін топтың нәтижесімен салыстыру үшін қолданылмайды. Әдетте, критерийге сәйкес келетін тесттің мақсаты – студенттің алдын ала белгіленген мазмұнды меңгергенін анықтау; тесттен алған нәтижесі белгілі бір шекті мәнге тең немесе одан жоғары болса, студент оқу бағдарламасында келесі мазмұнды оқуға көше алады. Жалпы алғанда, 30%-тан 70%-ға дейінгі сұрақтардың қиындық деңгейі студенттің түсінуін бағалау үшін ең көп ақпарат береді. Шатастырушы жауаптар – бұл дұрыс емес немесе маңызсыз жауаптар, олар көбінесе (бірақ әрқашан емес) студенттердің жиі кездесетін қате түсініктеріне негізделген. Тест жасаушылар студенттердің қате түсініктерін анықтау үшін студенттердің эссе сұрақтарына берген жауаптарын зерттейді және студенттермен «ойды айту» әдісімен сұхбаттасады. Студенттер таңдаған шатастырушы жауаптар зерттеушілерге студенттердің ойлауын түсінуге көмектеседі және оқытушыларға студенттердің бұрынғы біліміне (кейде берік сенімдеріне) түсінік береді. Осы зерттеулік негіз құралды жасау мен жобалауға жатады және педагогтарға студенттердің идеялары, ғылыми қате түсініктер және дидаскалогениялық («оқытушы тудырған» немесе «оқыту процесінен туындаған») шатасулар мен оқуға кедеріс келтіретін тұжырымдамалық кемшіліктер туралы ақпарат алуға көмектеседі.

Қолданыстағы тұжырымдамалық инвентаризациялар

Тұжырымдамалық инвентаризация – білім беруге қатысты диагностикалық тесттер. 1985 жылы Халлоун мен Хестен студенттердің қозғалыс туралы түсініктерін тексеру үшін «көп таңдаулы механика диагностикалық тестін» енгізді. Ол студенттердің классикалық (макроскопиялық) механиканың негізгі тұжырымдамаларын түсіну деңгейін бағалайды. Біраз уақыттан кейін тағы бір тұжырымдамалық инвентаризация – Force Concept Inventory (FCI) әзірленді. FCI студенттердің Ньютонның күш туралы түсініктерін бағалау мақсатымен жасалды. Hestenes (1998) былай деп көрсетті: «Колледж физикасының кіріспе курстарын аяқтаған студенттердің шамамен 80% -ы бағытталған курстың басында Ньютонның үшінші заңын айта білсе, FCI деректері көрсеткендей, олардың 15% -ы ғана оны курстың соңында толыққанды түсінген». Бұл нәтижелер түрлі білім беру ұйымдарының студенттерін қамтитын бірнеше зерттеулерде қайталанды (төмендегі дереккөздер бөлімін қараңыз). Дегенмен, FCI нақты не өлшейді деген сұрақтар әлі де туындап отыр. FCI-ді қолдану нәтижелері ғылым білім беру қауымдастығында студенттердің оқу материалдарымен «интерактивті жұмысының» маңыздылығын арттыруға ықпал етті. FCI әзірленгеннен кейін басқа физикалық құралдар да жасалды. Оларға күш және қозғалыс тұжырымдамалық бағалауы және электр және магнетизмнің қысқаша бағалауы кіреді. Бірқатар тұжырымдамалық инвентаризациялардың қалай жасалғаны туралы толық ақпарат алу үшін Бейхнерге жүгініңіз. Физикадан басқа, статистика, химия, негізгі биология, табиғи іріктеу, генетика, инженерия, геологиялық ғылымдар және компьютерлік ғылым салаларында да тұжырымдамалық инвентаризациялар жасалды. Көптеген салалардағы негізгі ғылыми тұжырымдамалар пәндік шекаралардан асып түседі. Мұндай тұжырымдардың білімін бағалайтын инвентаризацияның мысалы – Одом мен Барроудың (1995) диффузия және осмостың түсінігін бағалау үшін әзірлеген құралы. Сонымен қатар, химиядағы Льюис құрылымдарын студенттердің түсінуін өлшеу үшін эссеге негізделген тәсіл және эссе мен ауызша емтиханды қолдану сияқты көп таңдаулы емес тұжырымдамалық құралдар да бар.

Тұжырымдамалық инвентаризациямен байланысты ескертулер

Кейбір түсініктерді тексеру құралдары мәселелі болуы мүмкін. Тексерілетін түсініктер белгілі бір сала бойынша негізгі немесе маңызды болмауы мүмкін, қатысты түсініктер сыныпта немесе оқу жоспарында нақты оқытылмауы мүмкін, немесе сұраққа дұрыс жауап беру үшін тақырыпты беткейі ғана түсіну жеткілікті болуы мүмкін. Сондықтан студенттердің мазмұнды меңгеру деңгейін жоғары немесе төмен бағалау мүмкін. Студенттердің ойлау жолдарын анықтауға арналған түсініктерді тексеру құралдары педагогикалық араласулардың нәтижесінде білімнің артуын бақылауда тиімді болмауы мүмкін, сондай-ақ, пән бойынша меңгеру белгілі бір құралмен өлшенетін фактор болмауы мүмкін. Пайдаланушылар түсініктерді тексеру құралдарының, сынақ тапсыру дағдыларына, тілдік біліміне немесе сынақ нәтижелеріне әсер ететін басқа да қабілеттерге емес, нақты түсініктерді түсінуді тексеруге бағытталғанын қамтамасыз етуі керек. Түсініктерді тексеру құралдары ретінде көп таңдаулы емтихандарды қолдану даулы мәселе. Көп таңдаулы түріндегі түсініктерді тексеру құралдарының өзі күрделі және көбінесе нюанстары бар жағдайлар мен идеяларды түсінікті жауаптар алу үшін қаншалықты қарапайымдауға немесе нақтылауға болатыны туралы сұрақтар тудырады. Мысалы, табиғи іріктеудегі негізгі түсініктерді бағалауға арналған көп таңдаулы емтихан, ауызша емтихандар мен эсселер түрінде ұйымдастырылған түсініктерді тексеру құралдарының бағаларын қоюды жеңілдетуге мүмкіндік береді.