Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канхададева (IAST: Kānhaḍa deva, шамамен 1292 – 1311 жылдары) – Жавалипура (қазіргі Раджастан штатындағы Жалор) аймағын билеген Чахамана әулетінің патшасы. Алғашқыда ол әкесі Самантасимхамен бірге елді басқарды және Дели сұлтандығының жорыстарына қарсы тұруға көмектесті. Дели билеушісі Алауддин Халджи көршілес Сивана бекінісін бағындырғаннан кейін, Канхададеваның әскерлері оның әскерімен бірнеше шайқасқа түсті. 1311 жылы Канхададева Алауддиннің генералы Малик Камалуддин басқарған шабуылда жеңіліп, қаза болды. Ол Падманабханың 1455 жылы жазған «Канхадде Прабандха» поэмасында батыр ретінде бейнеленген.
Kanhadadeva (IAST: Kānhaḍa deva, r. c. 1292 1311 CE) was a king belonging to the Chahamana dynasty, who ruled the area around Javalipura (present day Jalore in Rajasthan). Initially, he ran the administration jointly with his father Samantasimha, and helped ward off invasions from the Delhi Sultanate. After the Delhi ruler Alauddin Khalji conquered the neighbouring fort of Siwana, Kanhadadeva's armies fought several skirmishes with him. In 1311, Kanhadadeva was defeated and killed in an attack led by Alauddin's general Malik Kamaluddin. He is celebrated as a hero in Kanhadade Prabandha, a 1455 poem by Padmanābha.
Ерте өмір
Канхаддева – оның ізашары Самантисимханың ұлы болды. Ол "Дассам Салиграма" және "Гокуланатха" есімдерімен де танымал болған. 17 ғасырдағы шежіреші Мунхот Наинсидің мәліметінше, оның Маладева есімді бауыры болған.
Kanhadadeva was a son of his predecessor Samantasimha. He was also known as "Dasam Saligrama" and "Gokulanatha". According to the 17th century chronicler Munhot Nainsi, he had a brother named Maladeva.
Самантасимхамен бірге қолдану
Мұрагер ретінде Канхададева 1296 жылдан бастап әкесіне басқару ісінде көмектесті. 1296 жылы Жалор қаласындағы Топханада табылған бағанадағы жазу Канхададеваның әкесі билік еткен кезде басқару жүктемесін бөліскенін көрсетеді. 1299 жылғы Чохтан жазуы да әке мен баланың бірлесіп билік құрғандығын айтады. Канхададеваның билік құрған кезінен ешқандай жазу табылмады, бірақ оның әкесінің билік құрған кезіндегі соңғы жазу 1305 жылмен даталанған. Осылайша, Канхададева шамамен 1305 жылы таққа отырған болуы мүмкін.
As the heir apparent, Kanhadadeva assisted his father in administration from at least 1296 CE onwards. A 1296 pillar inscription discovered at Topkhana in Jalore states that Kanhadadeva shared the burden of administration during his father's reign. The 1299 CE Chohtan inscription also refers to the joint reign of the father son duo. No inscription from Kanhadadeva's reign has been discovered, but the last extant inscription from his father's reign is dated 1305. Therefore, Kanhadadeva appears to have ascended the throne sometime around 1305.
Дели сұлтандығының Гуджараттағы науқаны
1299 жылы Дели сұлтандығының билеушісі Алауддин Халджи өзінің генералдары Ұлуғ хан мен Нұсрат хан бастаған әскерді Гуджаратқа жіберді. Канхададе Прабандхада Канхададеваның (сол кездегі ханзада) Дели әскерлеріне өзінің аумағы арқылы өтуге рұқсат бермегені, олардың "ауылдарды тонап, тұтқындарды алып, әйелдерді зорлап, брахмандарды қысымға алып, сиырларды өлтіруінен" қорқыныш білдіргені айтылады. Халджи әскері Гуджаратқа Мевар арқылы басқа жолмен жетіп, оның патшасы Карнаны жеңіп, Гуджаратты тонады. Гуджараттағы жеңісті әскері Делиге қайтып келе жатқанда Джалоре қаласынан өтті. 17 ғасырлық "Наинси ри Хьят" жылнамасы бойынша, Дели әскері Джалореге жақын "Сакарана" деген жерде тіккен. Канхададе Прабандха бұл жерді "Сирана" деп атайды: қазіргі Шанкарнамен сәйкес келеді. Канхададева Кандала Олеча және тағы төрт елшіні Дели қолбасшысына жіберіп, олардың өзінің аумағында болғанына наразылығын білдірді, олар Гуджараттағы индуистерді түрмеге қамап, Соманат храмын қиратқаннан кейін. Бұл елшілер Дели генералдарына қарсы бүлік ұйымдастыруды жоспарлап отырған Маммуншах (Мухаммед Шах) және оның бауырларымен байланысқа түсті. Үш күннен кейін, бүлікшіл генералдар Дели әскерінің лагеріне бір жағынан шабуыл жасады, ал Канхададеваның әскері екінші жағынан шабуылдады. Бүлікшілер Нұсрат ханның бауыры мен Алауддиннің шөбересін өлтірді, бірақ бүлік 4 күн ішінде толығымен басылды. Канхададе Прабандхада Дели әскерінің бүлік шығарғаны туралы ештеңе айтылмаған, Дели лагеріне шабуылды Канхададеваның министрі Жаита Девада басқарғаны айтылады. Дели жылнамалары, мысалы Зияуддин Баранидің "Тарих и Фируз Шахи" еңбегінде бүлік туралы айтылған, бірақ Шахамананың сәтсіз бүлікке қатысқаны туралы ештеңе жазылмаған. Тарихшы Дашарата Шарма Наинсидің есебін, Канхададеваның әскері мен бүлікшілер арасындағы ынтымақтастық туралы айтқандығын, қақтығыстың дұрыс бейнесі деп санайды. Алайда, Наинсидің Алауддиннің осы жорықта Дели әскерін жеке басқарғаны және бүлік кезінде қатысқандығы туралы айғақтары дұрыс емес. Сондықтан тарихшы Кишори Саран Лал Наинсидің есебіне және Джалоре әскері бүлікке көмектескені туралы мәлімдемеге күмәнданады.
In 1299, the Delhi Sultanate ruler Alauddin Khalji sent an expedition to Gujarat led by his generals Ulugh Khan and Nusrat Khan. The Kanhadade Prabandha claims that Kanhadadeva (then a prince) did not permit the Delhi forces to pass through his territory, concerned that they would "sack villages, take prisoners, molest women, oppress Brahmanas and slay cows". The Khalji army reached Gujarat via another route in Mewar, defeated its king Karna, and ransacked Gujarat. After its victorious campaign in Gujarat, the Delhi army passed through Jalore on its way back to Delhi. According to the 17th century chronicle Nainsi ri Khyat, the Delhi army encamped at "Sakarana" near Jalore. The Kanhadade Prabandha names the place as "Sirana": it can be identified with modern Sankarna. Kanhadadeva sent Kandhala Olecha and four other messengers to the Delhi commander, expressing his displeasure over their stay in his territory, after they had imprisoned Hindus and desecrated the Somanatha temple in Gujarat. These messengers came in contact with the neo Muslim leader Mammunshah (Muhammad Shah) and his brothers, who were planning a mutiny against the Delhi generals. Three days later, these rebel generals attacked the Delhi army's camp from one side, while Kanhadadeva's army attacked it from the other side. The rebels killed a brother of Nusrat Khan and a nephew of Alauddin, but the mutiny was completely suppressed within 4 days. The Kanhadade Prabandha does not mention any mutiny by the Delhi soldiers, and states that the attack on the Delhi camp was led by Kanhadadeva's minister Jaita Devada. The Delhi chronicles, such as Ziauddin Barani's Tarikh i Firuz Shahi, describe the mutiny, but do not mention any Chahamana participation in the unsuccessful mutiny. Historian Dasharatha Sharma believes that Nainsi's account, which mentions collaboration between Kanhadadeva's forces and the mutineers, is an accurate representation of the conflict. However, Nainsi inaccurately states that Alauddin personally led the Delhi army during this campaign, and that he was present at the time of the mutiny. Therefore, historian Kishori Saran Lal doubts the veracity of Nainsi's account and the claim that the Jalore army aided the mutiny.
Соманатха мүсіні
Канхадде Прабандха және Наинси ри Кхиатта Канхаддеваның Дели армиясының қорлауынан Сомнат ғибадатханасының мүсінін құтқарғанын айтады. Бұл мәлімдеме Шридара Вьясаның "Ранамалла Чанда" (1408-1411) еңбегінде де кездеседі. Осы мәтіндерге сәйкес, Канхаддеваның әскері бірнеше индус тұтқындарын босатып, Делиге қорлау үшін апарылып жатқан Сомнат мүсінін қайтарып алған. Канхаддева осы мүсіннің бес бөлігін Прабхас-Патан, Багада, Абу, Жалор және жеке бақшасына орнатқан делінеді. Канхадде Прабандха оны осы ісі үшін Кришнаның бейнесі деп мақтайды. Дегенмен, басқа дереккөздер мүсін Делиге апарылғанын көрсетеді; оларға Әмір Хусраудың "Хазаинүл Футух", Баранидің "Тарих и Фирүз Шахи" және Джинапрабханың "Вивидха тирта калпа" кіреді. Канхаддеваның Сомнат мүсінін құтқару туралы әңгіме кейінгі авторлардың жасауы мүмкін. Сонымен қатар, Халжи әскері бірнеше мүсінді Делиге алып бара жатқан болса, Канхаддеваның әскері олардың біреуін қайтарып алған болуы да мүмкін.
The Kanhadade Prabandha and Nainsi ri Khyat also credit Kanhadadeva with rescuing the Somnath temple idol from desecration by the Delhi army. This claim also occurs in Ranamalla Chhanda (1408 1411) by Shridhara Vyasa. According to these texts, Kanhadadeva's army liberated several Hindu prisoners, and recovered the Somnath idol, which was being taken to Delhi to be desecrated. Kanhadadeva is said to have installed the five fragments of this idol at Prabhas Patan, Bagada, Abu, Jalor and his personal garden. The Kanhadade Prabandha hails him an incarnation of Krishna for this act. However, other sources state that the idol was taken to Delhi; these sources include Amir Khusrau's Khazainul Futuh, Barani's Tarikh i Firuz Shahi and Jinaprabha's Vividha tirtha kalpa. It is possible that the story of Kanhadadeva's rescue of the Somnath idol is a fabrication by the later writers. Alternatively, it is possible that the Khalji army was taking multiple idols to Delhi, and Kanhadadeva's army retrieved one of them.
Көтерілісшілерге баспана беру
Наинси ри Хьят сондай-ақ, Дели генералдарына қарсы көтерілген Мамуша (Мухаммед Шах) пен оның інісі Габхару Канхададевадан баспана сұрады деп хабарлайды. Бірақ Канхададева олардың сиырларды (индуистер үшін қасиетті) өлтіруіне қарсы болды. Сондықтан екі көтерілісші Жалорды тастап, Рантамборда Хаммирадевадан қорғау іздеді.
Nainsi ri Khyat further claims that Mammushah (Muhammad Shah) and his brother Gabharu, who had rebelled against the Delhi generals, took asylum with Kanhadadeva. However, Kanhadadeva disapproved of their killing of cows (which are sacred to Hindus). Therefore, the two rebels left Jalore, and sought shelter with Hammiradeva at Ranthambore.
Мұра
Канхададева Канхададе Прабандха (1455) эпосында "Канхададе" деп жырланады, бұл эпосты Падманабха жазған, ол Жалоренің кейінгі билеушілерінің сарайында қызмет еткен ақын болған. Мәтін пракрит тілінде, сондай-ақ ескі раджастян және гужарати тілдерінің әсерімен жазылған. Онда Канхададе раджпут патшасы ретінде айтылады және оның Дели сұлтаны Алауддин Халжиге қарсы күресі суреттеледі. Мәтін мұсылмандарды жамандыққа толы деп бейнелейді және Канхададені Сомнат ғибадатханасын қорлаған мұсылмандарды жеңген құтқарушы ретінде мақтайды.
Kanhadadeva is eulogized as "Kanhadade" in Kanhadade Prabandha (1455), an epic authored by Padmanabha, who was a court poet employed by the later rulers of Jalore. The text is written in Prakrit language with Old Rajasthani and some Gujarati influences. It mentions Kanhadade as a Rajput king and describes his struggles against Alauddin Khalji, the Sultan of Delhi. The text demonizes Muslims, and hails Kanhadade as a saviour who defeated the Muslims responsible for desecrating the Somnath temple.