Кіріспе
Монерон аралы (Монерон, 海馬島, トド島, Айну: Todomoshiri) – Сахалин облысының жанындағы шағын арал. Ресей Федерациясының бөлігі болып табылады.
Moneron Island, (Монерон, 海馬島, トド島, Ainu: Todomoshiri) is a small island off Sakhalin Island. It is a part of the Russian Federation.
Сипаттама
Монронның ауданы шамамен және ең биік нүктесі шамамен құрайды. Оның ұзындығы (Солтүстік/Оңтүстік осі) шамамен, ал ені шамамен. Ол Сахалиннің Невельск портынан және Сахалин аралының оңтүстік-батысынан, Жапон теңізінің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Монрон Татар бұғазындағы жалғыз құрлық және тұрақты халқы жоқ. Ашық күні Жапонияның Ришири аралын көруге болады.
Тарих
Айнұ халқы бұл аралды Тодомошири ("теңіз арыстандары аралы") деп атаған. 18-ғасырда ол Мацумае кланының даймёсына қарады және Ишийокотан деп аталды; қазіргі еуропалық атын француз навигаторы Ла Перуз сапарынан алды. 1907 жылы жапондықтар оны Кайбато (海馬島) деп атады, содан кейін арал Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Карафуто агенттігінің құрамына кірді. Кай ба – айнұ тіліндегі атаудың он-йоми транслитерациясы. Ол "Тодожима" (トド島) деп те аталады, бұл теңіз арыстаны сөзінің айнұ тіліндегі айтылуының тікелей қолданылуы, ал кейін джима/сима (島) қосылады, яғни дәстүрлі жапон тілінде "арал" деген мағына береді. Монерон тарихындағы жапон кезеңі аралдың тез сарқылып бара жатқан табиғи ресурстарын жаратылысқа зиян келтіре пайдаланумен және аралдың инфрақұрылымын дамытуға маңызды инвестициялар жасаумен ерекшеленді. Аралға белсенді қоныстану 1910 жылдары басталды. Осы кезеңге жататын аралдағы ең көне сақталған ғимарат 1910 жылы салынған. Мұнда әлі күнге дейін жұмыс істеп тұрған метеорологиялық станция салынды. Сахалиннен мұнда 50 км-ден астам ұзындығы бар су асты телефон кабельі тартылды. 1914 жылы жапон билігі әлі күнге дейін қолданылып келе жатқан маяк орнатты. Арал экономикасы орман шаруашылығы мен балық аулауға негізделген, мұхиттың шабағы (Clupea pallasii) ерекше маңызға ие болды. 1920 жылдардың ортасында Чупров шығанағының оңтүстік бөлігінде ағаштан жасалған паналау салынды, ол шағын жағалау флоты үшін паналау орнына айналды. 1930 жылдары ол бетонды құрылысқа алмастырылды. Жапондықтар отарлаушылардың діни қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін Красная шұңқырында, ескі шыршалармен қоршалған шағын синтоизм ғибадатханасын құрды. 1936 жылы жапондық Монеронның тұрақты халқы 900 адамға жетті. 1920 жылдардың басында аралда теңіз саласында жұмыс істейтін маусымдық жұмысшылармен бірге 2000-ға жуық адам тұрды. Осы кезеңде солтүстік мыста, Кологерас шығанағының жанында күріш өсіру дамыды; бір кезде жапон күріш алқаптарын суарған суару жүйесінің қалдықтары әлі де сақталған. Алайда, жапон отарлауының өте жаратылысқа зиян келтіретін бастамасы арал экономикасының тұрақты дамуына кедергі келтірді. 1920 жылдардың ортасына қарай оның суларында балық аулау өте төмендеді, сондықтан көптеген жапондық отарлаушылар аралды тастап кетті, ал 1945 жылға қарай онда 200-ден астам тұрғын қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде арал, әрине, Жапония және КСРО үшін үлкен стратегиялық маңызға ие болды. 1945 жылы Қиыр Шығыстағы КСРО-ның әскери операцияларына қатысты совет архивтік құжаттарында Монеронды басып алу туралы ешқандай мәлімет жоқ, бірақ аралда совет сарбаздарының белгісіз қабірлері бар. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Монерон КСРО-ның Сахалин облысының құрамына кірді. Еуропалық атауының қазіргі нұсқасы Монерон 1946 жылдан кейін қалпына келтірілді. Арал экономикасының негізгі өнеркәсіптік ядросы Чупров шығанағының оңтүстік бөлігіндегі жергілікті балық аулау ауылдарына жұмыс берген балық фабрикасы болды. 1959 жылғы санақ бойынша аралда тұрақты түрде 500-ден астам адам үш елді мекенде тұрды: Монерон, Красный және Бодры. Экономикалық дамудың ең жоғары сатысында көктем мен жаз айларында 2000-ға дейін маусымдық жұмысшылар келді. 1950 жылдардың екінші жартысында Сахалин облысының балық шаруашылығы тиімдірек мұхит экспедициялық балық аулауға қайта бағытталды. Бұл Монерон-дағы балық фабрикасын жабу туралы шешім қабылдауға және оның халқының ағылуына әкелді. 1960 жылдардың ортасына дейін, өнімді өсімдігімен танымал аралда Невельск қаласынан келген мобильді бригадалар ірі және құнарлы жемшөпті жинауды жалғастырды. 1970 жылдардың басына дейін аралда мұнай іздеу жұмыстары жүргізілді, бұл аралдың ландшафтына зиян келтірді. 1970 жылдары арал тұрақты халқынан айырылып, кішігірім, кейде әскери қатысумен жабық шекара аймағы мәртебесін алды. Халықтың ағылуы аралдың флорасы мен фаунасына оң әсер етті.
By 1907, the Japanese named it Kaibato (海馬島) and henceforth the island was a part of the Karafuto Agency until the end of World War II. Kai ba is an on yomi transliteration of the Ainu name. It is also known as "Todojima" (トド島), which is a direct usage of the Ainu pronunciation of the Sea Lion, with jima/shima (島) being added afterwards, which means island in traditional kun yomi Japanese. The Japanese period in the history of Moneron was notable for both the rather predatory exploitation of its rapidly depleted natural resources and significant investments in the development of the island's infrastructure. Active settlement of the island began in the 1910s. The oldest surviving building on the island dating from 1910 also belongs to this period. A meteorological station was built here, which is still in operation today. From Sakhalin, an underwater telephone cable with a length of more than 50 km was laid here. In 1914, the Japanese authorities erected a lighthouse which is still in use today. The economy of the island was based on logging and fishing with the Pacific herring (Clupea pallasii) being especially important. In the mid 1920s, a wooden shelter was built in the southern part of Chuprov Bay, which became a refuge for a small coastal fleet. In the 1930s, it was replaced with a concrete one. To meet the religious needs of the colonists, the Japanese set up a small Shinto shrine in the pit of Krasnaya, surrounded by old fir trees. In 1936, the resident population of the Japanese Moneron reached 900 people. Together with seasonal workers employed in the maritime sector on the island, in the early 1920s there were up to 2000 people inhabiting the island. During this period, rice cultivation developed on the northern cape near the bay of Kologeras; there are still preserved the remains of an irrigation system that once fed Japanese rice fields. However, the rather predatory beginning of Japanese colonisation undermined the sustainable development of the island's economy. By the mid 1920s, fish catches in its waters had declined so much that most of the newly arrived Japanese colonists left the island, and by 1945 there were no more than 200 inhabitants left on it. During the Second World War, the island, apparently, was of great strategic importance for both Japan and the USSR. Particularly noteworthy is the fact that in Soviet archival documents relating to the military operations of the USSR in the Far East in 1945, there is no mention of the capture of Moneron, despite the fact that there are unmarked graves of Soviet soldiers on the island. After World War II, Moneron became part of the Sakhalin Oblast of the USSR. The modern version of the European name “Moneron” was restored after 1946. The main industrial core of the island's economy was a fish factory in the southern part of Chuprov Bay which gave work to local fishing villages. According to the 1959 census, a little over 500 people permanently lived in three settlements on the island: Moneron, Krasny and Bodry. At the peak of economic development during the spring and summer up to 2,000 seasonal workers arrived. Already in the second half of the 1950s, the fishing industry of the Sakhalin region reoriented itself towards more profitable ocean expedition fishing. This led to the decision to liquidate the fish factory on Moneron and the outflow of its population. Until the mid 1960s, on the island, which is known for its lush vegetation, mobile brigades of mowers from Nevelsk continued to harvest coarse and succulent fodder. Until the early 1970s, oil exploration was carried out on the island, which also disfigured the island. During the 1970s, the island lost its permanent population and received the status of a closed border zone with a minor and then occasional military presence. The outflow of the population in general favourably affected the flora and fauna of the island.
KAL 007
Korean Air 007 рейсі, 269 жолаушы мен экипажбен бірге, 1983 жылдың 1 қыркүйегінде Сухой Су-15 ұшағынан ұшырылған бір әуеден әуеге зымыранға түскеннен кейін, 12 минуттық бақыланатын төмен түсуінің соңғы кезеңінде Монрон аралын екі рет айналып, аралдың жағалауынан тыс Жапония теңізіне құлады. Оның нақты орналасқан жері және аралданғы соңғы қашықтығы күмәнді.
Жануарлар дүниесі және өсімдіктер
Бұл арал суға түсу және құстарды бақылау үшін танымал орын. Тік жартастар мен тасты кіші аралдармен қоршалғандықтан, теңіз құстарына қорық болып табылады. Жылы Цусима ағыны төңіректегі суларға мол теңіз жануарларын жеткізеді, және әдетте оңтүстікте кездесетін түрлер мұнда көптеп таралған. 2006 жылы аралға туристерді қабылдау үшін инфрақұрылым салынды. Бұл нысандарды Монерон ұлттық паркі басқарады, ол Ресейдегі алғашқы теңіз ұлттық паркі болып есептеледі.