Солтүстік Родезиядағы кеншілер ереуілі және оның салдары
1935 Copperbelt strike
1935 ж. Солтүстік Родезияда (Замбия) тау-кеншілердің салыққа қарсы ұйымдасқан ереуілі болды. Бұл – колониалдық үкімге қарсы алғашқы әрекет, Африкалық ұлтшылдықтың бастауы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Родезиядағы кеншілер ереуілі
Mineworkers' strike in Northern Rhodesia
1935 жылдың 29 мамырында Солтүстік Родезияда (қазіргі Замбия) Мыс белдеуіндегі африкалық кеншілер арасында британдық отаршылдық әкімшілігінің салған салықтарына қарсы наразылық білдіріп, ірі ереуіл басталды. Ереуілге провинцияның төрт ірі мыс кенінің үшеуі қатысты: Муфулира, Нкана және Роан Антилопа кен орындары. Соңғысына жақын жерде полиция алты наразыны өлтіріп, ереуіл аяқталды. Сәтсіз аяқталғанына қарамастан, бұл ереуіл Солтүстік Родезиядағы алғашқы ұйымдастырылған өнеркәсіптік қозғалыс болды және кейбір адамдар оны отаршылдық үкімге қарсы алғашқы ашық әрекет деп санайды. Бұл оқиға көптеген африкалық қала тұрғындарының назарын аударды, нәтижесінде кәсіподақтар құрылып, африкалық ұлтшылдық саясат пайда болды. Бұл және Африкадағы басқа да ереуілдер британ үкіметінің қалалық және көші-қон саясатын күрт өзгертті. Осы алапаттық миссионерлерге «Құдайдың сақшысы» қозғалысына жауап беруге мүмкіндік берді, олар тау-кен компанияларымен бірігіп, христиандық білім беруді ұйымдастырып, тәртіпті жұмыс күшін қалыптастырды. Отаршылдық әкімдік мыс бағасының төмендеуін күтіп, қалалық жұмысшылардың ауылдық туыстарына әлеуметтік көмек көрсету жобаларын құрды.
A major strike broke out among African mineworkers in the Copperbelt Province of Northern Rhodesia (now Zambia) on 29 May 1935 in protest against taxes levied by the British colonial administration. The strike involved three of the province's four major copper mines: those in Mufulira, Nkana and Roan Antelope. Near the latter, six protesters were killed by police and the strike ended. Although it failed, the strike was the first organized industrial agitation in Northern Rhodesia and is viewed by some as the first overt action against colonial rule. It caught the attention of a number of African townsmen, leading to the creation of trade unions and African nationalist politics, and is seen as the birth of African nationalism. The strike and others in Africa during the period dramatically changed the British government's urban and migration policies. The unrest gave missionaries a chance to respond to the "Watchtower movement", joining the mining companies to provide a Christian education and create a disciplined workforce. The colonial administration, foreseeing a future drop in copper prices, also created social service schemes for rural relatives of the urban workers.
Солтүстік Родезиядағы отаршылдық
Мыс белдеуі – мыс кендерінің мол қорымен танымал Солтүстік Родезия аймағы. Сесил Джон Родс – британдық капиталист және империя құрушы, Лимпопо өзенінің солтүстігіне Оңтүстік Африкаға қарай кеңейтудің басты қозғаушы күші болды. Родс күмәнді келісімдер арқылы жергілікті басшылардан минералдық құқықтарды алып, аймаққа британдық ықпал әкелді. 1891 жылғы 11 маусымда Лиссабонда Ұлыбритания мен Португалия арасында қол қойылған 1891 жылғы ағылшын-португал келісімі, Солтүстік-Шығыс Родезиядағы Британдық Оңтүстік Африка компаниясы (БСАК) басқаратын аумақтар мен Португалияның Мозамбигі арасындағы шекараны белгіледі. Бұл келісім BSAC басқаратын Солтүстік-Батыс Родезия (қазіргі Замбия) мен Португалияның Анголасы арасындағы шекараны да белгіледі, бірақ Анголамен шекара кейін ғана нақты белгіленді. Солтүстік Шығыс Родезия мен Британдық Орталық Африка протекторатының солтүстік шекарасы 1890 жылғы ағылшын-герман келісімінде айқындалды, ол Солтүстік-Батыс Родезия мен Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасы (қазіргі Намибия) арасындағы (өте қысқа) шекараны да белгіледі. Конго еркін мемлекеті мен британдық аумақ арасындағы шекара 1894 жылғы келісіммен бекітілді, бірақ 1930 жылға дейін шағын түзетулер енгізілді. Британдық Орталық Африка протектораты мен Солтүстік Шығыс Родезия арасындағы шекара 1891 жылы Малави көлі мен Луангва өзені арасындағы суайдындар бойынша белгіленді, ал Солтүстік-Батыс Родезия мен Оңтүстік Родезия арасындағы шекара 1898 жылы Замбези өзені болып белгіленді. Солтүстік Родезия 1924 жылға дейін BSAC бақылауында болды, содан кейін Британ империясының құрамына кірді. Роан Антилопа және Нкана кен орындарында 1931 жылы коммерциялық өндіріс басталды.
The Copperbelt was a region of Northern Rhodesia known for its rich copper ore deposits. Cecil John Rhodes, a British capitalist and empire builder, was the main driver of British expansion north of the Limpopo River into south central Africa. Rhodes brought British influence into the region by obtaining mineral rights from local chiefs through questionable treaties. The Anglo Portuguese Treaty of 1891, signed in Lisbon on 11 June 1891 by the United Kingdom and Portugal, fixed the boundary between territories administered by the British South Africa Company (BSAC) in North Eastern Rhodesia and Portuguese Mozambique. It also fixed the boundary between the BSAC administered territory of North Western Rhodesia (now in Zambia) and Portuguese Angola, although the boundary with Angola was not marked on the ground until later. The northern border of the British territory in North Eastern Rhodesia and the British Central Africa Protectorate was agreed in an 1890 Anglo German treaty which also fixed the (very short) boundary between North Western Rhodesia and German South West Africa, now Namibia. The boundary between the Congo Free State and British territory was fixed by an 1894 treaty, although minor adjustments were made until the 1930s. The border between the British Central Africa Protectorate and North Eastern Rhodesia was fixed in 1891 at the drainage divide between Lake Malawi and the Luangwa River, and the boundary between North Western Rhodesia and Southern Rhodesia became the Zambezi River in 1898. Northern Rhodesia was under BSAC control until 1924, when it became part of the British Empire. The Roan Antelope and Nkana mines began commercial production in 1931.
Даму
Тау-кен өндірісінің қалыптасуы Африканың басқа аймақтарынан жұмыс іздеп, провинцияға көшіп келуді күшейтті. Тау-кен индустриясы Солтүстік Родезияның теміржолдары бойында тұратын халықтың тұрмыс деңгейін жақсартты және Оңтүстік Африкадан келген ақтардың ағынын арттырды, олар Африкалық халыққа қарағанда өзінің басымдығын сақтап қалуды қалады. Африкалықтар ақтар тарапынан жаман қарым-қатынасқа ұшырады және шахталарда жұмыс істеуден алға тартылды, бұл нәсілдік күреске ұласты. Аймаққа жоғары көші-қон ағыны жоспарланбаған елді мекендердің көбеюіне себеп болды. BSAC 1901 жылы Солтүстік-Шығыс Родезияда, ал 1904-1913 жылдар аралығында Солтүстік-Батыс Родезияда барлық көшіп келгендерге үй салығын енгізді. Салық мөлшері жоғары болды (кей жағдайларда алты айлық жалақыға тең) және қарыздық тәуелділік жүйесін құруға және басқа шахталарға инвестиция жасау үшін қаржы жинауға бағытталған. Салықтың өсуіне байланысты туындаған наразылықтар Британдық Оңтүстік Африка полициясының көмегімен басылды. Салық салу – 1920 жылдары кеншілерге деген сұраныс жоғары болған кезде, мерзімілі жұмыс күшін жасау және сұранысты қолдау үшін қабылданған стратегия. Компания ауылдық аймақтардан келген көшіп-қонған жұмысшылардың көп болуының есебінен жалақыны төмен деңгейде ұстап тұра алды. Африкалық кеншілер үш маңызды мәселеге тап болды: еуропалық кеншілерге қарағанда төмен жалақы, жоғары біліктілігіне қарамастан еуропалықтарға ғана арналған шахталарда жұмыс істеуге тыйым салу және жұмыс орнындағы мазақтау мен қатыгездік. Үлкен экономикалық дағдарыс (1929-1935 жж.) Еуропалық мыстың бағасының төмендеуіне әкелді, бұл Мыс белдеуінің экономикасына ауыр соққы берді. 1931 жылдың ақпан айында Мкубва шахтасы жабылды, одан кейін бірнеше ай ішінде Шамиши, Нчанга және Мулфира шахталары да жабылды. Осы кезде Роан Антилопа және Нкана шахталарындағы құрылыс жұмыстары аяқталуға жақын болды, бұл кең ауқымды жұмыссыздыққа әкелді; 1930 жылы шахталарда 31 941 адам жұмыс істесе, 1932 жылдың соңына қарай 6 677 адам қалды. Көптеген жұмыссыз африкалық жұмысшылар өздерінің ауылдық үйлеріне қайтпай, қаладан кетпеді. 1931-1932 жылдар аралығында аймақтағы еуропалық халық саны 25 пайызға азайды. Африкалық жұмысшылар 27 мамырда Нканада ереуілге шықты, бірақ ол сәтсіз аяқталып, келесі күні нашар басшылықтың нәтижесінде тоқтатылды. Роан Антилопадағы ереуілге бірнеше тайпа басшылары қатысты, ол зорлық-зомбылыққа ұласты. 29 мамырда полиция, шенеуніктер, кеңсе қызметкерлері және ақсақалдар орналасқан ғимараттың төңірегіне көпшілік жиналды, олар тас лақтырып, ұрандар айқайлады. Полиция қорқып, атыс ашты, нәтижесінде алты наразы қаза тауып, тағы 17 адам жарақат алды.
The emergence of mining increased the migration of native African people in search of employment to the province from elsewhere in Africa. The mining industry improved the standard of living of those living along Northern Rhodesia's railroads, and increased the influx of white people, the Europeans from South Africa who wanted to maintain their superiority over the native African population. Native Africans were poorly treated by the whites and discouraged from working in the mines; this evolved into a racial struggle. The high rate of immigration to the region increased the number of unplanned settlements. The BSAC introduced a hut tax in 1901 in North Eastern Rhodesia and between 1904 and 1913 in North Western Rhodesia for all migrants. The tax was high (in some cases, six months' wages), and intended to create a system of debt bondage and generate income for investment in other mines. Unrest caused by tax increases was suppressed with the help of the British South Africa Police. The imposition of tax was a strategy adopted to create bond labour and sustain demand during the 1920s when the demand for miners was higher. The company was able to maintain low wages on account of predominance of migrant labour from rural regions. The African miners had three major issues: low wages compared to European miners, a prohibition against working in mines reserved for Europeans despite high skills, and workplace harassment and brutality. The Great Depression (1929–35) led to a fall in European copper prices which severely damaged the economy of the Copperbelt. In February 1931 the Mkubwa mine was shut down, followed over the next few months by the Chamishi, Nchanga and Mulfira mines. Construction work at the Roan Antelope and Nkana mines was nearing completion at this time, leading to large scale unemployment; the mines employed 31,941 people in 1930, and 6,677 by the end of 1932. Many unemployed African workers remained, instead of returning to their rural homes. During the period between 1931 and 1932, the European population in the region reduced by 25 per cent. African workers went on strike in Nkana on 27 May, but it failed and ended the following day due to poor leadership. The strike at Roan Antelope, where some tribal leaders participated, turned violent. On 29 May, a large crowd gathered around the compound containing police, officials, clerks and elders; protesters began throwing stones and shouting slogans. The police panicked and fired, leading to the deaths of six protesters and injuring 17 others.
Тергеу
Аудандан кейін бірден Расселл басқарған комиссия британдық колониялық әкімшілікпен тағайындалып, оның себептерін зерттеді. Комиссия индустрияландыру мен тайпалық байланыстардың үзілуі Солтүстік Родезиядағы ең маңызды мәселелер екенін көрсетті, сондай-ақ Роан Антилопа кенішіндегідей, Мыс белдеуіндегі африкалықтар үшін тайпалық көшбасшылардың кеңесші кеңесін құрды. Аймақтағы протестанттық миссия Коппербельдтің Біріккен миссиясын (UMCB) құрды, бұл 1945 жылы Родезиядағы Орталық Африка шіркеуінің (CCAR) және 1958 жылы Родезиядағы Орталық Африканың Біріккен шіркеуінің (1965 жылы Замбияның Біріккен шіркеуіне айналған) құрылуына әкелді. Көптеген кен компаниялары күтілетін қалпына келу еңбек күшінің тапшылығына және экономикалық жағдайдың жақсаруына кедері келтіреді деп сақтықпен қарады. Үкімет болса, мыс бағасы болашақта төмендесе, ұқсас салдарлар болатынына сенді. Колониялық әкімшілік қалалық жұмысшылардың туған жерлерімен байланысын сақтау мақсатында екі бағдарламаны іске қосты. Қалалық жұмысшылардың ауылдағы туыстарының денсаулық сақтау шығындарын мемлекет көтерді, сондай-ақ жұмыс істейтін халықтың ауылға көшіп кетуі шектелді.
Immediately after the strike, a commission headed by Russell was appointed by the British colonial administration to investigate its causes. The commission reported that industrialization and de tribalization were the most important problems in Northern Rhodesia, established a tribal leaders' advisory council for Africans in the Copperbelt similar to the one at the Roan Antelope mine. The region's Protestant mission established the United Mission of Copperbelt (UMCB), which led to the establishment of Protestant bodies such as the Church of Central Africa in Rhodesia (CCAR) in 1945 and the United Church of Central Africa in Rhodesia in 1958 (which became the United Church of Zambia in 1965). Most of the mining companies felt that the expected recovery would result in a labor shortage and challenge economic recovery. The government believed that if copper prices fell in the future, similar effects would be experienced. The colonial administration implemented two schemes to maintain the relationship of urban workers with their rural homelands. Health service expenditures by rural relatives of urban workers were borne by the government, and the rural male migration of the working population was reduced.
Маңыздылығы
Тарихшылар бұл ереуіл және сол кезеңдегі Африкадағы басқа да ереуілдер британ үкіметінің Африкадағы қалалық және көші-қон саясатын өзгерткенін айтады. Губернатор Юберт Янг ұзақ күрес соңында Африкадағы еңбек миграциясын зерттеуге қаржыландыру алды. Тарихшы Годфри Уилсон 1939 жылдан 1940 жылға дейін африкалық қалалардағы жұмыс күштерін зерттеді, бірақ оның жұмысы тоқтатылды. Бұл ереуіл сол уақытта көп нәтиже бермесе де, Замбияда африкалық ұлтшылдықтың қалыптасуындағы маңызды кезең болып саналады. Африкалық қала тұрғындары өздерінің ұлттық санасын оятып, кәсіби одақтар құруға және антиколониалдық саясаттың біртіндеп дамуына жол ашты. Британ билігінің іс-әрекеттері тау-кен компанияларына бес жылдық гүлдену әкелді; еуропалық тау-кеншілер жалақыны көтеру үшін ереуілге шығып, оларға көтеріс жасалды. 1940 жылы провинцияда бір аптадан астам жалғасқан бірнеше шахта ереуілі болды, нәтижесінде 17 жұмысшы қаза тауып, 65-і жарақат алды.
Historians believe that the strike, and other strikes in Africa during the period, changed the urban and migration policies of the British government in Africa. Governor Hubert Young, after a long struggle, obtained research funding of labour migration in Africa. Historian Godfrey Wilson studied urban African labour from 1939 to 1940, but his work was halted. Although the strike achieved little at the time, it is seen a key moment in the emergence of African nationalism in Zambia. African townsmen discovered their identity, leading to trade unionism and the gradual emergence of anti colonial politics. The actions by British authorities led to five years of prosperity for the mining companies; European miners struck for higher pay and were rewarded. In 1940, there were several mine strikes in the province which lasted over a week; 17 workers were killed and 65 injured.