16 ғасырдағы Баһр Негус Ешақ: өмір жолы мен саясаты

Кіріспе

16 ғасыр Бахр Негусі (билеушісі) Ешақ (1578 жылы қайтыс болды) – 16 ғасырдың ортасы мен соңында Бахр Негус болды. Эфиопия императоры Давит II-нің қарауында болған ол, Эфиопия-Адал соғысында Гелаудевоске көмек көрсеткенімен және оның ізбасарларына қарсы бүлік көтергенімен белгілі болды.

Билік

Бахр Негус Ешақ тарихта алғаш рет 1541 жылы португал флоты Массаваға келген кезде айтылады. Христовао да Гама өзінің 400 мылтық қолымен ішкі аймаққа жорық жасағанда, Ешақ оған тек азық-түлік пен орналасуға жер берген ғана емес, сонымен қатар 500-ге жуық сарбаз бен аймақ туралы мәліметтер де ұсынды. Бахр негусының әкесі, заңды императордың билікке оралуына үмітін үзген және Ахмет Грагнның бағалы қолдаушысы болған ол, Джелаудевостан кешірім сұрап, Имам Ахматтың ұлын алмастыруды ұсынды. Императордың сатқындыққа қанаты болмаса да, Эфиопияға португалдық экспедицияны жеткізуде маңызды көмек көрсеткен Бахр негуске құрмет көрсетіп, Джелаудевос ұсынысқа келісті. Бахр Негус сондай-ақ император Гелаудевоске Вайна-Дага шайқасында қатысты, онда Адал сұлтандығының басшысы Ахмад ибн Ибрахим әл Гази қаза тауып, оның әскері шашырап кетті. 1557 жылы Осман империясының генерал-губернаторы Өзедемир Паша Джиддадан келіп, Массауа, Аркико және соңында Бахр Негустің резиденциясы – Дебарваны басып алды. Император Гелаудевос жіберген зор әскермен абиссиниялықтар басқыншыларды жеңіп, Дебарваны қайта басып алып, басқыншылар жинаған "мол қазынаны" тартып алды. Бахр Негус Ешақ император Гелаудевоспен жақсы қарым-қатынаста болғанмен, оның бауырлары мен туыстарымен қарым-қатынасы оңай болмады. 1560 жылы, Менас император болғаннан кейін, Бахр Негус Ешақ жаңа императорға қарсы көтеріліп, Тиграйға шабуыл жасады. Император Менас Ешақты жеңіп, Тиграйден қуды, ал Ешақ Массавада османдықтардан пана сұрауға мәжбүр болды. Дебарва қаласын Османдықтарға беру шартымен, Өзедемир Паша қуылған Бахр Негуске әскери қолдау көрсетті, ал Ешақ Тиграй және басқа солтүстік провинцияларға әскер басқарды. Бірақ император Менас Бахр Негаш Ешақты және оның Османдық одақтастарын жеңіп немесе оларды қашқын қылды. Ұлы Сарса Денгел император болғанда, Ешақ алдымен адалдыққа ант берді, бірақ бірнеше жылдан кейін ол тағы да көтеріліс жасап, Харар билеушісі Мұхаммед ибн Насырдан жаңа одақтас тапты. Осы одақтарға қарамастан, император Сарса Денгел 1578 жылы шайқаста Ешақты жеңіп, өлтірді. Ричард Панкхерст Джеймс Брюстің Ешаққа қатысты пікірін қолдайды, ол Бахр Негустің мәртебесі "Ешақтың сатқындығынан кейін едәуір төмендегенін" айтады. Содан бері Текезеден тыс провинциялардың губернаторларына сандақ (ту) мен нагарит (соғыс барабаны) берілмейтін болды және император шақырмаса, олар кеңесте орын алмады.

Bahr Negus Yeshaq first appears in history about the time the Portuguese fleet arrived at Massawa in 1541. When Christovão da Gama marched inland with his 400 matchlockmen, Yeshaq not only provided him provisions and places to camp in his realm, but also about 500 soldiers and information about the land. The father of the Bahr negus, who had despaired of the rightful Emperor being restored to power and had come to be a valuable supporter of Ahmed Gragn, sought pardon from Gelawdewos, offering Imam Ahmad's son in exchange; despite the Emperor's anger at the man's betrayal, out of respect for the Bahr negus, who had provided critical help in getting the Portuguese expedition into Ethiopia, Gelawdewos consented to the offer. The Bahr Negus also joined Emperor Gelawdewos in the decisive Battle of Wayna Daga, where Ahmad ibn Ibrahim al Ghazi, the leader of the Adal Sultanate, was killed and his forces scattered. When the Ottoman general Özdemir Pasha, who had been made governor of the Ottoman province of Habesh, crossed over from Jeddah in 1557 and occupied Massawa, Arqiqo and finally Debarwa, the residence of the Bahr Negus. Reinforced by a massive army and dispatched by Emperor Gelawdewos, the Abyssinians forces scored a victory against the invaders, recapturing Debarwa and seizing the "immense treasure" the invaders piled up within. Although Bahr Negus Yeshaq enjoyed good relations with Emperor Galawdewos, his relations with his brother and nephew were not as positive. In 1560, the year after Menas became emperor, Bahr Negus Yeshaq revolted against the new Emperor and invaded Tigray, Emperor Menas defeated Yeshaq and drove him out of Tigray and Yeshaq was forced to seek refuge at the ottomans in Massawa. In return for ceding the town of Debarwa, Özdemir Pasha extended military support to the exiled Bahr Negus, and Yeshaq led an army into Tigray and the other northern provinces. Despite that Emperor Menas managed to defeated, or at least put to flight, both Bahr Negash Yeshaq and his Ottoman allies. When Sarsa Dengel the Great was made emperor, Yeshaq at first pledged his loyalty, but within a few years he once more went into rebellion, and found another ally in the ruler of Harar, Sultan Muhammad ibn Nasir. Despite these alliances, Emperor Sarsa Dengel defeated and killed Yeshaq in battle in 1578. Richard Pankhurst concurs with the judgement of James Bruce on Yeshaq, who points out that the status of the Bahr Negus "was much diminished by Yeshaq's treachery. From then onwards the governor of the provinces beyond the Tekezé was not allowed the sandaq (Banner) and nagarit (War Drum), and no longer had a place in Council unless especially called on by the Emperor."