Кіріспе

Британдық кәсіподақ тану дауы

Грунвик дауы – 1976 және 1978 жылдар аралығында екі жылдық ереуілге әкелген, Лондонның Уилсден ауданындағы Долис Хиллде орналасқан Грунвик фильмдерді өңдеу зертханаларында кәсіподақ тану мәселесіне байланысты британдық өндірістік дау. Он жылдық өндірістік алабұдында Грунвик дауы кәсіподақтар және еңбек қатынастары заңнамасының белгілі бір себебіне айналды және "өзінің шыңында мыңдаған кәсіподақ мүшелері мен полиция қызметкерлерін қақтығыстарға тартты, наразылық акцияларында 500-ден астам адам қамауға алынды және полиция тарапынан жиі зорлық-зомбылық орын алды". Ереуіл кезінде жасалған 550 тұтқын 1926 жылғы жалпы ереуілден бері кез келген өндірістік даудағы ең жоғары көрсеткіш болды. Солшыл журналист Пол Фут бұл дауды "кластар мен партиялар арасындағы басты шайқас алаңы" деп сипаттады. Дау туралы ақпарат ұлттық телеарналардың кешкі жаңалықтарында күнделікті жарияланып, ереуілді қолдаушылар мен Метрополитен полициясының арнайы патрульдік тобы арасындағы жиі және қатал қақтығыстарды көрсетті. Грунвик полиция бөлімі алғаш рет өндірістік дауға жұмылдырылды. Көбінесе әйелдер, иммигранттар, Шығыс Африкадан келген азиялық ереуілшілер – жаңалықтарда "сари киген ереуілшілер" деп аталды – Жаябен Десай басқарды, оның кәсіподаққа мүшелігі 1977 жылдың қарашасында Кәсіподақтар конгресінің (TUC) штаб-пәтері алдындағы аштық ереуілінен кейін тоқтатылды. Бұл сондай-ақ, ереуілшілердің көпшілігі этникалық азшылықтан шыққан және еңбек қозғалысынан кең қолдау алған алғашқы дау болды. Бұрынғы даулар, Лестер және Саутхолл қалаларында иммигрант жұмысшыларды қамтыған, "шеттетуге ұшырады" және тіпті "ақ кәсіподақ мүшелері мен олардың басшылары тарапынан ашық және жағымсыз нәсілшілдікке" әкелді. Үкімет Лорд Скарман төрағалығымен Скарман тергеуін тапсырды, ол кәсіподақты тануды және жұмысшыларды қызметке қайта орналастыруды ұсынды, бірақ оңшыл Ұлттық бостандық қауымдастығы (NAFF) және Консервативтік партия қолдаған жұмыс беруші ұсыныстарды қабылдамады. TUC кейіннен қолдауын қайтарып алды, ал жұмысшылардың ереуіл комитеті 1978 жылдың маусым айында даудың аяқталғанын жариялады. Британиядағы өндірістік қатынастарға ереуілдің әсері зор болды және британдық кәсіподақ қозғалысын айтарлықтай әлсіретті. Консервативтік партия және оңшылдардың басқа өкілдері бұл оқиғаны үлкен саяси және идеологиялық жеңіс деп қарады, бұл 1979 жылғы жалпы сайлауда консерваторлардың жеңіске жетуіне және одан кейін 1980 жылдары кәсіподақтардың билігін шектеуіне жағдай жасады. Дау кезінде фирма пошта арқылы жұмыс істеді, клиенттер әзірленбеген пленкаларды және төлемді зертханаға пошта арқылы жіберіп, дайын фотосуреттерді пошта арқылы қайтарып алды. Әуесқой түсті фотосуретшіліктің өсуі осы нарықты бұрын қызмет көрсеткен шағын химиялық дүкендердің "отбасылық суреттерді әзірлеуге арналған жабдықты сатып ала алмайтындығына" және фото өңдеу саласы Грунвик сияқты ірі, мамандандырылған компаниялар үшін ашық қалды" дегенді білдірді. Үш сағаттан артық жұмыс істеу міндетті болды және көбінесе алдын ала хабарланбайтын. Компанияның 440 қызметкерінің 80%-ы азиялық, 10%-ы афро-карибтік шығу тегінен болды, ал Грунвикке жұмысқа орналасуға арналған өтініш нысандарында паспорт нөмірі және "Ұлыбританияға келген күні" сұралды. 1977 жылғы Скарман тергеуі ақырында "ереуілге дейін компаниядағы жұмыс жағдайлары жақсы болды; еңбекақы мөлшерлемелері ереуілге дейін төмен болғанымен, компания 1976 жылдың қарашасында және 1977 жылдың сәуірінде жұмысшыларға төленген қаржылық жеңілдіктерді арттырды, [кейбір жағынан, салыстырмалы фирмалар төлейтін жалақы мөлшерлемелерімен салыстырылатын және кейбір жағынан, олардан сәл жоғарырақ болды, ал қызметкерлер жұмыс уақыты тығыз кезеңдерде міндетті қосымша жұмыс уақытын түсінді және қабылдады". Социалистік жұмысшылар партиясының Грунвикті "расистік" жұмыс беруші деп айыптауы кейіннен "толыққандай жалған және әділетсіз" деп қайтарып алынды. Джордж Уорд 1933 жылы Нью-Делиде бай бухгалтердің ұлы болып дүниеге келді. Гранвиктегі жұмыс жағдайлары жұмысшыларды жұмыссыз қалдыратын цехтарға ұқсайды деген айыптамалар болғанымен, сол кездегі басқа авторлар бұл ғимараттарды "таза, жарық, бірақ қарапайым" деп сипаттады. Алайда, дау Ұлыбританияда рекордтар басталғаннан бері ең ыстық жаз кезінде басталды, ол кезде ғимараттағы кондиционер жұмыс істемеді және қызметкерлердің өнімділігін ескеруге ешқандай шара қабылданбады. Оның ұлы Сунил оны қолдап, наразылыққа шықты. 1976 жылдың 23 тамызында алтауы Грунвик алдында пикетке шықты және өкілдік ету үшін кәсіподаққа жүгінуге кеңес алды. Оларға кейін TUC APEX-ке, кәсіби, басшылық, кеңсе қызметкерлері мен компьютер мамандарының қауымдастығына жүгінуге кеңес берді, сол кезде APEX-тің демеушісі болған Ширли Уильямс "барлық кәсіподақ қозғалысында ең бейілді және түбегейлі коммунизмге қарсы кәсіподақ ретінде танымал" деп сипаттады.

Пошта қызметкерлерінің кәсіподағының бойкоты

Шабуыл басталғанда, Пошта қызметкерлері одағының (UPW) мүшелері поштаны жеткізу үшін пикет сызығын кесіп өтуден бас тартты, бірақ фирма өкілдеріне оны Криклвудтағы жергілікті сұрыптау кеңсесінен алуға рұқсат берді. Бұл келісім 1 қарашада UPW Грунвикке кіретін немесе одан шығатын барлық поштаны өңдеуді тоқтатуға келіскенде және Грунвиктің қызметкерлеріне оны өздері жинауға рұқсат беруден бас тартқанда аяқталды. Уорд жергілікті консервативті депутат Джон Горсттан қолдау алды, ол бұл мәселені Төменгі палатада шұғыл талқылауға шақырды. Горст пен NAFF қолдауымен Уорд UPW-ге қарсы сот ісін жоғары сотқа жүгізумен қорқытты, оның мүшелерінің әрекеттері 1953 жылғы Пошта туралы заңның 58-бабының ережелеріне тікелей қайшы келеді деп мәлімдеді, онда Пошта қызметінің кез келген қызметкері "поштаны қасақана өңдемейтін болса" қылмыс жасады деп айыпталады. 4 қарашада Уорд UPW бойкотын тоқтату шартымен ACAS-пен кездесуге келісті, ал APEX пен UPW арасындағы келіссөздерден кейін Грунвик қызметкерлеріне сұрыптау кеңсесінен поштаны жинауға рұқсат берілді. 5 қарашада Уорд Пошта кеңсесі мен UPW-ге қарсы ex parte тыйым салу туралы өтініш берді, бірақ Жоғарғы Сотта судья Чэпман оны қабылдамады. Әдетте, тарап қарсыластың ниеттерін білуіне жол бермеу үшін өз тарапынан әрекет етеді. 9 қарашада Слинн мырзаның алдында өткен екінші сот отырысында фирма өтінішін қабылдамауға келісті. Джон Стейси, Грунвиктің кадрлар менеджері: "Шындығында, бізге олардың пікірлерінің қандай екендігіне ешқандай қатысы жоқ". Жұмыспен қамту жөніндегі мемлекеттік министр Харольд Уокер Грунвикті дауды аяқтау үшін ACAS-пен ынтымақтасуға шақырды және NAFF-тің қатысуын сынға алды, бұл "өте оңшыл саяси ұйымның өндірістік дауларға араласуға тырысқаны бірінші рет емес екенін және бұл зиянды салдарға әкелді" деді. Грунвик ACAS-қа әлі жұмыс істейтіндердің есімдері мен мекенжайларын бермейді немесе оларға жұмысшыларға қол жеткізуге рұқсат бермейді, олардың пікірлері сұралған жағдайда ғана, ал ереуілшілердің пікірлері ескерілмейтінін айтады. Компания "Біз компанияның ішіндегі адал қызметкерлердің пікірімен байланыстымыз" деп түсіндірді және "сырттағы" ереуілшілердің пікірін ескермейді. ACAS дайындаған есеп жобасы барлық жұмысшыларды сұхбаттауға мүмкіндік бермеді, сондықтан Грунвик келіссөздер мақсатында APEX-ті тануды ұсынды. Грунвик "қызметкер" ұғымының анықтамасы бойынша ұсынысқа қарсылық білдіру үшін заңгерлік кеңес алды. 1977 жылдың 18 сәуірінде компания ACAS-қа арыз жазып, оның өкілеттігін асырып, ереуілшілердің пікірлерін сұрап, ultra vires деп мәлімдеді. 1977 жылдың 12 шілдесінде Лорд Виджер, Лорд-бас судья, ACAS баяндамасын жоққа шығару туралы Грунвиктің талабын қабылдамады. Лорд Виджерри ACAS "қызметкерлердің пікірін сұрауға барынша күш салды" деді, бірақ Грунвик олардың есімдері мен мекенжайларын жасырып қойғандықтан, барлық қызметкерлермен сөйлесуге тыйым салынды. Ол: "Мен Уорд мырзаның бұл тізімдерді кез келген уақытта бере алатынына қанағаттандым, бірақ ол бұл іс бойынша іс жүргізуді бақылауға алады деген сеніммен бұдан бас тартты" деді. ACAS компаниясы Грунвикте жұмыс істейтін жұмысшылардың пікірін білу үшін барлық күш-жігерін жұмсағанын мойындағанмен, мұны жасамағаны "Заңның 14-бабының талаптары мен кепілдіктерін орындамағандығын" білдірді. ACAS компаниясы бұл шешімге шағымданатынын айтты, бұл заң жұмыс беруші ынтымақтастықтан бас тартқан жағдайда қолданылмайды.

Пикетке шығудың ұзақтығы

1977 жылдың наурыз айына қарай, Grunwick компаниясымен іскерлік байланысты тоқтату мақсатында Лондонның дәріханаларының алдында да пикеттер басталды. Grunwick компаниясы пикеттердің дүкендер алдында демонстрация жасауына және компанияның "құрметке нұқсан келтіретін" деп мәлімдеген жарнамалық парақтарды таратуына тыйым салатын сот шешімі шығаруға тырысты. Жоғары сот судьясы Гибсон бұл шешімді қабылдаудан бас тартып, еңбек дауы кезіндегі бейбіт пикеттерге араласпайтынын айтты. Компания пикеттердің зорлық көрсеткенін дәлелдей алмады, сондай-ақ ереуіл комитеті өз айыптамаларын сотта қорғай алатынын мәлімдегендіктен, судья парақтарды таратуға шектеу қоймады.

Жаппай пикеттер

1977 жылдың маусым және шілде айларындағы дау және оны жариялаған БАҚ арасындағы жағдай бірнеше апта бойы шиеленісіп, қызып кетті. Өйткені, Лондонның түкпір-түкпірінен келген кәсіподақ мүшелері мен оларды қолдаушылардан құралған жаппай пикеттер Гранвик зауытының ереуілге қатыспаған жұмысшыларын жұмысқа кіруден тоқтатуға тырысты. Полиция күшін арттырып, қатаң шаралар қолданды, нәтижесінде бірнеше рет қақтығысқа ұласты. Жергілікті «Брент» кәсіподақ кеңесі, оның президенті, тәжірибелі құрылысшы және Коммунистік партияның өндіріс ұйымдастырушысы Том Дюркин, хатшысы TGWU белсендісі Джек Дроми ереуілшілерді қолдауға белсенділік танытып, Лондонның басқа да кәсіподақ кеңестерінен, кәсіподақтардан және еңбек қозғалысының басқа да ұйымдарынан қолдау жинады. 1977 жылдың көктемінен бастап бұл, Лондонның басқа аймақтарынан келген кәсіподақ өкілдерінің делегацияларына пикетке қатысуға және ереуілшілерді қолдауға мүмкіндік берді. Гранвик басшылығы мен полиция пикетшілердің зауытқа кіретін жұмысшылармен байланысқа түсуіне жол бермей, олардың арасын бөліп тұрды. Жазда ереуіл комитеті, кәсіподақ кеңесінің қолдауымен, 1977 жылдың 22 маусымында Гранвикке ереуілге қатыспаған жұмысшыларды тасымалдайтын автобустардың кіруін тоқтату мақсатында жаппай пикет шақыру туралы шешім қабылдады. Бұл шақыру Лондонның көптеген кәсіподақ және еңбек қозғалысы ұйымдары, сондай-ақ барлық солшыл саяси ұйымдар (әсіресе Коммунистік партия және оның газеті «Morning Star», Социалистік жұмысшылар партиясы және Лейбористік партияның ішіндегі түрлі саяси топтар) тарапынан қуатты қолдауға ие болды. 22 маусымдағы оқиға Гранвик ереуілшілерімен ынтымастық танытудың жалпыұлттық демонстрациясына айналды. 22 маусымда кәсіподақ кеңестерінің делегациялары, бірнеше сайлау округі Еңбек партиясы және көптеген кәсіподақтар (оның ішінде шахтерлер мен баспа жұмыскерлері) жаппай пикетке қатысты. Ұлттық шахтерлер одағының Йоркшир аймағының президенті Артур Скаргиллдің және Йоркшир, Оңтүстік Уэльс және Кент сияқты алыс аймақтардан келген шахтерлер делегациясының қатысуы БАҚ назарына ілікті. Полиция мен пикетшілер арасында қақтығыстар болды (және көптеген адамдар қамауға алынды), себебі полиция ереуілге қатыспаған қызметкерлерді Гранвик зауытына апарып жатқан автобустарды күзетуге тырысты. Полиция мен пикетшілер арасындағы қақтығыстың қанды көріністері теледидардан көрсетілді. Еңбек үкіметі Лорд Скарман басшылығымен тергеу комиссиясын құруға шешім қабылдады және тергеу нәтижесі шыққанша шілде айының ортасында пикеттер тоқтатылды. APEX тергеу қорытындысына бағынатынын мәлімдеді, бірақ Уорд бұған келіспей, тек қана заңды соттарға бағынатынын айтты.

Салдары

Скарман тергеуі ереуілшілерді қызметке қайта орналастыруды ұсынды, басшылықтың "әріптерге сәйкес, бірақ заңның мәніне қайшы" әрекет еткенін айтты және кәсіподақты мойындау "компанияға да, қызметкерлерге де пайдалы болуы мүмкін" деді. Уорд бұл есепті қабылдамады, ереуілшілер қайтадан жұмысқа алынбады және кәсіподақ мойындалмады. Лордтар палатасының шешімі Уордтың кәсіподақты мойындамау құқығын растады. Басқа кәсіподақтардың ереуілге көрсеткен қолдауы "азайды".

Саяси қатысу

APEX қолдаған Еңбек үкіметінің үш министрі – Ширли Уильямс, Денис Хауэлл және Фред Мулли 1977 жылғы 19 мамырда Грунвик пикетіне қосылды; сол кезде пикет "салыстырмалы түрде шағын және бейбіт" болған. Әдетте орташалық көзқарастас ретінде танылған Уильямс 1979 жылғы жалпы сайлауда мандатын жоғалтты, ал жазушы Кингсли Амис "Оның Грунвик пикетіне келген күніне өкінгенін тікелей білем" деді. Грунвиктің поштасын жеткізуден бас тартқан пошташылар жұмыстан шеттетілді, бұл аймақтағы пошта қызметін тоқтатты, ал Бас прокурор оларға қарсы қандай да бір шара қолданудан бас тартты және басқаларға да тыйым салды. 1977 жылдың тамызында белгілі консервативті саясаткер сэр Кит Джозеф Грунвик дауын "Британ демократиясы, қарапайым адамдар мен әйелдердің бостандықтары үшін шешуші сәт немесе құлау нүктесі" деп атады және пикетке қосылған Еңбек министрлерін "қызыл фашизмнің артынан ілесіп жүретін [модераттар]" деп сипаттады. Джозеф өкілеттігінен тыс әрекет еткені айтылды, себебі көлеңкедегі Еңбек министрінің қызметін орташа көзқарастағы Джеймс Приор атқарды. Тори реформа тобы Джозефті "есінен жаңылып кеткен" деп бағалады, ал Маргарет Тэтчер оның сөздерін "тымырлы" деп сипаттады.