Кіріспе

Үнді философы

Жива Госвами (; шамамен 1513 – шамамен 1598) – үнді философы және Гаудия Вайшнава мектебінің Веданта дәстүріндегі қасиетті адам. Ол Бхакти йогасының теологиясы мен тәжірибесі, Вайшнава Ведантасы және оған байланысты пәндер бойынша көптеген философиялық еңбектер жазған. Ол Вриндаванның алты Госвамиының бірі ретінде белгілі және Рупа Госвами мен Санатана Госвамидың сіңлісінің ұлы болды.

Шежіресі

Оның әулеті қазіргі Батыс Бенгалиядағы Солтүстік 24 Паргана ауданындағы Наихати және Үндістанның Карнатака штатына дейін жетеді. Бұрынғы буындар Бхакти Ратнакара бойынша: Сарваджня Джагатгуру – белгілі брахман, барлық Ведалардың ұлы ғалымы, Барадваджа руының құрметті Яджур Ведисі және Оңтүстік Үндістанның Карнатака патшасы, замандас патшалардың бәрі де оған табынды. Сарваджняның ұлы Анируддха – жан-жақты, әйгілі, Веданы жақсы білетін және сол кездегі патшалардың сүйіктісі болған. Анируддханың ұлдары Рупешвара (үлкені) және Харихара ізгіліктерімен құрметке ие болды. Рупешвара – кітаптарды зерттеген ғалым, ал Харихара қару-жарақ өнерінде шебер болды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін екі бауыр да мемлекетті басқару құқығын мұра етті, бірақ Харихара көп ұзамай барлық билікті өзіне тартып алды, соның салдарынан Рупешвара мен оның әйелі Паулашта десаға сапар шегуге мәжбүр болды, онда Сихарешвара онымен дос болып, онда қоныстануға көндірді. Рупешвараның ұлы Падманабха – данышман, төрт Веданы оңай үйреніп, атаққа ие болды. Оның мінезі жоғары болды, ол Жағанатхаға деген махаббатқа толы болған. Ол Сихарабумиден кетіп, Навахатта ауылына (қазіргі Наихати, Батыс Бенгалия, Үндістан) Ганг жағасында қоныстанды, онда он сегіз қызы мен бес ұлы болды. Оның бес ұлы – Пурушоттама (үлкені), Джаганнатха, Нараяна, Мурари және Мукунда (кішісі), олардың ішінде Пурушоттама мен Мукунда тәжірибесі мен мінезі жағынан ең жақсы болды. Мукунданың ұлы Кумара – ұлы брахман және өте ізгі адам болды. Ол жеке басында құрбандықтар мен тазарту амалдарын орындады. Отбасылық қиындықтарға қатты алаңдап, ол өзінің ізбасарларымен бірге Навахатта ауылынан шығып, Шығыс Бенгалиядағы (қазіргі Бангладеш) Бакла Чандрадвипа ауылына қоныстанды. Ол Джессордағы Фатеябад ауылында бауырларымен және саяхатшы вайшнавтармен байланыс орнату үшін үй салдырды. Кумараның көптеген ұлдарының ішінде Санатана (үлкені), Рупа (ортаңғысы) және Валлабха (кішісі) – Вайшнав қауымының жаны және ұлы бақталар болды, олардың үшеуі де ғалымдық қабілеттерімен және адалдығымен танылды, соңында Гаудадағы Рамакели ауылына қоныстанды (қазіргі Малда, Батыс Бенгалия). Бауырлар сол кезде Надияда (қазіргі Батыс Бенгалияның ауданы, Үндістан) тұратын Чайтанья Махапрабхудан үлкен шабыт алды. Санатана мен Рупа ақырында министрлік (патшалық) лауазымдарынан бас тартып, Чайтаньяның миссиясына көмектесу үшін зейнеткерлікке шықты, соңында Вриндаванаға көшіп кетті. Валлабха, әрқашан қызмет етуден қуаныш табатын, Чайтаньяның бастамасымен Анупама деген ат алды, ол өмірдің мәндісіздігіне бейтараптығымен және төзімділігімен танылды. Басқаша айтқанда, оның ата-бабалары Карнатакадан Гаудаға көшіп, Гаудаға жақын Рамкели ауылында ұрпақтан ұрпаққа өмір сүрген. Валлабханың ұлы Жива Госвами өте дарынды болды, ол виякараны және басқа да пәндерді қысқа мерзімде оқып бітіріп, адал және ынталы еңбекпен кең рухани білімді игерді. Жива Кришнаға қатысы жоқ іс-әрекеттерден сақтанды. Ол ешқашан үйленбеді, бойдақ болды. Оның риза болған ағалары оған жылылықпен қарады. Жива, өзінің ағалары сияқты, Чайтанья Махапрабхудан қатты шабыт алып, Вриндаванаға және оның ағаларына тартылды, соның салдарынан Жива материалдық өмірден бас тартып, ағаларының миссиясына қосылды. Вриндаванаға ағаларына бара жатқанда ол алдымен Набадуипта Нитьянанда Прабхумен бірнеше күн кездесіп, кейін Касидегі Мадхусудана Вакаспатиден білім алып, Ньяя Веданта және басқа да кітаптарда шеберлікке жетті.

Туу және ерте өмір

Джива Госвамидің туғанына қатысты біраз дау-жанжалдар бар. Кейбіреулер оның 1511 жылдан 1596 жылға дейін өмір сүргенін айтады, ал басқалары 1533 жылдан 1618 жылға дейін өмір сүргенін мәлімдейді. Джива Госвамидің балалық шағы туралы көп мәлімет белгілі емес. Ол Батыс Бенгалиядағы Мальда ауданындағы Рамакелиде Шриваллабха Малликаның (Анупама деп те белгілі) ұлы ретінде дүниеге келді, ол Рупа мен Санатананың кіші інісі еді; анасының аты белгісіз. Ол бала кезінен-ақ Кришнаға құлшылық етуге бейімділігімен көзге түсті және білімінде де жоғары жетістіктерге қол жеткізді. Өте қысқа мерзімде Санскрит тіліндегі "Вьякарана" (грамматика) және "Кавия" (поэтика) пәндерін толық оқып бітірді. Джива үш-төрт жаста болғанда, оның еңбектес ағалары Чайтанья Махапрабхумен алғашқы кездесулерінен кейін (1493-1519 жж.) Алауддин Хусейн Шаһтың сарайындағы министрлік лауазымдарынан бас тарды және оның ізбасарлары ретінде саяхаттап, жалғаншылыққа бет бұрды. Дживаның әкесі Анупама да осы кезде Чайтаньямен кездесіп, ағаларының жолын ұстанып, Рупамен бірге Вриндаванаға сапар шекті.

Жива үйден кетеді

Әкесі мен ағаларының Чайтанья Махапрабхуға қызмет етуге шешім қабылдағанын естіген жас Жива да оларға қосылуды қалады. Нарахари Чакравартидің "Бхакти Ратнакара" атты өмірбаяндық еңбегінде айтылғандай, осы кезде Жива Чайтаньяны түсінде көрген. Бұл оған үйден шығып, Рупа мен Санатанаға қосылуға күш берді. Оның өмірбаяндық деректерінен Дживаның Чайтаньямен жеке кездескеніне нақтылық жоқ. Джива Батыс Бенгалиядағы Навадвипаға сапар шегіп, Чайтанья Махапрабхудың ең жақын серіктерінің бірі – Нитьянанда Рамамен кездесті. Нитьянанда Живаны Навадвипадағы барлық қасиетті орындарға ертіп, олар бірге бүкіл аймақты айналып шықты. Осымен Навадвипа парикрамасы (Навадвипаның тоғыз бөлігін айналып өту) Гаудия дәстүрінің бастауы болды. Саяхаттан кейін Нитьянанда жас Живаға Вриндаванаға жол беру үшін батасын берді.

Вриндавана

Жива Бенарес қаласына барып, белгілі логик және Ведантист Сарвабхума Бхаттачарьяның шәкірті Мадхусудана Вахашпатидан біраз уақыт оқыды. Вахашпатидің басшылығымен Жива Үнді философиясының алты жүйесін, Сад Дарсананы толық меңгерді. 1535 жылы Жива Вриндаванға келді, онда ол өзінің інілері Рупа мен Санатананың тәрбиесінде болды (сол кезде оның әкесі Анупама дүние салды). Ол Рупа Госвамиден діни насақат алды және Кришнаға деген бағананың құпия қағидаларын үйренді.

Дживаның жоғалуы

Жива Госвами осы дүниеден 1596 жылы (немесе кейбір өмірбаянға сәйкес 1618 жылы) рухани планетаға, Голок Вриндаванаға қайтыс болды. Оның самадхи (безі) Вриндаванадағы Рада Дамодара ғибадатханасының аумағында орналасқан. Гаудия-вайшнавизмнің ізбасарлары бойынша, Жива Госвами Радхаранидің мәңгілік қызметшісі Виласа Манджаринің жаны деп есептеледі.

Ачинтия-бедабеда философиясы

Джива Госвами алғаш рет индуистік философияның "Сат Сандарбхас" еңбегіне жазған "Сарва самвадини" түсіндірмесінде Чайтанья Махапрабхудың Ачинтия Беда Абеда философиясы туралы жазды. Ачинтия бхеда абхеда философиясы, яғни "көрсете алмайтын бірлік және айырмашылық" Шанкараның монистік Адвайта Ведантасы мен Мадваның таза дуализмінен (Двайта) қашып, Жоғарғы Тұлғаның (Бхагаванның) материалдық және рухани күштерін бір уақытта Олмен бір және Олдан бөлек деп түсіндіреді. Салыстырмалы философия саласындағы жаңа зерттеулер "Дживаның ойлау жүйесінде ацинтияны аударудың көптеген тәсілдеріне "құпия" (латын тілінде mysterium және грек тілінде mustērion) сөзін қосу қажет" дейді.

Шығармалары

Жива Госвамиге жатқызылатын кем дегенде 25 әдеби туынды бар, оларды төрт түрге бөлуге болады: трактаттар, түсіндірмелер, грамматика және риторика, сондай-ақ поэзия. Әр түрдегі ең белгілі туындылары – сәйкесінше, "Сат сандарбхас", "Дургама сангамани", "Хари намамрита вьякарана" және "Гопалачампу".

Трактаттар

Sat sandarbhas (Six Sandarbhas), Bhagavata sandarbha: Sometimes called the Bhagavata sandarbha, not to be confused with the second treatise titled Bhagavat sandarbha, where "sandarbha" literally means "weaving" or "arranging". Sandarbhas are a thematic arrangement of the Bhagavata Purana presenting Caitanya Vaishnavism in a systematic and comprehensive way. Intensely theological, this work is considered the most important among all his works. According to Jiva Goswami, Gopala Bhatta Goswami completed the preliminary work, but couldn't finish it. Jiva Goswami expanded it into six books, wherein he systematically presents the philosophy of Chaitanya Mahaprabhu with scriptural evidences. Tattva Sandarbha: A treatise on the various types of evidences (pramanas) used in Vedic philosophy, concluding that shabda (divine sound in the form of the Vedic scriptures) is the highest, and of all the scriptures, the Bhagavata Purana is the highest pointing to the Absolute Truth. Bhagavat sandarbha: Distinguishes the impersonal aspect of Godhead (Brahman), the localized form of God within the heart of each living being (Paramatma), and the highest personal aspect of Godhead (Krishna or Bhagavan). Describes the spiritual realm of Krishna, the modes of material nature, the mode of pure goodness (visuddha sattva), the importance of worshiping the deity of Krishna, and the eternal nature and qualities of the deity. Paramatma sandarbha: Describes the characteristics of Paramatma (supersoul), and how he resides in all living entities in the universe. Discusses the nature of the materially conditioned living entities, the phenomenal material world, the illusory potency (maya), the theory of transformation, the various avatars of Krishna, how Krishna reciprocates with his devotees, and how Krishna is characterized by six particular opulences. Krishna sandarbha: Gives a number of quotes from various scriptures to prove that Krishna is the supreme god. Discusses the pastimes and qualities of Krishna as well as his avatars and functionary expansions. There is a description of Goloka, the planet of Krishna in relation to Vrindavana in the material sphere, the eternal associates of Krishna and their expansions, and a description of the Gopis and the topmost position of Radha among them. Bhakti sandarbha: Explains how devotion to Krishna is directly executed, how the self is manifest through bhakti, the potency of imperfectly executed bhakti, the differences between a great and ordinary devotee, spontaneous love of god (raganuga bhakti), the specific purpose of becoming a devotee of Krishna, and other perfectional stages. Discusses varnashrama dharma (the socio religious system established in scriptures), the superexcellent position of devotion to Krishna as compared to other conceptions such as yoga, and the worship of minor deities of the Hindu pantheon as being futile in comparison to the worship of Krishna's devotees. Explains liberation of the soul, the position of Shiva as a devotee of Krishna, how unmotivated devotion to Krishna promotes a devotee to the highest spiritual position and numerous other points concerning the performance of Vaishnava devotion. Priti sandarbha: A treatise on divine love, the supreme object being Krishna, where love for God (prema) is considered the highest form of liberation. Presents a comparative study of other types of liberation, concluding prema bhakti as topmost. Discusses how to attain prema, how to awaken it, and the symptoms of one who has attained it. Discusses the distinctions between mundane lust and divine love, the various mellows found among the associates of Krishna, the superexcellence of madhurya rasa (divine conjugal love), the overlapping of different rasas, and the glories of Radha. Radha Krishna archana dipika, Radha krishnarchana dipika, Radha krishnarchana chandrika: Intensely theological work describing the process of worshiping Radha and Krishna together in deity form, a significant contribution to the Chaitanyite sampradaya.

Грамматика және риторика

Хари намамрита вякарана: Санскрит грамматикасы бойынша еңбек, онда әрбір сөз, әр әріп және грамматикалық ереже Кришнаға және оның қимыл-қозғалысына қатысты түсіндіріледі. Сутра-малика: Санскрит сөздерінің тудырылуына арналған грамматикалық еңбек. Дхату санграха: Санскрит тіліндегі сөздердің этистік түбірлері туралы еңбек. Расамирта шеша: Вишванатта Кавираджаның "Сахитьядарпана" еңбегіне негізделген санскриттік құрастырумен айналысатын еңбек, оған Жива Госвами және басқа Госвамилердің көптеген мысалдары қосылған.