Кіріспе
Регенттік дәуірі – Ұлыбританияда 1811 және 1820 жылдар аралығындағы кезең, онда король Георг III билік ете алмайтыны айқындалды және оның ұлы, кейін Георг IV, оның өкілі ретінде регент принці болып тағайындалды. Бұл онжылдық ерекше манералар мен модамен ерекшеленді және Еуропадағы Наполеон дәуірімен қатар жүрді. Регенттік романдар екі негізгі түрге бөлінеді:
Классикалық Регенттік көркем әдебиеті, яғни Регенттік дәуірінде жазылған туындылар. Джейн Остин, сэр Уолтер Скотт, Сьюзан Ферриер және Мария Эджворттың шығармалары осы санатқа жатады. Қазіргі Регенттік көркем әдебиеті, яғни Регенттік дәуірінде өтетін кейінірек жазылған туындылар. Бұларға романтикалық романдар («Регенттік романдары» деп аталады), тарихи, детективтік және әскери романдар кіреді. Екі жағдайда да оқиға әдетте Регенттік Англияда өтеді, бірақ кейде Еуропа құрлығына немесе сол дәуірдегі британдық колонияларға дейін кеңейтілуі мүмкін. Екі түрде де кейіпкерлердің жоғары дамыған әлеуметтік статусы, «әдеп» пен сыныптық мәселелерге баса назар аудару және Англияның жоғарғы сыныптары арасында заманауи әлеуметтік ойдың қалыптасуы сияқты ерекшеліктер жиі кездеседі.
Classic Regency fiction, or fiction actually written during the Regency era The works of Jane Austen, Sir Walter Scott, Susan Ferrier, and Maria Edgeworth would fall into this category. Modern Regency fiction, or later fiction set within the Regency era. These include romance novels (called "Regency romances"), historical fiction, detective fiction, and military fiction. In both cases the setting is typically Regency England, although the settings can sometimes be extended to the European continent or to the various British colonies of the same time period. Traits often found in both types include a highly developed sense of social standing on the part of the characters, emphasis on "manners" and class issues, and the emergence of modern social thought amongst the upper classes of England.
Классикалық Регенттік көркем әдебиет
Бұл 1811 және 1820 жылдар аралығында, Регенттік дәуірінде жазылған туындыларды қамтиды. Бұл дәуір романтикалық көркем әдебиетпен әйгілі, оның ішінде Перси Биш Шелли, сэр Уолтер Скотт, Сьюзан Ферриер, Мария Эджворт, Э.Т.А. Хоффман және Джейн Остиннің шығармалары бар. Джейн Остин осы кезеңдегі ең танымал автор болып саналады, оның көптеген романдары соңғы жылдары киноға түсірілді. Осы авторлардың барлығы осы кезеңдегі ең танымал еңбектерін жариялады. Романшылар болмаса да, Лорд Байрон, Уильям Блейк, Уильям Вордсворт және Джон Китс сияқты ақындардың өлеңдерін де атап өткен жөн, өйткені олардың көптеген танымал туындылары да Регенттік дәуірінде жазылған. Регенттік дәуіріндегі осы авторлардың көпшілігі 18-шы ғасырдың соңында Батыс Еуропада пайда болған Романтизм деген көркемдік және интеллектуалдық ағыммен байланысты. Романтизм бұрынғы Ағарту дәуірінің аристократиялық, әлеуметтік және саяси нормаларына қарсы шығуды білдірді. Осы кезеңдегі туындылар эстетикалық тәжірибе үшін күшті эмоциялардың маңыздылығын баса көрсетті, сонымен қатар табиғаттың құдіретіне тап болғанда сезілетін қорқыныш, үрей және таңсық сияқты жаңа эмоцияларға назар аударды. Осы тақырыптардың барлығы Регенттік дәуірінің ең танымал классикалық туындыларында айқын байқалады. Британдық Регенттік дәуірінде көптеген әйелдер үшін махаббатқа негізделген неке мүмкін емес еді, себебі әйел үшін де, оның отбасы үшін де тұрақты және жеткілікті кіріс табу ең маңызды мәселе болып табылды. Сондықтан осы кезеңде әдеби романтиканың көптеген мысалдары пайда болды: бұл көптеген әйелдерге романның басты кейіпкері арқылы өмір сүруге мүмкіндік берді, ол көбінесе жақсы көретін адамға үйленді. Мэри Шеллидің «Франкенштейн» романы 1818 жылы жарық көрді, ол да Регенттік дәуіріне жатады. Кейбіреулер оны сол заманғы қызығушылықтар мен алаңдаушылықтарды, әсіресе ғылым мен технологияның жетістіктеріне деген қызығушылықты және қорқынышты ең жақсы бейнелейтін британ әдебиетінің үздік туындысы деп санайды. Бұл қорқынышты әдебиеттің классикалық үлгісі.
Қазіргі Регенттік көркем әдебиет
Регенттік кезеңдегі көркем әдебиет 20-ғасырдың соңында үлкен танымалдыққа ие болып, барлық түрдегі романдардың санының артуына себеп болды. Авторлар көбінесе британдық стильде жазуға тырысады, тіпті американдық болса да, және сәл ресми немесе тарихи тілді пайдалануға бейім. Тарихи деректердің аса мұқият сақталуына қарамастан, кейбір сыншылар қазіргі Регенттік романдарының кейіпкерлерінің мінез-құлқы 1800-жылдардың басына қарағанда, көбінесе заманауи уақытты бейнелейтінін айтады.
Тарихи жартылай фантастика
Бұл Регенттік дәуіріндегі оқиғаларға негізделген, бірақ басқа санаттарға жатпайтын қазіргі заманғы туындыларды қамтиды, және Регенттік дәуіріндегі Принц Регент сияқты немесе басқа да танымал тарихи тұлғаларды бейнелей алады. Бұл шынайы оқиғаға негізделген, бірақ көркем элементтері бар туындылар да болуы мүмкін, онда нақты оқиғалар көркем әңгімеге айналдырылып, кеңейтіледі. Мұндай туындыларда Регенттік дәуіріндегі маңызды тарихи оқиғалар да суреттеледі, мысалы, Америкаға құл саудасы және Солтүстік Африкадағы еуропалықтардың құл саудасы. Осы кезеңде Солтүстік Африкадағы құлдыққа байланысты көптеген естеліктер жазылған, олардың кейбіреулері, мысалы, Тахир Шахтың "Тимбуктоу" романы, Роберт Адамстың өмір тарихына негізделген тарихи махаббат романы болып табылады және көбінесе Регенттік Англиясында өтеді.
Әскери көркем әдебиет
Наполеон соғыстары – 1803 жылдан 1815 жылға дейін, Регенттік дәуірмен шамалас кезеңде өткен, Наполеонның Франция империясына қарсы оппозициялық коалициялар жариялаған соғыстардың тізбегі. Олардың ішінде 1803 жылдан 1814 жылға дейін жалғасқан Ұлыбритания мен Франция арасындағы соғыс бар. Регенттік дәуіріндегі әскери көркем әдебиеттерде көбінесе осы соғысқа қатысқан британдық әскерлердің кейіпкерлері бейнеленеді. Белгілі авторлары – Бернард Корнуэлл, К.С. Форестер және Патрик О’Брайан.
Құпиялар
Бұлар Регенттік дәуірдегі Англияда өтетін детективтік романдарды қамтиды, олардың кейбіреулері серия болып жазылған, мысалы, Кейт Росс жазған Джулиан Кестрель кейіпкері туралы төрт кітаптан тұратын серия. Танымал авторлардың арасында: Стефани Баррон, Кэрри Бебрис, Эшли Гарднер және Розмари Стивенс.
Романстық қатынастар
Регенттік кезең, Еуропадағы Наполеон соғыстарымен бір уақытта өтіп, жараланған батырлар, құпиялар мен оқиғаларға толы жоғары драмаға мүмкіндік береді. Сондықтан Регенттік кезеңдегі романдардың танымалдылығын түсіндіруге көмектеседі. Белгілі авторлары: Мэри Балог, Джо Беверли, Нэнси Батлер, Марион Чесни, Джорджетт Хейер, Лиза Клейпас, Стефани Лоуренс, Сорча МакМюрроу, Аманда МакКейб, Барбара Метцгер, Джулия Квинн және Джоан Смит. Көптеген Регенттік роман оқырмандары мен жазушылары "дәстүрлі Регенттік роман" (кейде "Регенттік роман" деп те аталады), "дәстүрлі Регенттік" (кейде "трад" деп те аталады) және "Регенттік тарихи роман" арасында айырма жасайды. Көптеген авторлар дәстүрлі және тарихи роман жазған, олардың ішінде Мэри Балог, Джо Беверли, Сьюзан Кэрролл, Лоретта Чейз, Сюзанна Де Лаунтон, Эдит Лейтон, Мэри Джо Путни және Барбара Метцгер бар.
Христиандық регенттік роман
Бұл жанр Регент дәуірінде өтетін, мықты христиандық идеялары бар заманауи махаббат романдарын қамтиды. Авторлары: Бонни Блайт, Хезер Диан, Лори Элис Икс, Джули Классен және Рут Акстелл Моррен. Бұл романдардың басым бөлігінде күшті махаббат тақырыбы кездеседі, бірақ басқа заманауи Регент романдарынан көрініп қалатын ашық секс сахналарынан аулақ.
Дәстүрлі регенттік роман
Фосетт Ковентри желісі шығарған Регенция жинағы кітаптарының барлығы "дәстүрлі" немесе дәстүрлі Регенция туындылары деп есептеледі. Бұл айырмашылық регенттік романдар жанрының анықтамасында жатыр: Джорджет Хейердің дәстүрінде жазылған, негізгі махаббат оқиғасына баса назар аударған туындылар дәстүрлі деп саналады. Дәстүрлі Регенттік романдардың авторлары көбінесе тарихи деректерге ерекше көңіл бөледі, себебі олардың оқырмандары қателерді тез байқайды, сондықтан авторлар жанрдың ерекшелігін толық түсініп, дәл бейнелеу үшін кең зерттеулер жүргізеді.
Регенттік тарихи роман
Регенттік кезеңдегі авторлар, Карен Робардс, Аманда Квик, Кристина Додд және Сюзанна Де Лаунтон сияқты жазушылардың кітаптары, көбінесе Регенттік кезеңнің тарихи туындылары саналады. "Сигнет Регентшілігі" романдары да көп жылдар бойы танымал болды және оларды қазір де қолданушылар арасында интернеттен екінші қолмен табуға болады. Көбірек әлеуметтік шындықты бейнелейтін немесе, керісінше, заманауи сипаттамаларды қамтитын Регенттік романстар кейбіреулер тарапынан "Регенттік тарихи" деп жіктелуі мүмкін, бұл олардың оқиғасы Регенттік Англияда өрбуін білдіреді, бірақ сюжеті, кейіпкерлері немесе стильі Хейер мен Фосетт басып шығарған Регенттік романдардың қалыпты шеңберінен асып түседі. Кейіпкерлер Регенттік кезеңнің емес, қазіргі заманғы құндылықтарға сәйкес әрекет ете алады. Регенттік тарихи романның сезімталдығын Мэри Балог, Джо Беверли, Лиза Клейпас, Стефани Лоуренс, Сорча МакМурроу және Джулия Квин соңғы жылдары кеңінен танымал етті. Балог пен Беверли, сондай-ақ Лоретта Чейс дәстүрлі Регенттік романдардан Регенттік тарихи романдарға көшкен үш автордың қатарында. Бұл романдар дәстүрлі Регенттік туындыларға қарағанда әлдеқайда ашық, көптеген махаббат көріністерін қамтиды, олар көбінесе құштарлыққа толы болады. Бұған қоса, мұндай романдар көбінесе серия болып жарияланады, олардың орталық тақырыбы – екі жынысты достардың бірінен соң бірі үйленуі.