Кіріспе

Монерон аралы (Монерон, 海馬島, トド島, Айну: Todomoshiri) – Сахалин облысының жанындағы шағын арал. Ресей Федерациясының бөлігі болып табылады.

Сипаттама

Монронның ауданы шамамен және ең биік нүктесі шамамен құрайды. Оның ұзындығы (Солтүстік/Оңтүстік осі) шамамен, ал ені шамамен. Ол Сахалиннің Невельск портынан және Сахалин аралының оңтүстік-батысынан, Жапон теңізінің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Монрон Татар бұғазындағы жалғыз құрлық және тұрақты халқы жоқ. Ашық күні Жапонияның Ришири аралын көруге болады.

Тарих

Айнұ халқы бұл аралды Тодомошири ("теңіз арыстандары аралы") деп атаған. 18-ғасырда ол Мацумае кланының даймёсына қарады және Ишийокотан деп аталды; қазіргі еуропалық атын француз навигаторы Ла Перуз сапарынан алды. 1907 жылы жапондықтар оны Кайбато (海馬島) деп атады, содан кейін арал Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Карафуто агенттігінің құрамына кірді. Кай ба – айнұ тіліндегі атаудың он-йоми транслитерациясы. Ол "Тодожима" (トド島) деп те аталады, бұл теңіз арыстаны сөзінің айнұ тіліндегі айтылуының тікелей қолданылуы, ал кейін джима/сима (島) қосылады, яғни дәстүрлі жапон тілінде "арал" деген мағына береді. Монерон тарихындағы жапон кезеңі аралдың тез сарқылып бара жатқан табиғи ресурстарын жаратылысқа зиян келтіре пайдаланумен және аралдың инфрақұрылымын дамытуға маңызды инвестициялар жасаумен ерекшеленді. Аралға белсенді қоныстану 1910 жылдары басталды. Осы кезеңге жататын аралдағы ең көне сақталған ғимарат 1910 жылы салынған. Мұнда әлі күнге дейін жұмыс істеп тұрған метеорологиялық станция салынды. Сахалиннен мұнда 50 км-ден астам ұзындығы бар су асты телефон кабельі тартылды. 1914 жылы жапон билігі әлі күнге дейін қолданылып келе жатқан маяк орнатты. Арал экономикасы орман шаруашылығы мен балық аулауға негізделген, мұхиттың шабағы (Clupea pallasii) ерекше маңызға ие болды. 1920 жылдардың ортасында Чупров шығанағының оңтүстік бөлігінде ағаштан жасалған паналау салынды, ол шағын жағалау флоты үшін паналау орнына айналды. 1930 жылдары ол бетонды құрылысқа алмастырылды. Жапондықтар отарлаушылардың діни қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін Красная шұңқырында, ескі шыршалармен қоршалған шағын синтоизм ғибадатханасын құрды. 1936 жылы жапондық Монеронның тұрақты халқы 900 адамға жетті. 1920 жылдардың басында аралда теңіз саласында жұмыс істейтін маусымдық жұмысшылармен бірге 2000-ға жуық адам тұрды. Осы кезеңде солтүстік мыста, Кологерас шығанағының жанында күріш өсіру дамыды; бір кезде жапон күріш алқаптарын суарған суару жүйесінің қалдықтары әлі де сақталған. Алайда, жапон отарлауының өте жаратылысқа зиян келтіретін бастамасы арал экономикасының тұрақты дамуына кедергі келтірді. 1920 жылдардың ортасына қарай оның суларында балық аулау өте төмендеді, сондықтан көптеген жапондық отарлаушылар аралды тастап кетті, ал 1945 жылға қарай онда 200-ден астам тұрғын қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде арал, әрине, Жапония және КСРО үшін үлкен стратегиялық маңызға ие болды. 1945 жылы Қиыр Шығыстағы КСРО-ның әскери операцияларына қатысты совет архивтік құжаттарында Монеронды басып алу туралы ешқандай мәлімет жоқ, бірақ аралда совет сарбаздарының белгісіз қабірлері бар. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Монерон КСРО-ның Сахалин облысының құрамына кірді. Еуропалық атауының қазіргі нұсқасы Монерон 1946 жылдан кейін қалпына келтірілді. Арал экономикасының негізгі өнеркәсіптік ядросы Чупров шығанағының оңтүстік бөлігіндегі жергілікті балық аулау ауылдарына жұмыс берген балық фабрикасы болды. 1959 жылғы санақ бойынша аралда тұрақты түрде 500-ден астам адам үш елді мекенде тұрды: Монерон, Красный және Бодры. Экономикалық дамудың ең жоғары сатысында көктем мен жаз айларында 2000-ға дейін маусымдық жұмысшылар келді. 1950 жылдардың екінші жартысында Сахалин облысының балық шаруашылығы тиімдірек мұхит экспедициялық балық аулауға қайта бағытталды. Бұл Монерон-дағы балық фабрикасын жабу туралы шешім қабылдауға және оның халқының ағылуына әкелді. 1960 жылдардың ортасына дейін, өнімді өсімдігімен танымал аралда Невельск қаласынан келген мобильді бригадалар ірі және құнарлы жемшөпті жинауды жалғастырды. 1970 жылдардың басына дейін аралда мұнай іздеу жұмыстары жүргізілді, бұл аралдың ландшафтына зиян келтірді. 1970 жылдары арал тұрақты халқынан айырылып, кішігірім, кейде әскери қатысумен жабық шекара аймағы мәртебесін алды. Халықтың ағылуы аралдың флорасы мен фаунасына оң әсер етті.

KAL 007

Korean Air 007 рейсі, 269 жолаушы мен экипажбен бірге, 1983 жылдың 1 қыркүйегінде Сухой Су-15 ұшағынан ұшырылған бір әуеден әуеге зымыранға түскеннен кейін, 12 минуттық бақыланатын төмен түсуінің соңғы кезеңінде Монрон аралын екі рет айналып, аралдың жағалауынан тыс Жапония теңізіне құлады. Оның нақты орналасқан жері және аралданғы соңғы қашықтығы күмәнді.

Жануарлар дүниесі және өсімдіктер

Бұл арал суға түсу және құстарды бақылау үшін танымал орын. Тік жартастар мен тасты кіші аралдармен қоршалғандықтан, теңіз құстарына қорық болып табылады. Жылы Цусима ағыны төңіректегі суларға мол теңіз жануарларын жеткізеді, және әдетте оңтүстікте кездесетін түрлер мұнда көптеп таралған. 2006 жылы аралға туристерді қабылдау үшін инфрақұрылым салынды. Бұл нысандарды Монерон ұлттық паркі басқарады, ол Ресейдегі алғашқы теңіз ұлттық паркі болып есептеледі.